OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Gürcüstan Konstitusiya Məhkəməsi beş müxalifət partiyasının qadağan olunması tələbi ilə bağlı işi araşdırır. Məhkəmə prosesi seçki etirazları, hakimlərin qərəzsizliyi və siyasi azadlıqlar ətrafında mübahisələrlə müşayiət olunur. Hüquqi mübarizə gərginləşərkən müxalifət qrupları yeni küçə aksiyalarına hazırlaşır.
Oktyabrın 26-da bərpa olunan dinləmələrdə konstitusiya quruluşunu devirməyə cəhdin nədən ibarət olduğu və müdafiə tərəfinin ittihamları mübahisələndirmək üçün ədalətli imkan əldə edib-etmədiyi məsələləri önə çıxıb.
Hakim “Gürcü Arzusu” partiyasından 88 deputatın imzaladığı iddia “Vahid Milli Hərəkat”, “Dəyişikliklər Koalisiyası”, “Güclü Gürcüstan–Lelo”, “Federalistlər” və “Gaxariya Gürcüstan üçün” partiyalarının qadağan edilməsini tələb edir.
“Gürcü Arzusu” həmin partiyaları Gürcüstanın konstitusiya quruluşuna, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə təhlükə yaratmaqda ittiham edir. Müxalifət iddiaları rədd edir və işi siyasi rəqibləri sıradan çıxarmağa yönəlmiş cəhd adlandırır.
Məhkəmə hələ qərar çıxarmayıb və tərəflərin arqumentlərini dinləməkdə davam edir.
Məhkəmə müdafiə tərəfinin bəzi sübutlarını qəbul edib
Oktyabrın 26-da məhkəmə “Gaxariya Gürcüstan üçün” partiyasının əlavə sübutlar, o cümlədən videoçəkilişlər, xəbər materialları və “Gürcü Arzusu” rəsmilərinin bəyanatlarını təqdim etmək barədə vəsatətini qismən təmin edib.
Hakimlər digər təklif olunan sübutları rədd edib, həmçinin “Gürcü Arzusu”nun qurucusu Bidzina İvanişvili və Tbilisi meri Kaxa Kaladze də daxil olmaqla, bir neçə şahidin məhkəməyə çağırılmasına razılıq verməyiblər.
Bu qərardan əvvəl müdafiə tərəfinin bir sıra vəsatətləri təmin edilməmişdi. Məhkəmə dinləmələrin noyabrın 13-dək təxirə salınması tələbini, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsindən məsləhət xarakterli rəy alınması və Avropa Şurasının Venesiya Komissiyasının təyin etdiyi ekspertlərin dinlənilməsi təkliflərini rədd edib.
Qərar müdafiə tərəfinə hakim partiyanın mövqeyinin müəyyən hissələrinə etiraz etmək imkanı versə də, prosesin əhatə dairəsini genişləndirmək cəhdlərinin çoxu nəticəsiz qalıb.
Müxalifət seçki etirazlarının qadağa üçün əsas sayılmasına qarşı çıxır
Oktyabrın 28-də “Dəyişikliklər Koalisiyası”ndan Giga Lemonjava seçki nəticələrini tanımamağın öz-özlüyündə konstitusiya quruluşunu devirməyə cəhd sayılmadığını bildirib.
Onun sözlərinə görə, siyasi partiyaların seçkinin nəticələrini tanımaqla bağlı hüquqi öhdəliyi yoxdur. Lemonjava zorakılığa və ya Konstitusiyadan yan keçməyə cəhdə dair sübut olmadan belə mövqenin partiyanın qadağan edilməsinə əsas verə bilməyəcəyini deyib.
Bu arqument “Gürcü Arzusu”nun iddiasının əsasını təşkil edən məsələyə toxunur. Hakim partiya öz mövqeyini 2024-cü il parlament seçkisinin mübahisəli nəticələrinə müxalifətin reaksiyası, sonrakı etirazlar və yeni səsvermə tələbi ilə əlaqələndirir.
Hakim partiya hədəfə alınan qrupların siyasi fəaliyyəti və əməkdaşlığı ilə konstitusiya sistemini sarsıtdığını iddia edir. İddia, həmçinin Mixeil Saakaşvilinin prezidentliyi dövründə yol verildiyi deyilən pozuntuları araşdıran parlament komissiyasının nəticələrinə əsaslanır.
Müdafiə tərəfi iddianın qanuni siyasi müxalifətlə dövləti devirməyə cəhd arasındakı sərhədi aradan qaldırdığını bildirir. Hakimlər indi sübutların hər bir partiyanın qadağan edilməsi üçün tələb olunan konstitusion meyara uyğun olub-olmadığını müəyyən etməlidirlər.
Oktyabrın 28-də Lemonjava Avropa Parlamentinin oktyabrın 8-də qəbul etdiyi, müxalifət partiyalarının qadağan olunması cəhdini pisləyən və iddianın geri götürülməsinə çağıran qətnaməyə istinad edib.
Konstitusiya Məhkəməsinin sədri Revaz Nadaraia qətnamənin işə aidiyyətini sual altına alıb. O, müdafiə tərəfinin dinləmələrdən siyasi mesajlar vermək üçün deyil, konstitusion şikayətə diqqət yetirmək üçün istifadə etməli olduğunu bildirib.
