OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanının Şərq-Qərb neft kəməri sentyabrın 13-də dron hücumundan sonra fəaliyyətini dayandırıb. Hadisə krallığın Hörmüz boğazından yan keçmək üçün inşa etdiyi alternativ marşruta baxmayaraq, bu strateji su yolundan hələ də ciddi şəkildə asılı olduğunu göstərib.
Fars körfəzi sahilində yerləşən neft obyektlərindən Qırmızı dənizdəki Yanbu terminalına qədər uzanan kəmər neftin Hörmüz boğazından keçmədən ixracına imkan vermək məqsədi daşıyır. Hörmüz boğazı 2024-cü ildə dəniz yolu ilə həyata keçirilən qlobal neft ticarətinin dörddə birindən çoxunun keçdiyi əsas enerji marşrutlarından biridir.
Hücumdan sonra Yanbudan yükləmələrin dayandırılması Səudiyyə Ərəbistanını ixrac istiqamətini dəyişməyə məcbur edib. Krallıq şərqdəki körfəz terminallarından ixracı artırıb və kəmərin yan keçmək üçün nəzərdə tutulduğu Hörmüz boğazından daha çox neft göndərib. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, sentyabrın 16-dan etibarən Yanbudan nəzərəçarpan yükləmə qeydə alınmayıb.
Kəmərin gücü ilə bağlı suallar
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasına görə, Şərq-Qərb kəmərinin normal ötürmə gücü sutkada 5 milyon bareldir. Ehtiyac yarandıqda bu göstəricinin müvəqqəti olaraq 7 milyon barelə çatdırılması mümkündür.
Lakin “Saudi Aramco” şirkətinin 2026-cı ilin birinci rübünə dair təqdimatında kəmərin maksimum ötürmə gücünün sutkada 7 milyon barelə çatdığı qeyd olunub. Bu isə 7 milyon barel göstəricisinin yalnız fövqəladə artım həddi deyil, daha davamlı istismar səviyyəsinə yaxın olub-olmadığı ilə bağlı sual yaradıb.
Hücumdan əvvəl kəmər sutkada 4-5 milyon barel neft nəql edirdi. “Reuters” bu həcmin qlobal neft tədarükünün təxminən 4-5 faizinə bərabər olduğunu yazıb.
Alternativ marşrutlar Səudiyyəni tam qorumağa yetmir
Təxminən 1 200 kilometr uzunluğunda olan kəmər “Abqaiq” emal mərkəzindən Yanbuya qədər uzanır. Səudiyyə Ərəbistanı Hörmüz boğazından yan keçmək üçün, həmçinin “SUMED” kəməri və Süveyş kanalı, eləcə də Bab əl-Məndəb istiqamətindən istifadə edə bilər.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanı 2024-cü ildə Bab əl-Məndəb ətrafındakı təhlükəsizlik problemləri səbəbindən Şərq-Qərb kəmərindən daha çox yararlanıb. Ölkə 2026-cı ilin avqustunda da Hörmüz boğazından asılılığı azaltmaq üçün bu marşrutun istifadəsini artırıb.
Bununla belə, alternativ marşrutların heç biri adətən tam gücü ilə işləmir. Bu səbəbdən onların təmin etdiyi qorunma yalnız qismən xarakter daşıyır. Sentyabr hadisəsi göstərib ki, kəmər fəaliyyətini dayandıranda Səudiyyə Ərəbistanının əsas ehtiyat marşrutu başqa yan keçid deyil, məhz Hörmüz boğazı olub.
Yanbudan yükləmələrin sentyabrın 16-dək bərpa olunmaması krallığın neft ixracını kəmərin nəzərdə tutulduğundan daha çox Hörmüz boğazından asılı vəziyyətə salıb. Hücum Yəmənin ən sıx məskunlaşmış ərazilərinə nəzarət edən husilərin regionda artan hücumları fonunda baş verib. Mənbəyə görə, husilərin Səudiyyə Ərəbistanına zərbələri ABŞ və İsrailin fevralın sonunda İrana endirdiyi zərbələrdən sonra intensivləşib.
