OMM Redaksiyası
İran oktyabrın 26-da Tehranda Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyənin yüksək vəzifəli təhlükəsizlik və müdafiə rəsmilərini qəbul edib. Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı vaxt keçirilən dördtərəfli görüşdə regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi müzakirə olunub. AnewZ-nin məlumatına görə, İran hökuməti danışıqlardan sonra tərəflərin, xüsusilə regional sülh və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı artırmaq barədə müzakirələri davam etdirmək razılığına gəldiyini bildirib.
Görüşdə İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi, Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə naziri şahzadə Xalid bin Salman, Pakistan ordusunun rəhbəri feldmarşal Asim Munir və Türkiyə Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri İbrahim Kalın iştirak ediblər. Danışıqlardan əvvəl rəsmilər İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşüblər. Müzakirələrə xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də qatılıb.
Pezeşkian bildirib ki, İran regional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması və İslam ölkələrinin ortaq imkanlarından istifadə edilməsi istiqamətində addımlar atmağa hazırdır. Onun sözlərinə görə, Tehran regionda birlik, həmrəylik, təhlükəsizlik və inkişafı gücləndirən istənilən anlaşmanı dəstəkləyəcək.
İran prezidenti ölkəsinin nüvə proqramı ilə bağlı mövqeyini də təkrarlayıb. O, İranın nüvə silahı əldə etməyə çalışmadığını, Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilənin (NPT) iştirakçısı kimi beynəlxalq hüquq və öhdəliklər çərçivəsində nüvə fəaliyyətini davam etdirmək istədiyini deyib.
Pezeşkian əlavə edib ki, İran dinc məqsədli nüvə fəaliyyətlərindən yararlanmaq hüququnu özündə saxlayır və bu hüquqların beynəlxalq qaydalar çərçivəsində tanınmasını gözləyir. İran Prezident Administrasiyasının məlumatına görə, bunu o, danışıqlarda bildirib.
Tehran regional təhlükəsizlik mexanizmini dəstəkləyir
Danışıqlar Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyənin avqustda imzalanmış, Məkkə paktı kimi tanınan üçtərəfli razılaşma çərçivəsində müdafiə əməkdaşlığını genişləndirməyə çalışdığı vaxt keçirilib. İran da razılaşmaya qoşulmaqda maraqlı olduğunu bildirib və sənədin üç ölkənin İsrailin regional siyasəti ilə bağlı narahatlıqlarından yarandığını qeyd edib.
Tehran Səudiyyə Ərəbistanı ilə Yəməndəki husilər arasında gərginliyin artdığı bir vaxt dialoqa vasitəçilik etməyi də təklif edib. Qarşıdurma husilərin nəzarətindəki ərazilərdə Səudiyyə Ərəbistanının hava əməliyyatlarının intensivləşməsini, eləcə də husilərin Səudiyyə Ərəbistanındakı hava limanları və enerji obyektləri də daxil olmaqla hədəflərə raket və dron hücumlarını əhatə edib.
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqayi dördtərəfli görüşü alqışlayıb. O bildirib ki, təklif Pakistan ordusunun rəhbəri Asim Munirin ötən həftə Tehrana səfəri zamanı irəli sürülüb.
Baqayinin sözlərinə görə, region ölkələrinin öz maraq və mülahizələrinə əsaslanan təhlükəsizlik mexanizmləri yaratmağa çalışması müsbət addımdır. O, görüşü Tehranın “endogen təhlükəsizlik” adlandırdığı yanaşmaya doğru mümkün addım kimi dəyərləndirib. Bu yanaşma region ölkələrinin kənar güclərə arxalanmaq əvəzinə öz təhlükəsizliklərinə görə məsuliyyət daşımasını nəzərdə tutur.
İran XİN sözçüsü danışıqların “endogen təhlükəsizliyin əsasını qoya” biləcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, Tehran bu prinsipi onilliklərdir təşviq edir və regional təhlükəsizliyin yalnız region ölkələrinin iradəsinə və təhlükəsizlik mülahizələrinə əsaslanmaqla təmin oluna biləcəyini vurğulayır.
Baqayi görüşün ilk dəfə keçirildiyini və regional sabitliyə təsir edən geniş məsələlər dairəsinin müzakirə olunacağını bildirib. Danışıqlarda İsrailin Yaxın Şərqdəki siyasəti, Fələstin ərazilərindəki vəziyyət və Livan ətrafındakı gərginlik də diqqət mərkəzində olacaq.
O, bazar ertəsi keçirdiyi həftəlik brifinqdə müzakirələrdə ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının region üçün daha geniş nəticələrinin də nəzərə alınmalı olduğunu deyib. Baqayi bu məsələnin bütün regionun təhlükəsizliyinə təsir etdiyini və görüş çərçivəsində müzakirə olunmalı olduğunu vurğulayıb.
Baqayi Tehrana Qətər nümayəndə heyətinin son səfərini də təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, tərəflər ikitərəfli münasibətləri və regiondakı vəziyyəti, o cümlədən Dohanın İranla ABŞ arasında gərginliyin azaldılması üçün vasitəçilik səylərini müzakirə ediblər.
İran öz müdafiə modelini regional təhlükəsizliklə əlaqələndirir
İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası katibinin müavini Əli Baqiri bildirib ki, görüş Tehranın Yaxın Şərq ölkələri arasında əməkdaşlığa əsaslanan regional təhlükəsizlik çərçivəsini irəli aparmaq səylərinin bir hissəsidir.
İranın müdafiə modelinin daxili imkanlara söykəndiyini deyən Baqiri bu modelin milli təhlükəsizliyin təmin olunmasında uğurlu nümunəyə çevrildiyini bildirib. O, 2025 və 2026-cı illərdə İran, İsrail və ABŞ arasında baş verən münaqişələrə istinad edib.
Baqirinin sözlərinə görə, Tehran xarici müdaxiləni, xüsusilə ABŞ və İsrailin müdaxiləsini məhdudlaşdırmaqla yanaşı, qonşu ölkələr arasında əməkdaşlıq vasitəsilə regional təhlükəsizliyi gücləndirməyə çalışır. İranın dövlət xəbər agentliyi IRNA onun dörd ölkənin İranın milli təhlükəsizliyin təmin olunması sahəsindəki təcrübəsindən yararlanaraq endogen təhlükəsizliyin yaradılması istiqamətində təsirli addımlar ata biləcəyini söylədiyini yazıb.
Baqiri bu məqsədə İranın regional təhlükəsizliyin qurulmasına dair yanaşması və region iştirakçılarının iştirakı ilə nail oluna biləcəyini də əlavə edib.
