OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanı Husilərin raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlarının genişlənməsi fonunda artan təhlükəsizlik problemi ilə üzləşib. Hücumlar paytaxt Ər-Riyadı və mühüm enerji infrastrukturunu hədəfə alır, ölkənin hava hücumundan müdafiə imkanlarına və neft ixrac marşrutlarına təzyiq yaradır.
Ər-Riyad və enerji obyektləri hədəfdə
Sentyabrın 19-da Səudiyyə Ərəbistanı hakimiyyəti paytaxta doğru buraxılan ballistik raketin hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən ələ keçirildiyini açıqlayıb. Husilər Ər-Riyaddakı həssas obyektlərə raket və dron hücumlarına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüb, həmçinin Yanbudakı “Aramco” neft obyektinin hədəf alındığını bildiriblər.
“Reuters”in məlumatına görə, Kral Xalid Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığında alov və böyük tüstü buludu müşahidə olunub. Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya Ər-Riyada yönəlmiş raketin zərərsizləşdirildiyini, Taif, Yanbu, Fərəssan və Biş şəhərlərinə qarşı digər hücumların da qarşısının alındığını açıqlayıb.
Yanbudakı neft obyektinə ziyan dəydiyi barədə Husilərin iddiası müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Səudiyyə Ərəbistanı hakimiyyəti Məkkəyə doğru hərəkət edən dronun da ələ keçirildiyini bildirib.
Neft ixrac marşrutları təzyiq altında
Hücumlar Husilərin Yəmənin qərb sahilləri boyunca nəzarəti genişləndirdiyi və Qırmızı dənizdəki strateji gəmiçilik marşrutlarına təzyiqi artırdığı bir vaxtda baş verir. Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi Yəmən qüvvələri isə Husilərin mövqelərinə zərbələri gücləndirib.
Ölkənin enerji ixrac strategiyası da münaqişənin genişlənməsi ilə sınaq qarşısındadır. Səudiyyə Ərəbistanı təhlükəsizlik risklərinə baxmayaraq, neft ixracını Hörmüz boğazı vasitəsilə artırıb. Bununla yanaşı, ölkənin əsas neft hasilatı rayonlarını Qırmızı dənizlə birləşdirən, təxminən 1 200 kilometr uzunluğundakı Şərq-Qərb neft kəməri Hörmüz boğazına alternativ marşrut kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kəmər neftin Qırmızı dənizdəki ixrac terminallarına çatdırılmasına imkan verir. Lakin sentyabrın 11-də Səudiyyə Ərəbistanının İraq ərazisindən buraxıldığını bildirdiyi dron hücumundan sonra kəmərin fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılıb. Hücumun planlaşdırılmasında Husilərin iştirak etdiyini təsdiqləyən sübut yoxdur.
Bəb əl-Məndəb boğazı yaxınlığında Husilərin irəliləməsi də Qırmızı dəniz üzərindən Səudiyyə Ərəbistanının enerji daşımaları üçün əlavə risklər yaradıb. Buna baxmayaraq, ölkənin neft ixracı bərpa olunub: sentyabr ayında gündəlik ixrac 4 milyon bareldən çox olub, avqustda isə bu göstərici təxminən 2,4 milyon barel təşkil edib.
Sentyabrın 13-də başlayan həftə ərzində Hörmüz boğazından təxminən 42 milyon barel xam neft daşıyan 22 tanker keçib. Bu həcmin təxminən yarısı Səudiyyə Ərəbistanının payına düşüb. Kəmərin fəaliyyətindəki fasilə ölkəni təhlükəsizlik risklərinin artdığı dəniz marşrutundan daha çox istifadə etməyə məcbur edib. Daşınma xərcləri də yüksəlib, bəzi gəmilər isə alternativ olaraq gəmidən-gəmiyə yükləmə üsulundan istifadə edir.
Körfəz ölkələrinin hava müdafiəsinə təzyiq artır
ABŞ Ər-Riyadın əsas müdafiə tərəfdaşı olaraq qalır. Bununla belə, raketdən müdafiə resurslarına təzyiq artdıqca Səudiyyə Ərəbistanının Fransa, Böyük Britaniya, Pakistan və Misirdən dəstək istədiyi bildirilir.
“Associated Press”in yazdığına görə, ələkeçirici raketlərin çatışmazlığı qismən ABŞ ehtiyatlarının İranla bağlı daha geniş müharibə fonunda azalması ilə əlaqələndirilir. Körfəz ölkələri ballistik və qanadlı raketlərlə yanaşı, dronlardan ibarət təhlükə ilə üzləşirlər. Bu isə müxtəlif təhdidləri aşkar edib zərərsizləşdirməli olan hava hücumundan müdafiə sistemlərinə əlavə yük yaradır.
“Bloomberg”in məlumatına əsasən, müharibə başlayandan bəri Körfəz ölkələrində dronlara qarşı və əlaqəli sistemlərlə bağlı dəyəri 5 milyard dollardan çox olan müdafiə müqavilələri elan edilib və ya təsdiqlənib. Bu rəqəm hava hücumundan müdafiə və dron əleyhinə texnologiyalara tələbin artdığını göstərir, lakin elan edilmiş müqavilələr illik hərbi büdcələrin artımı ilə eyniləşdirilməməlidir.
Ər-Riyad üçün uzunmüddətli təhlükəsizlik sınağı
Husilərin hücumları Səudiyyə Ərəbistanını bir neçə təhlükəsizlik problemini eyni vaxtda həll etməyə məcbur edir. İlkin prioritet paytaxtın və kritik enerji infrastrukturunun yeni raket və dron hücumlarından qorunmasıdır.
Uzunmüddətli perspektivdə ölkə təhdidlərin yalnız cənub sərhədi və ya bir dəniz boğazı ilə məhdudlaşmadığı şəraitdə etibarlı neft ixrac marşrutlarını qorumağa çalışmalıdır. Bu, hava hücumundan müdafiəyə əlavə investisiyalar, mühüm infrastrukturların daha güclü mühafizəsi, alternativ ixrac marşrutlarının dayanıqlığının artırılması və beynəlxalq təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsini tələb edə bilər.
ABŞ regionda əsas təhlükəsizlik tərəfdaşı olaraq qalır. Çin isə diplomatik səylərdə getdikcə daha fəal iştirak edir. Körfəz ölkələri Hörmüz boğazı və Qırmızı dənizdə sabitliyə təsir edən qeyri-müəyyənlik fonunda əlavə müdafiə imkanları axtarırlar.
