OMM Redaksiyası
Gürcüstanın Batumidəki Konstitusiya Məhkəməsi çərşənbə günü beş müxalifət partiyasının qadağan olunmasını tələb edən iddia üzrə dinləmələrə başlayacaq. Bu partiyalardan dördü 2024-cü ildə keçirilmiş son ümummilli seçkilərdə birlikdə 784 820 səs, yəni 37,79 faiz səs toplayıb.
AnewZ-nin məlumatına görə, iddianı hakim “Gürcü Arzusu” partiyası və Gürcüstan parlamentində onunla birlikdə fəaliyyət göstərən iki müttəfiq qrup qaldırıb. İddia təmin olunarsa, 2024-cü ildə beşfaizlik seçki həddini keçmiş bütün müxalifət partiyaları fəaliyyətini dayandıra bilər.
Sentyabrda təqdim olunan iddiada “Vahid Milli Hərəkat”, “Dəyişikliklər Koalisiyası”, “Güclü Gürcüstan – Lelo”, “Gürcüstan üçün” və “Federalistlər” 2016-cı ildən bəri Gürcüstanın hazırkı hakimiyyətinin və hakim partiyanın legitimliyini davamlı olaraq inkar etməkdə ittiham olunur.
İddiaçılar həmin partiyaların fəaliyyətinin Konstitusiyanın 23-cü maddəsinə zidd olduğunu bildirirlər. Onların iddiasına görə, bu qruplar Gürcüstanın konstitusiya quruluşunu devirməyə və ya zor gücünə dəyişdirməyə cəhd edib və bu məqsədi daşımaqda davam edirlər.
İddiada partiyaların seçilmiş dövlət orqanları və vəzifəli şəxslərin legitimliyini tanımaması, eləcə də onlarla əlaqələndirilən etiraz aksiyaları sübut kimi göstərilir.
İddiada seçkilər və 2019-cu il hadisələri əsas gətirilir
2024-cü il parlament seçkilərində “Vahid Milli Hərəkat”, “Dəyişikliklər Koalisiyası”, “Güclü Gürcüstan – Lelo” və “Gürcüstan üçün” beşfaizlik həddi keçib. Dörd qrup seçki saxtakarlığını əsas gətirərək nəticələri tanımayıb və parlamentdə yerlərini tutmaqdan imtina edib. Qruplardan bəziləri sonradan mövqelərini dəyişərək 2025-ci ilin oktyabrında Gürcüstan parlamentindəki 12 mandatını qəbul edib.
İddiada 2019-cu ilin iyununda baş vermiş hadisə də xatırladılır. Sənəddə “Vahid Milli Hərəkat”ın və onunla sıx əlaqəli digər partiyaların Gürcüstan parlamenti binasına hücum etdiyi iddia olunur. “Vahid Milli Hərəkat” bu iddianı təkzib edib.
İddiaçılar 2019–2025-ci illər arasında Gürcüstanın konstitusiya quruluşunu devirmək və ya zorakılıqla dəyişdirmək üçün altı cəhdin baş verdiyini də irəli sürürlər. İddianın digər hissəsində isə 2004–2012-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş “Vahid Milli Hərəkat”ın fəaliyyəti, həbsxanalarda qeydə alınmış insan hüquqları pozuntuları və 2008-ci ilin avqustunda Rusiya ilə baş vermiş müharibə diqqətə çatdırılır.
Sənədin böyük hissəsi “Vahid Milli Hərəkat”la bağlı olsa da, iddiaçılar beş partiyanın ortaq mövqelərinə görə ayrı-ayrı qurumlar deyil, vahid birlik hesab edilməli olduğunu bildirirlər.
Qadağa tələbi irəli sürülən partiyalar
Qadağa tələbinin ünvanlandığı beş siyasi qrup Gürcüstanın əsas müxalifət qüvvələri sırasındadır və ölkənin Avropaya inteqrasiyasını dəstəkləyir.
