OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanı husilərin ölkənin cənubundakı neft obyektlərinə son hücumlarından daha geniş problemlə qarşılaşıb. Krallıq şərqdə Hörmüz boğazı, qərbdə isə Qırmızı dəniz marşrutu üzərindən enerji ixracına yaranan təzyiqi idarə etməyə çalışır.
Regionda Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilər arasında gərginliyin artmasından sonra husilər krallığın cənubundakı bir sıra ərazilərə, o cümlədən Cizan, Əbha və Nəcran şəhərlərinə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə zərbələr endirib. Hücumlar yanğınlara səbəb olub və bəzi əməliyyatların müvəqqəti dayandırılmasına gətirib çıxarıb.
Cizanda sutkada təxminən 400 min barrel xam neft emal etmək gücünə malik neftayırma zavodu yerləşir. Neft ixracı üçün əsas marşrutların bağlanması halında Səudiyyə Ərəbistanı alternativ yollardan istifadə etməyə məcbur qalır.
Hörmüz boğazına alternativ marşrut
Riyad illərdir Hörmüz boğazından yan keçmək üçün alternativ infrastruktur qurur. Ölkənin şərqindəki neft yataqlarından çıxarılan xam nefti Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindən keçməklə Qırmızı dəniz sahilində yerləşən Yanbuya daşıyan Şərq-Qərb boru kəməri bu imkanlardan biridir.
Boru kəmərinin sutkada 7 milyon barrelədək daşıma gücü var. Bu həcmin təxminən 5 milyon barreli xam neftin ixrac üçün yüklənməsinə, qalan hissəsi isə emal zavodlarının təminatına yönəldilə bilər.
Lakin alternativ marşrut Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi təhlükəsizlik risklərini aradan qaldırmır. Husilər son illərdə krallığın enerji infrastrukturunu hədəfə alıb və Qırmızı dənizdə gəmiçiliyə qarşı təhdidlər səsləndirib. Cənubdakı son hücumlar münaqişəni krallığı qərb sahili ilə birləşdirən infrastruktura daha da yaxınlaşdırıb.
Husilərin təhdidi yenidən gündəmdə
Qırmızı dəniz marşrutu Hörmüz boğazından keçmək üçün demək olar ki, alternativi olmayan ölkələrlə müqayisədə Səudiyyə Ərəbistanına üstünlük verir. Bununla belə, bu marşrutun imkanları məhduddur və husilərin yaratdığı ayrıca təhlükəyə açıqdır.
Neft sektoru Səudiyyə Ərəbistanının ümumi daxili məhsulunun təxminən 22 faizini, dövlət gəlirlərinin yarıdan çoxunu və ixracın təxminən 60 faizini təşkil edir. Ölkənin hesablamalarına görə, neftin orta illik qiymətinin 10 dollar artması büdcə gəlirlərini ÜDM-in təxminən 2,3 faizi qədər yüksəldə bilər.
Eyni zamanda, illik ixracın sutkada 1 milyon barrel azalması büdcə gəlirlərinin və ixracın oxşar miqyasda azalmasına səbəb ola bilər. Səudiyyə rəsmilərinin qarşısında duran əsas məsələ də məhz bu iqtisadi riskləri idarə etməkdir.
Riyad husiləri Yəməndən fəaliyyət göstərən və İran tərəfindən dəstəklənən silahlı qrup kimi qiymətləndirir. Səudiyyə rəsmiləri husiləri milli aktivləri və infrastrukturu qəsdən hədəfə almaqda ittiham edir. Husilər isə hücumlarının Səudiyyə Ərəbistanının Yəməndə onların nəzarətində olan ərazilərə qarşı hərbi əməliyyatlarına cavab olduğunu bildirirlər.
Husilər Səudiyyə Ərəbistanının hərbi fəaliyyətinə son qoyulmasını, nəzarətlərində olan liman və hava limanlarına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasını, husi rəsmilərinə ödənişlərin edilməsini və müharibə itkilərinə görə kompensasiya verilməsini tələb edir.
Səudiyyə Ərəbistanı husilərin hücumlarını rədd edir və Yəməndə bu qrupla mübarizə aparan qüvvələri dəstəkləməyə davam edir. Bununla yanaşı, krallıq İranla daha geniş qarşıdurmaya birbaşa cəlb olunmaq istəmir. Lakin Riyad husilərin cənub sərhədində yeni təhlükəsizlik reallığı yaratmasına da imkan vermək niyyətində deyil.
Beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanı iki istiqamətdən təzyiq altındadır: Hörmüz boğazındakı pozuntular ABŞ-İran qarşıdurması ilə, Qırmızı dənizdəki təhlükə isə əsasən husilərlə əlaqələndirilir. Genişmiqyaslı eskalasiya fonunda Brent markalı neftin qiyməti bir barreli üçün 100 dolları ötüb.
Riyad üçün əsas narahatlıq yalnız növbəti husi raket hücumu deyil. Əsas sual Yəmən cəbhəsinin ABŞ-İran müharibəsi ilə daimi şəkildə əlaqələnib-əlaqələnməyəcəyidir. Bu halda Səudiyyə Ərəbistanı eyni vaxtda cənub sərhədi, Qırmızı dəniz və Fars körfəzi istiqamətlərindən təzyiq altında qala bilər.
