OMM Redaksiyası
ABŞ-da yüz milyonlarla seçici noyabrın 3-də Konqresin Nümayəndələr Palatası və Senatına üzvləri seçəcək. AnewZ-nin məlumatına görə, səsvermənin nəticələri Donald Trampın prezidentlik müddətinin qalan 26 ayının istiqamətinə, eləcə də Ukrayna və İran münaqişələrinin gedişinə təsir göstərə bilər.
Konqresin aşağı palatası olan Nümayəndələr Palatasının 435 yerinin hamısı, yuxarı palata olan Senatın isə 35 yeri seçkiyə çıxarılır.
Nümayəndələr Palatası və Senat ABŞ üzrə qüvvədə olan qanunların qəbulunda birgə iştirak edir. Hər iki palatanın üzvləri qanun layihələri təqdim edir, onları müzakirəyə çıxarır və səsə qoyurlar. Federal büdcənin təsdiqində Nümayəndələr Palatasının xüsusi rolu var.
Nümayəndələr Palatası prezidentə və hakimlər də daxil olmaqla digər federal rəsmilərə impiçment elan edə bilər. Palatanın hər bir üzvü konkret konqres dairəsini təmsil edir; bir dairənin əhalisi orta hesabla təxminən 761 min nəfərdir.
Hazırda Trampın Respublikaçılar Partiyası Nümayəndələr Palatasında cüzi çoxluğa malikdir. Demokratlar palataya nəzarəti ələ keçirərək administrasiyanın fəaliyyətinə daha geniş nəzarət etmək və onun siyasətinə qarşı çıxmaq istəyir.
Senatorlar qanunların qəbuluna Nümayəndələr Palatası ilə birgə cavabdehdirlər. ABŞ-ın hər ştatından iki senator seçilir. Senat yüksək vəzifəli şəxslərin, federal hakimlərin və səfirlərin prezident tərəfindən irəli sürülən namizədliklərini təsdiq və ya rədd edə bilər. Nümayəndələr Palatası impiçment elan etdikdən sonra Senat rəsmilərin təqsirli olub-olmadığını və vəzifədən kənarlaşdırılıb-kənarlaşdırılmayacağını müəyyənləşdirmək üçün məhkəmə prosesi keçirir.
Respublikaçılar Senatda 53-47 üstünlüyə malikdir. Demokratların palataya nəzarəti əldə etməsi üçün xalis dörd yer qazanaraq 51 yerə çatması lazımdır.
Seçkilər Tramp administrasiyasına necə təsir edə bilər?
Aralıq seçkilər Respublikaçılar Partiyası üçün 2028-ci il prezident seçkiləri ərəfəsində mühüm sınaq sayılır və Trampın prezidentlik müddətinin qalan hissəsində necə fəaliyyət göstərəcəyinə təsir edə bilər. ABŞ Konstitusiyası onun üçüncü müddətə prezident olmasına imkan vermir.
Demokratlar Nümayəndələr Palatasına nəzarəti ələ keçirsələr, qanun layihələrinin qəbuluna mane ola, Tramp administrasiyasının qərarlarını araşdıra və dövlət xərcləri ilə bağlı danışıqlardan onun prioritetlərinə qarşı istifadə edə bilərlər. Senatda çoxluq isə prezident təyinatlarına, o cümlədən yüksək vəzifəli şəxslərin və səfirlərin namizədliklərinə daha böyük təsir imkanı verər.
Konqresə nəzarətin dəyişməsi, bununla belə, Demokratlara Trampın gündəliyini avtomatik dayandırmaq imkanı verməyəcək. Prezident qanun layihələrinə veto qoya, həmçinin Konqresin təsdiqini almadan hökumətin fəaliyyətini yönləndirmək üçün sərəncamlar verə bilər. Lakin belə sərəncamlar qüvvədə olan qanunları üstələyə bilməz.
İran və Ukrayna siyasəti diqqət mərkəzində
Tramp 2024-cü ildə qələbə çıxışında “müharibələrə başlamayacağını” demiş, əvvəlki prezidentlərin başlatdığı münaqişələri dəfələrlə tənqid etmişdi. Fevralda başlayan ABŞ-İran müharibəsi onun administrasiyası üçün əsas xarici siyasət problemlərindən birinə çevrilib.
“Pew Research Center”in oktyabrda dərc etdiyi sorğuya əsasən, amerikalıların təxminən üçdə ikisi — 65 faizi — Trampın münaqişəni idarə etməsini bəyənməyib. Fevralın sonlarında ABŞ-İran müharibəsi başlayandan Hörmüz boğazından gəmiçilik də pozulub.
Seçkilər administrasiyanın müharibəni aparmasına ictimai dəstəyin yoxlanması kimi çıxış edə bilər, amma nəticələrin dərhal siyasət dəyişikliyinə səbəb olacağı mütləq deyil. Palatalardan birində belə Demokratların çoxluğu Trampın hərbi qərarlarına daha ciddi nəzarət etmək, müharibənin aparılmasını araşdırmaq və əlavə maliyyə tələblərinə etiraz etmək imkanı yaradacaq.
