OMM Redaksiyası
Husi hərəkatının Səudiyyə Ərəbistanına hücumları intensivləşib. Hədəflər arasında Ər-Riyaddakı hava limanı və başqa şəhərlər də var; hücumlar nəticəsində ondan çox insanın öldüyü bildirilir.
Husilərin Yəməndəki mövqeyi
Husilər Yəmənin şimal-qərbinin böyük hissəsinə, o cümlədən paytaxt Sənaya nəzarət edən siyasi, dini və hərbi hərəkatdır. Təşkilat 1990-cı illərdə Yəmənin şimalında kökləri olan zeydi şiə icmasının üzvləri tərəfindən yaradılıb. Hərəkat əvvəlcə dini dirçəlişə yönəlib və siyasi, eləcə də xarici təsirin artmasına qarşı çıxıb.
Sonrakı illərdə husilər silahlı qüvvəyə çevrilərək Yəmən hökuməti ilə bir neçə dəfə toqquşublar. 2011-ci il Ərəb baharı etirazlarından sonra ölkədə yaranan siyasi qarışıqlıqdan yararlanan hərəkat 2014-cü ildə Sənanı ələ keçirib və beynəlxalq səviyyədə tanınan hökuməti cənubdakı Ədən şəhərinə çəkilməyə məcbur edib. Həmin vaxtdan bəri ölkənin əhalisinin sıx yaşadığı ərazilərin böyük hissəsində nəzarətini möhkəmləndirib.
Səudiyyə Ərəbistanı ilə qarşıdurma
Səudiyyə Ərəbistanı husilərin Sənanı ələ keçirməsindən sonra münaqişəyə birbaşa qoşulub. Hərəkatın cənub sərhədində artan gücündən və İranla əlaqələrindən narahat olan Ər-Riyad 2015-ci ildə Yəmənə qarşı hərbi koalisiyaya rəhbərlik edib. Müdaxilənin elan edilən məqsədi husiləri məğlub etmək, beynəlxalq səviyyədə tanınan hökuməti bərpa etmək və hərəkatın genişlənməsinin qarşısını almaq olub.
Müdaxilə Yəməndəki siyasi böhranı dağıdıcı vətəndaş müharibəsinə çevirib. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də daxil olmaqla müttəfiqləri genişmiqyaslı hava zərbələri endirib, husilər isə Səudiyyə Ərəbistanı ərazisinə raket və pilotsuz uçuş aparatları göndəriblər. Tərəflərdən heç biri həlledici qələbə qazana bilməyib. 2022-ci ildə BMT-nin vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəs döyüşləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb və münaqişəni əsasən dondurub.
Hazırkı gərginliyin artması İranla ABŞ arasında genişlənən qarşıdurma ilə əlaqələndirilir. Tehranla uzunmüddətli siyasi və hərbi əlaqələri olan husilər hazırkı münaqişədə İranı dəstəkləyib. İran, ABŞ, İsrail və Körfəz regionunun cəlb olunduğu qarşıdurma dərinləşdikcə husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları da yenidən başlayıb.
Qırmızı dənizdə gəmiçilik və regional risklər
2023-cü ilin sonlarından etibarən husilər Qırmızı dənizdə və onun ətrafında ticarət gəmilərinə hücum ediblər. Hərəkat bu kampaniyanın İsrailin Qəzzada apardığı müharibə zamanı fələstinlilərə dəstək məqsədi daşıdığını bildirib. Hücumlar bir çox gəmiçilik şirkətini Qırmızı dənizdən yayınaraq Ümid burnu ətrafındakı daha uzun marşrutdan istifadə etməyə vadar edib. Bu, səfər müddətini, yanacaq xərclərini və sığorta haqlarını artırıb.
Qırmızı dəniz Hind okeanını Süveyş kanalı vasitəsilə Aralıq dənizi ilə birləşdirən əsas ticarət marşrutlarından biridir. Husilərin hücumları bölgədə yük və enerji daşımalarına artıq təsir göstərib. Hörmüz boğazında da daşımaların pozulduğu bir vaxtda, gəmiçiliyə qarşı yeni kampaniya vəziyyəti daha da ağırlaşdıra, qlobal neft bazarlarına, yükdaşıma xərclərinə və təchizat zəncirlərinə təsir edə bilər.
Husilər enerji infrastrukturuna zərbə endirmək imkanlarını da nümayiş etdiriblər. Əvvəlki hücumlarda Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-dəki neft obyektləri hədəf alınıb. Hücumların nəticəsi hədəfin yerləşdiyi yerdən və hava hücumundan müdafiənin gücündən asılı olaraq dəyişib.
Hərəkat nisbətən kiçik üsyançı qüvvədən on minlərlə döyüşçüsü olan, ağır silahlarla təchiz edilmiş təşkilata çevrilib. Husilərin ballistik və qanadlı raketləri, eləcə də pilotsuz uçuş aparatlarından ibarət böyük arsenalı var. Bu silahlar onlara Yəməndə və qonşu ölkələrdəki hədəflərə zərbə endirmək imkanı verir. Bununla belə, uzaq məsafəli hədəflərə çatmaq imkanları eyni dərəcədə sabit deyil: Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-yə əvvəlki hücumlar ciddi ziyan vurub, daha uzaq hədəflərə yönələn cəhdlərin bir qismi isə hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən zərərsizləşdirilib və ya hədəfə çatmayıb.
İran husilərin əsas beynəlxalq dəstəkçilərindən biridir və hərəkatı özünün daha geniş “Müqavimət oxu”nun bir hissəsi hesab edir. Bu şəbəkəyə Livanın “Hizbullah”ı və İraqdakı bir neçə şiə silahlı qruplaşması da daxildir. Bununla belə, Tehranla husilər arasındakı münasibətlər İranın həmin təşkilatlarla əlaqələri ilə eyni deyil: husilər İranın ali rəhbərini özlərinin ali dini rəhbəri saymır, hərəkatın kökləri və siyasi məqsədləri isə əsasən Yəmənlə bağlıdır.
ABŞ İranın “Hizbullah”ın yardımı ilə husilərə silah, maliyyə və təlim verdiyini bildirir. Husilər isə İranın proksisi olduqları fikrini rədd edir və hərbi imkanlarını özlərinin inkişaf etdirdiyini deyirlər.
Hücumların yenidən artması Səudiyyə Ərəbistanının illərlə davam edən nisbi sakitlikdən sonra husilərlə birbaşa hərbi qarşıdurmaya qayıtması riskini yaradır. Bu, dünyanın ən ağır humanitar böhranlarından birini yenidən alovlandıra və regiondakı qeyri-sabitliyi dərinləşdirə bilər. Ər-Riyad üçün əsas məsələ ərazisini və mühüm infrastrukturunu qorumaqla yanaşı, illərlə başa çatdırmağa çalışdığı genişmiqyaslı Yəmən müharibəsinə qayıtmaqdan yayınmaqdır.
