OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanı Ərəbistan yarımadasının hər iki tərəfindən təhlükəsizlik təzyiqi ilə üzləşib. Hörmüz boğazı ətrafında yaranan böhran Körfəzdə gəmiçilik və enerji axınlarını pozduğu halda, Yəmənin qərbində döyüşlər intensivləşib və husilər krallıqla birbaşa qarşıdurmaya qayıdıblar.
Səudiyyə Ərəbistanı hakimiyyətinin məlumatına görə, husilərin son raket və dron hücumları nəticəsində ölkədə 70-dən çox insan yaralanıb. Zərbələr Əbha, Xamis-Muşayt, Cizan və Nəcran şəhərlərində mülki və iqtisadi obyektləri hədəf alıb. Səudiyyə rəsmiləri hücumları təhlükəli eskalasiya kimi qiymətləndirərək cavab veriləcəyini bildiriblər.
Husilər niyə indi hücum etdilər?
Hücumların əsas səbəbi Yəməndə vəziyyətin sürətlə pisləşməsi ilə əlaqələndirilir. Husilər Səudiyyə Ərəbistanını Əl-Covf əyalətinin şimalındakı Əl-Həzm şəhərində yerləşən saxlama müəssisəsinə hava zərbəsi endirməkdə ittiham edib və nəticədə 7 nəfərin öldüyünü bildiriblər. Səudiyyə Ərəbistanı bu məlumatı açıq şəkildə təsdiqləməyib.
Lakin bundan bir neçə saat sonra husilər Səudiyyə ərazisinə hücumlar təşkil ediblər. Vaxt baxımından bu addım cavab zərbəsi məqsədi daşıya bilər. Bununla belə, həbsxanaya endirildiyi bildirilən zərbənin bütün detalları hələ də mübahisəlidir.
Eskalasiya daha geniş hesablamalarla da bağlıdır. Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi Yəmən hökumət qüvvələri Əl-Covf və Taiz də daxil olmaqla bir neçə istiqamətdə, həmçinin Qırmızı dəniz sahillərində husilərə qarşı irəliləyir. Bab əl-Məndəb boğazı yaxınlığındakı son toqquşmalarda 300-dən çox insanın öldüyü bildirilir.
Yəmən hökuməti 2014-cü ildə husilərin ələ keçirdiyi Sənanı geri qaytarmaq niyyətini də açıq şəkildə ifadə edir. Səudiyyə ərazisinə hücumlar bu hücumların husilər üçün maliyyətini artırır. Riyad Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınan hökumətinin əsas xarici hərbi və siyasi dəstəkçisidir.
Qırmızı dənizdə blokada təhlükəsi
Husilər Səudiyyə şəhərlərinə, enerji obyektlərinə və gəmiçiliyə zərbələr endirməklə qarşıdurmanın təsirlərini Yəmən döyüş meydanından kənara çıxarmağa çalışırlar. Bu strategiya iyul ayında husilərin Qırmızı dənizdə Səudiyyə gəmilərinə qarşı dəniz blokadası elan etməsindən sonra formalaşıb.
Blokadanın iki məqsədi olduğu bildirilir: Səudiyyənin hərbi əməliyyatlarını məhdudlaşdırmaq və krallığa iqtisadi təzyiq göstərmək. Eyni zamanda bu addım Hörmüz boğazının ciddi təzyiq altında olduğu bir vaxtda daha bir mühüm dəniz keçidində risk yaradır.
Qırmızı dəniz Səudiyyə Ərəbistanı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hörmüz böhranı zamanı ölkə enerji ixracında Körfəz marşrutundan asılılığı azaltmaq üçün qərb limanlarından və “East-West” neft kəmərindən istifadə edir. Husilərin blokada təhdidi bu alternativ marşrutu da təzyiq altında qoyur.
Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilər necə düşmənə çevrildi?
Yəməndəki qarşıdurma ölkənin daxili siyasi mübarizəsindən yaranıb. Yəmənin şimalındakı zeydi şiə icmasının nümayəndələri olan husilər 2004-cü ildə hökumətə qarşı döyüşməyə başlayıblar. 2009-cu ildə husilərin Səudiyyə sərhədini keçməsindən sonra Riyad münaqişəyə birbaşa müdaxilə edib.
Əsas dönüş nöqtəsi 2014-cü ildə husilərin Sənanı ələ keçirməsi və Yəmənin şimalında nəzarəti genişləndirməsi olub. 2015-ci ilin martında Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərliyi ilə regional koalisiya Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınan hökumətini dəstəkləməyə başlayıb. Daha sonra İran husilərə hərbi və texniki dəstəyini genişləndirib.
2022-ci ildə BMT-nin dəstəklədiyi atəşkəs sərhədyanı əsas döyüşlərin böyük hissəsini dayandırsa da, yekun siyasi razılaşma əldə olunmayıb. Son eskalasiya nisbi sakitlik dövrünə son qoyub və Səudiyyə Ərəbistanı ilə husiləri yenidən birbaşa qarşıdurmaya gətirib.