“Dəyişikliklər Koalisiyası”ndan Nika Qvaramia bu mövqeyə etiraz edərək daha geniş siyasi kontekstin məhkəmə prosesinə aid olduğunu vurğulayıb. Mübahisə beynəlxalq tənqidlərin və demokratik standartlarla bağlı narahatlıqların işə baxılarkən nəzərə alınıb-alınmaması barədə fikir ayrılığını üzə çıxarıb.
Oktyabrın 29-da Qvaramia hakim partiyanın hüquqi arqumentini onun özünə qarşı yönəldib. O, eyni konstitusion standartlar ardıcıl tətbiq olunarsa, “Gürcü Arzusu”nun da qadağan edilməsinə əsas yarana biləcəyini irəli sürüb.
Qvaramia bildirib ki, hakimiyyətin məhdudlaşdırılması və siyasi rəqabətə mane olunması üçün Konstitusiyanın şərhi “Gürcü Arzusu”na da tətbiq edilə bilər. O, seçki, ədalət və siyasi məhbusların azad edilməsini tələb etməyin iddiada göstərilən davranışlara aid olmadığını deyib.
Onun sözləri hakim partiyanın hüquqi əsaslandırmasının ardıcıllığını mübahisələndirib, lakin “Gürcü Arzusu”nun konstitusiyanı pozduğunu sübut etməyib.
Müxalifət nümayəndələri və vətəndaş cəmiyyəti fəalları prosesi Frans Kafkanın “Məhkəmə” romanı ilə müqayisə edərək onu absurd və qrotesk adlandırıblar. Romanda bir şəxs qeyri-şəffaf məhkəmə prosesinin içində qalır. Bu müqayisə siyasi bəyanatların, mübahisəli seçki nəticələrinin və etiraz fəaliyyətinin siyasi təşkilatları qadağan etmək üçün əsas sayılacağından doğan narahatlığı əks etdirir.
Məhkəmənin müdafiə tərəfinin vəsatətlərinə münasibəti və hakimlərin qərəzsizliyi ilə bağlı suallar da daha çox diqqət çəkib. Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Manana Kobaxidze özünə etiraz edilməsini tələb etsə də, vəsatəti rədd edildikdən sonra istefa verib. Onun əvvəllər “Gürcü Arzusu”nun təsisçilərindən və ilk sədri olması, iddianı həmin partiyanın deputatlarının qaldırdığı nəzərə alınmaqla, qərəzsizliklə bağlı narahatlıq yaradıb.
Məhkəmə yeddi hakimlə fəaliyyətini davam etdirir. Müdafiə vəsatətlərinin rədd edilməsi özlüyündə qərəzliliyi sübut etməsə də, sübutlarla bağlı qərarlar və qərəzsizlik barədə suallar diqqət mərkəzində qalır. “Gürcü Arzusu” iddianın siyasi motivli olduğunu inkar edir və konstitusion proses apardığını bildirir.
Məhkəmə zalından kənarda müxalifət qrupları nümayişlərlə hökumətə təzyiqi davam etdirməyə çalışırlar. Oktyabrın 25-də Tbilisidə “İvanişvilisiz Gürcüstan. Gürcüstan daha yaxşısına layiqdir” şüarı ilə keçirilən yürüş bir neçə müxalifət qrupunu bir araya gətirib.
Təşkilatçılar noyabrın 28-də növbəti mitinq keçirməyə hazırlaşırlar. Bu tarix hökumətin Aİ-yə üzvlük danışıqlarını dayandırdığını elan etməsinin ikinci ildönümünə təsadüf edir; həmin qərar davamlı etiraz dalğasına səbəb olmuşdu.
Nümayişlər hökumətin siyasətinin dəyişməsinə nail olmasa da, küçə etirazları müxalifətin Gürcüstandakı siyasi böhrana cavabının əsas hissəsi olaraq qalır. “Federalistlər” isə prosesdə iştiraklarının ona legitimlik qazandıracağını əsas gətirərək məhkəmə dinləmələrinə qatılmaqdan imtina ediblər.
Oktyabrın 29-na olan məlumata görə, məhkəmə tərəflərin arqumentlərini dinləyir. Proses yekunlaşmağa doğru irəliləməzdən əvvəl hakimlərin tərəflərə suallar verməyə başlayacağı gözlənilir.
Məhkəmə qərarını 2027-ci ilin iyun ayınadək çıxarmalıdır və Gürcüstanda həmin qərardan şikayət vermək mümkün olmayacaq.
İddia təmin olunarsa, beş partiyanın hamısının fəaliyyətinə qadağa qoyula bilər. Bu, 2028-ci il parlament seçkisi ərəfəsində Gürcüstanın siyasi mənzərəsini dəyişə bilər.
Hədəfə alınan siyasi qruplardan dördü mübahisəli 2024-cü il seçkisində parlamentdə yer qazanıb, lakin sonradan mandatlarından imtina edib. “Gaxariya Gürcüstan üçün” partiyasının isə 11 deputatı var.
“Gürcü Arzusu” iddianı dövləti qorumağa yönəlmiş konstitusion tədbir kimi təqdim edir. Müxalifət isə bunun əsas siyasi rəqibləri seçki mübarizəsindən kənarlaşdırmaq təhlükəsi yaratdığını bildirir. İşin nəticəsi Gürcüstanda siyasi rəqabətə ciddi təsir göstərə bilər.