“Vahid Milli Hərəkat” Qərbyönümlü siyasi partiyaların qeyri-rəsmi koalisiyasıdır. Koalisiyada 2004–2012-ci illərdə Gürcüstanda hakimiyyətdə olmuş “Vahid Milli Hərəkat” partiyası üstünlük təşkil edir. Partiya 2003-cü ildə mübahisəli parlament seçkilərindən sonra keçirilən geniş etirazlar və “Qızılgül inqilabı”nın ardınca, həbsdə olan keçmiş prezident Mixeil Saakaşvilinin rəhbərliyi ilə hakimiyyətə gəlib.
Hakimiyyətdə olduğu dövrdə partiya korrupsiyanın aradan qaldırılmasına, azad bazar iqtisadiyyatı siyasətinə və ölkənin xarici siyasətinin Qərbə yönəldilməsinə üstünlük verib. 2008-ci ildə Rusiya ilə müharibədən və Gürcüstan həbsxanalarında məhbuslarla pis rəftar barədə qalmaqaldan sonra “Vahid Milli Hərəkat” 2012-ci il parlament seçkilərində “Gürcü Arzusu”na uduzub.
“Dəyişikliklər Koalisiyası” bir neçə Qərbyönümlü liberal partiyanın qeyri-rəsmi birliyidir. 2024-cü il parlament seçkilərindən əvvəl yaradılan koalisiya “Gürcü Arzusu”ndan sonra ən çox səs toplayıb — 11 faiz. Koalisiyanın liderlərinin əksəriyyəti əvvəllər “Vahid Milli Hərəkat”la əlaqəli olub, partiyalar isə müxtəlif vaxtlarda həmin hərəkatdan ayrılıb. 2024-cü il seçkilərində koalisiyanı təmsil edən dörd liderin hamısı sonradan həbs edilib və ya məhkəməyədək həbsdə saxlanılıb.
“Gürcüstan üçün” partiyasını keçmiş baş nazir Giorgi Qaxaria 2021-ci ildə yaradıb. O, 2019-cu ildəki etirazlar zamanı zorakılığı təşkil etməkdə ittiham olunan “Vahid Milli Hərəkat”ın o vaxtkı rəhbəri Nika Melianın həbsinə etiraz edərək baş nazir vəzifəsindən istefa verib, “Gürcü Arzusu”ndan ayrılıb. 2019-cu il etirazları parlament binasına hücum cəhdi ilə nəticələnmişdi.
Partiya 2024-cü il seçkilərində parlamentə düşmək üçün tələb olunan həddi keçib. Əvvəlcə mandatları qəbul etməkdən imtina etsə də, sonradan qərarını dəyişib. 2025-ci ilin noyabrında Qaxariyaya qiyabi olaraq ittiham irəli sürülüb. O, 2019-cu il etirazları zamanı — “Gürcü Arzusu”nun daxili işlər naziri olduğu dövrdə — parlament qarşısında etirazçıların zorakılıqla dağıdılmasına əmr verməkdə ittiham olunur. Həmin hadisələr “Gürcüstan üçün” partiyasına qarşı iddiada da yer alır.
“Güclü Gürcüstan – Lelo” 2024-cü il seçkiləri ərəfəsində yaradılmış liberal, Qərbyönümlü partiyalar koalisiyasıdır. Seçkilərdə 8,8 faiz səs toplayan qrup 2025-ci il yerli seçkilərində də “Gürcü Arzusu”nun əsas rəqibi olub və 6,74 faiz səs qazanıb.
“Federalistlər” Gürcüstanın desentralizasiyasını müdafiə edən avropayönümlü partiyadır. Qrup 2024-cü il parlament seçkilərində iştirak etməyib.
Qadağa təşəbbüsünün siyasi zəmini
2024-cü il parlament seçkiləri kampaniyası zamanı “Gürcü Arzusu”nun milyarder qurucusu və fəxri sədri Bidzina İvanişvili “Vahid Milli Hərəkat”ı qadağan edəcəyi ilə hədələyib. O, həmin il Kutaisi şəhərində tərəfdarlarına deyib: “Konstitusiya çoxluğunu əldə etdikdən sonra “Vahid Milli Hərəkat”ı və onun peyk və ya varisi olan partiyaları, o cümlədən öz xalqımıza qarşı törədilmiş müharibə cinayətlərinə görə qanun qarşısında cavabdeh edəcək və qadağan edəcəyik”.
