OMM Redaksiyası
Özbəkistan İslam maliyyəsinin inkişafında yeni mərhələyə qədəm qoyur. Ölkədə ilk İslam bankçılığı lisenziyası verildikdən bir neçə gün sonra Səmərqənddə regionun maliyyə sektoru nümayəndələrini bir araya gətirən forum keçirilib.
AnewZ-nin məlumatına görə, Səmərqənd İslam Maliyyəsi Forumunda sektorun inkişafı üçün tənzimləmə, korporativ idarəetmə, likvidliyin idarə olunması, peşəkar kadr hazırlığı və maliyyə savadlılığı kimi praktiki məsələlər müzakirə olunub. Tədbiri Özbəkistan Mərkəzi Bankı Malayziyanın “INCEIF University” universiteti və “Al Muamalat Consulting” şirkəti ilə birgə təşkil edib.
Forumdan bir neçə gün əvvəl Özbəkistanda ilk İslam bankçılığı lisenziyası “Open Bank”a verilib. Mərkəzi Bankın oktyabrın 23-də qəbul etdiyi qərar banka İslam maliyyə xidmətlərini İslam pəncərəsi vasitəsilə təqdim etməyə imkan verir.
Bu addım 2026-cı ilin martında Özbəkistanda İslam bankçılığı haqqında qanunun qəbulundan sonra atılıb. Qanun murabaha, mudaraba, müşaraka, icarə, salam və vəkalə daxil olmaqla, İslam maliyyəsi üzrə altı əməliyyat növünün hüquqi əsasını yaradıb.
Rəsmilər qanunvericiliyin yalnız başlanğıc olduğunu bildirirlər. Özbəkistan Mərkəzi Bankının İslam Maliyyəsi Layihə Ofisinin işçi qrupunun rəhbəri Umidjon Yorqulov AnewZ-yə deyib: “Hüquqi çərçivəyə baxmayaraq, tənzimləmə mexanizmi, şəriət idarəçiliyi çərçivəsi, maliyyə savadlılığı və insan kapitalının inkişafı üzərində işləyirik”.
Yorqulovun sözlərinə görə, digər kommersiya bankları da hazırlıq işləri aparır və Özbəkistan İslam bankçılığı lisenziyası üçün yeni müraciətlərin daxil olacağını gözləyir.
İslam maliyyəsinin inkişafı üçün əsas məsələlər
Forumun proqramına Mərkəzi Asiyada İslam maliyyəsinin inkişafı, korporativ idarəetmə, şəriət normalarına uyğunluq, likvidliyin idarə olunması, İslam kapital bazarları, peşə təhsili və maliyyə savadlılığı mövzularını əhatə edən yeddi panel müzakirəsi daxil olub.
Özbəkistan Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi təxirəsalınmaz məsələlərdən biri İslam banklarına likvidliyi idarə etməyə imkan verəcək alətlərin hazırlanmasıdır. Forumda ixtisaslı mütəxəssislərin yetişdirilməsinin zəruriliyi də vurğulanıb. Sektorun genişlənməsi üçün banklara həm ənənəvi maliyyə mexanizmlərini, həm də İslam maliyyəsinin xüsusi prinsiplərini bilən mütəxəssislər lazım olacaq.
Mərkəzi Asiyada bazar perspektivləri
İslam İnkişaf Bankı İnstitutu, Avrasiya İnkişaf Bankı və “London Stock Exchange Group”un birgə araşdırmasına əsasən, Mərkəzi Asiyada İslam banklarının aktivləri 2028-ci ilədək 2,5 milyard dollara, 2033-cü ilədək isə 6,3 milyard dollara çata bilər. Sukuk bazarının həcminin də 2033-cü ilədək 5,6 milyard dollara yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Sukuk maliyyə sertifikatlarının ərəb dilindəki adıdır.
Hazırda Mərkəzi Asiyada İslam maliyyəsinin inkişafı üzrə Qazaxıstan öndədir və dünya sıralamasında 19-cu yerdədir. Qırğızıstanda isə bu maliyyə modelinin nüfuzetmə səviyyəsi regionda ən yüksəkdir: ölkədə tam fəaliyyət göstərən İslam bankı və İslam pəncərələri təqdim edən bir neçə ənənəvi bank var.
Özbəkistan regionun daha bir böyük bazarına çevrilməyi hədəfləyir. Hökumət planlarına əsasən, 2026–2030-cu illərdə ölkədə iki tam İslam bankının yaradılması, ənənəvi banklara isə İslam pəncərələri açmaq imkanı verilməsi nəzərdə tutulur.
İstanbul Sabahattin Zaim Universitetinin İslam maliyyəsi və iqtisadiyyatı üzrə professoru Monzer Kahf AnewZ-yə bildirib ki, bu sektorun əsas xüsusiyyəti onun real iqtisadi fəaliyyətlə bağlılığıdır. “İslam bankçılığı və maliyyəsinin əsas mahiyyəti maliyyə ilə istehsal və mübadilənin real bazarı arasında birbaşa və çox güclü əlaqədir”, – deyə Kahf bildirib.
O, İslam maliyyəsinin sadəcə əlavə bankçılıq seçimi kimi deyil, maliyyələşmənin əsasını konkret iqtisadi əməliyyatın təşkil etdiyi sistem kimi nəzərdən keçirilməli olduğunu deyib. Kahf insan kapitalını əsas çağırışlardan biri hesab edir: “İnsanları maarifləndirməli, bu sistemi başa düşən və tətbiq edə bilən kadrlar yetişdirməliyik”.
Təşkilatçılar Səmərqənd forumunu praktiki tövsiyələrin hazırlanması və Mərkəzi Asiyada əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün platforma kimi təqdim ediblər. Özbəkistan üçün qarşıdakı əsas vəzifə müzakirələri sektorun fəaliyyətini təmin edəcək sistemlərə çevirməkdir. Ölkədə ilk İslam bankçılığı lisenziyasının verilməsi bu prosesin başlanğıcı hesab olunur.
