OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, çərşənbə axşamı Çin ABŞ hərbi gəmisinin Cənubi Çin dənizində mübahisəli sulara daxil olduğunu iddia edib. Tayvan yaxınlığında baş verən ayrıca insident də suverenliklə bağlı qarşılıqlı iddiaları gündəmə gətirib.
Çinin Cənub Hərbi Komandanlığı bildirib ki, Pekinin icazəsi olmadan Spratli adalarındakı Sabina dayazlığına yaxın sulara daxil olan “USS Charleston” gəmisini izləmək üçün hərbi dəniz qüvvələri göndərib.
Komandanlıq gəminin keçidini qanunsuz adlandırıb və Vaşinqtonu dəniz təhlükəsizliyinə xələl gətirməkdə ittiham edib. O, ABŞ-ı bu cür əməliyyatları dayandırmağa çağırıb.
Filippin hərbi sözçüsü Çinin mövqeyini rədd edərək, ABŞ gəmisinin Çin ərazisinə daxil olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, beynəlxalq sulardan qanuni keçid üçün Pekinin icazəsi tələb olunmur.
Sabina dayazlığı mübahisə mövzusudur
Sabina dayazlığı Çin və Filippin arasında təkrarlanan qarşıdurma nöqtəsinə çevrilib. Tərəflərin bu ərazi ilə bağlı iddiaları Spratli adaları ətrafındakı daha geniş mübahisənin bir hissəsidir.
Pekin Cənubi Çin dənizinin demək olar ki, bütün ərazisinə iddia edir. Filippin, Vyetnam, Malayziya, Bruney və Tayvanın da bu dənizdə üst-üstə düşən iddiaları var.
Mübahisə təkcə əraziyə nəzarətlə deyil, dəniz yollarına çıxış və xarici gəmilərin fəaliyyətini tənzimləmək səlahiyyəti ilə də bağlıdır.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri daha əvvəl həddindən artıq hesab etdiyi dəniz məhdudiyyətlərinə etiraz olaraq naviqasiya azadlığı əməliyyatları keçirib. Vaşinqton “USS Charleston” gəmisinin son keçidinin belə əməliyyatlardan biri olub-olmadığını təsdiqləməyib.
İnsidentdən bir ay əvvəl Filippin Sahil Mühafizəsi Çin gəmisini Sabina dayazlığı yaxınlığında yanacaq doldurma missiyası zamanı Filippin qayığına çırpılmaqda ittiham etmişdi. Çin rəsmiləri toqquşmaya görə Filippin tərəfini günahlandırmışdı.
Manilanın Vaşinqtonla qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi mübahisəyə daha geniş əhəmiyyət verir. Bununla belə, çərşənbə axşamı ABŞ və Çin gəmiləri arasında toqquşma baş verdiyi barədə məlumat verilməyib.
Pratas yaxınlığında gəmilər radio xəbərdarlıqları verib
Daha şimalda Tayvan Sahil Mühafizəsi Çin Sahil Mühafizəsinə məxsus gəminin Pratas adaları yaxınlığındakı məhdudlaşdırılmış sulara daxil olduğunu bildirib. Bunun ardınca Taypey “Taichung” gəmisini əraziyə göndərib.
İnsident zamanı iki gəmi radio vasitəsilə bir-birinə xəbərdarlıqlar edib.
Tayvan Sahil Mühafizəsinin məlumatına görə, Çin gəmisi Tayvanın siyasi legitimliyini mübahisələndirərək radio ilə “Çin Respublikası”nın — adanın rəsmi adının — mövcud olmadığını bildirib. Tayvanın patrul gəmisi isə adanın suverenliyini müdafiə edib.
Tayvan rəsmiləri açıqlama verəndə qarşıdurma davam edirdi. Çin Dövlət Şurasının Tayvan İşləri Ofisi şərh üçün göndərilən sorğuya dərhal cavab verməyib.
İnsidentdən əvvəlki həftə Pekin Tayvan Sahil Mühafizəsinin Pratas yaxınlığında Çin balıqçı gəmisinə qarşı su şırnağından istifadə etməsindən sonra xəbərdarlıq etmişdi.
Tayvanın cənubu ilə Honq Konq arasında yerləşən adaları Taypey idarə edir. Onları əsasən Tayvan Sahil Mühafizəsi qoruyur.
İnsidentlər fərqli mübahisələrlə bağlıdır
Hadisələr Cənubi Çin dənizinin müxtəlif hissələrində baş verib və ayrı-ayrı mübahisələri əhatə edir. Onların əlaqələndirildiyinə dair əlamət yoxdur.
Hər iki insident dəniz yurisdiksiyası ilə bağlı fikir ayrılıqlarının hərbi və sahil mühafizəsi gəmilərini birbaşa təmasa gətirə bildiyini göstərir. Sabina dayazlığı ətrafında mübahisə Çinin iddiaları və xarici gəmilərin mübahisəli sularda hərəkət etmək imkanı ilə bağlıdır. Pratas yaxınlığında isə dənizdə nəzarət Pekinin Tayvanla bağlı daha geniş suverenlik mübahisəsi ilə əlaqəlidir.
Çin Tayvanı öz ərazisinin bir hissəsi hesab edir. Taypeyin hökuməti bu iddianı rədd edir.
Pekinin Tayvan ətrafında Sahil Mühafizəsinin fəaliyyətini genişləndirməsi ABŞ və Tayvan rəsmilərinin tənqidinə səbəb olub.
Çərşənbə axşamı Taypeydə keçirilən forumda ABŞ Konqresinin təyin etdiyi araşdırma komissiyasının sədri Çinin Tayvanın şərqindəki sahil mühafizəsi patrullarını ciddi sabitlik pozucu adlandırıb.
Eyni tədbirdə Tayvanın Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi Cozef Vu Pekinin adanın şərqindəki sulara hüquqi iddiasının olmadığını bildirib.
Heç bir insident zamanı silahlı toqquşma baş verdiyi bildirilməyib. Bununla belə, Çin və Tayvan rəsmiləri Pratas yaxınlığında qarşıdurmanın davam etdiyini açıqlayıb, Pekin isə Sabina dayazlığı yaxınlığında ABŞ-ın dəniz fəaliyyətinə son qoyulmasını tələb edib.