Senat sentyabrda Demokratların irəli sürdüyü və Trampdan İrana qarşı hərbi əməliyyatları dayandırmağı, yaxud davam etdirmək üçün Konqresdən icazə almağı tələb edən qətnaməni cüzi fərqlə rədd edib. Senatda qüvvələr nisbətinin dəyişməsi administrasiyanın oxşar təklifləri rədd etməsini çətinləşdirə bilər. Bununla belə, Tramp onun fəaliyyətini məhdudlaşdıran qanunvericiliyə veto qoya bilər; vetonu aşmaq üçün Konqresin hər iki palatasında üçdə iki səs çoxluğu tələb olunur.
Demokratlar Konqresdəki dinləmələrdən Trampın Rusiya siyasətini, o cümlədən sanksiyalar və Moskva ilə münasibətlər barədə qərarlarını müzakirəyə çıxarmaq, həmçinin administrasiyanın Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinə yanaşmasını araşdırmaq üçün istifadə edə bilərlər.
Senatda həlledici ola biləcək yarışlar
Senata nəzarəti bir neçə gərgin yarış müəyyən edə bilər. Nümayəndələr Palatası uğrunda mübarizənin nəticəsi isə onlarla rəqabətli dairədəki səsvermədən asılı olacaq.
Miçiqanda solçu demokrat namizəd Əbdül Əl-Səyyid respublikaçı Mayk Rocerslə mübarizə aparır. Əl-Səyyid avqustda Demokratlar Partiyasının praymerizində daha mərkəzçi namizədi cüzi fərqlə üstələyərək namizədliyini qazanıb. Onun seçki yarışı dəyişkən ştatda solçu siyasətçinin qalib gələ biləcəyini yoxlayacaq.
Meyndə respublikaçı senator Syuzan Kollinz yenidən seçilmək üçün Demokratlar Partiyasının namizədi, ştat Senatının keçmiş prezidenti Troy Ceksonla yarışır. Kollinz bəzən Trampla fikir ayrılığına düşüb; buna sentyabrda onun İrana qarşı hərbi əməliyyatlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş qətnaməyə dəstək verməsi də daxildir. Sorğular rəqabətin yaxın olduğunu göstərib. “The Washington Post”un oktyabr sorğusunda Cekson dörd faiz bəndi öndə olub.
Texasda respublikaçı, ştatın baş prokuroru Ken Pakston demokrat Ceyms Talariko ilə qarşılaşır. Texas federal seçkilərdə ənənəvi olaraq Respublikaçılar Partiyasının dayağı olsa da, son sorğular yarışın rəqabətli keçdiyini göstərib. Hyuston Universitetinin oktyabrda dərc etdiyi sorğuda Talariko 48 faiz, Pakston isə 46 faiz dəstək alıb. Demokratların qələbəsi partiya üçün ciddi irəliləyiş olar və Senatdakı qüvvələr nisbətini dəyişə bilər.
Sorğular Demokratların Nümayəndələr Palatasında üstünlüyünü göstərir
Sorğular Demokratların Nümayəndələr Palatasına nəzarəti ələ keçirmək üçün əlverişli mövqedə olduğunu, Senat uğrunda mübarizənin isə daha çətin keçəcəyini göstərir.
“Reuters/Ipsos”un oktyabrın 26-da dərc etdiyi sorğuda, konqres dairələrində hansı partiyaya səs verəcəkləri soruşulan ehtimal olunan seçicilər arasında Demokratlar 53 faiz, Respublikaçılar isə 44 faiz dəstək alıb. Demokratlar doqquz faiz bəndi öndə olub.
Eyni sorğuda Trampın fəaliyyətini bəyənənlərin göstəricisi 32 faiz olub. Respondentlərin 73 faizi yaşayış xərclərinin yanlış istiqamətdə dəyişdiyini bildirib.
Daxili siyasətdə qiymət artımı, o cümlədən İran müharibəsi ilə əlaqələndirilən bahalaşma Tramp üçün ciddi problem yaradır. Vaşinqtonda yerləşən “Brookings Institution” beyin mərkəzinin İqtisadi Araşdırmalar şöbəsinin direktoru Ben Harris oktyabrın 20-də keçirilən müzakirədə seçicilərə qiymətlərin azalacağının vəd edildiyini, lakin bunun baş vermədiyini deyib.
“Onlar bunu pərakəndə yanacağın qiymətində görməyiblər. İranda müharibədən bəri bu qiymət xeyli artıb. Ərzağın ucuzlaşacağı vəd edilmişdi, amma bu baş vermədi. Mənzilin ucuzlaşacağı deyilmişdi, bu da baş vermədi”, — Harris bildirib.