“Gürcü Arzusu” 2025-ci ilin fevralında 2003–2012-ci illərdə “Vahid Milli Hərəkat” hökumətinin fəaliyyətini araşdırmaq üçün parlament komissiyası yaradıb. Komissiyaya partiyanın deputatı Tea Tsulukiani rəhbərlik edib.
Həmin ilin avqustunda komissiya 463 sözdən ibarət hesabat yayımlayıb. Sənəddə “Vahid Milli Hərəkat” hökuməti işgəncə, insan hüquqlarının pozulması, qətllər, zorakılıq, korrupsiya və Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü təhlükəyə atmaqda ittiham olunub.
“Gürcü Arzusu”nun o vaxt parlamentdəki lideri Mamuka Mdinadze 2025-ci ilin martında komissiyanın nəticələrinin “Vahid Milli Hərəkat”ın və digər siyasi qrupların qadağan olunması üçün əsas kimi istifadə ediləcəyini deyib. Interpress News-un məlumatına görə, o bildirib: “Artıq aydındır ki, parlamentin müvəqqəti istintaq komissiyasının yekun rəyi “Vahid Milli Hərəkat”ın və onun peyk partiyalarının konstitusiyaya zidd statusu ilə bağlı Gürcüstan Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək üçün möhkəm əsas yaradacaq”.
Baş nazir İrakli Kobaxidze sentyabrda bəzi siyasi partiyaların qadağan olunması təşəbbüsünü ölkənin siyasi sisteminə xarici müdaxilənin qarşısının alınması səyləri ilə əlaqələndirib. O deyib: “Seçicilərə ölkəmizdə xarici agentlər şəbəkəsini zərərsizləşdirəcəyimizə söz vermişdik və bu vədi praktikada yerinə yetiririk... Bu, ümumiyyətlə müxalifət deyil; əslində, xarici agentlər şəbəkəsidir”.
İddia üzrə üçgünlük dinləmələrdə hədəfə alınmış partiyaların nümayəndələri mövqelərini məhkəməyə təqdim edəcəklər. “Güclü Gürcüstan – Lelo” üzvü Giorgi Sioridze partiyaların qadağan olunması cəhdini Gürcüstanın konstitusiya quruluşuna hücum adlandırıb və ölkənin Xalq Müdafiəçisini iddiaya dair hüquqi mövqe açıqlamağa çağırıb.
Gürcüstanın İctimai Yayımçısının məlumatına görə, Sioridze oktyabrın 19-da deyib: “Xalq Müdafiəçisinin mandatı çərçivəsində bu prosesə qoşulacağını və vətəndaşların siyasi hüquqlarının məhdudlaşdırılmasının konstitusiyaya uyğunluğunu və mümkün nəticələrini qiymətləndirən hüquqi rəy təqdim edəcəyini gözləyirik”.
“Vahid Milli Hərəkat”ın üzvü Laşa Parulava apreldə təşəbbüsün demokratiyanın dağıdılmasının “aktiv şəkildə davam etdiyini” göstərdiyini söyləyib. Partiyanın digər üzvü Levan Bejaşvili isə “Gürcü Arzusu”nun Konstitusiya Məhkəməsinin tərkibinə nəzarət etdiyini iddia edərək qərəzsiz ədalət mühakiməsinə ümid olmadığını bildirib.
Konstitusiya məsələləri üzrə məsləhət verən Avropa Şurasının Venesiya Komissiyası Gürcüstan parlamentinin 2025-ci ildə qəbul etdiyi, Konstitusiya Məhkəməsinin siyasi partiyaları qadağan etmək səlahiyyətlərini genişləndirən dəyişiklikləri tənqid edib. Komissiya qadağan olunmuş siyasi qruplarla əlaqəli şəxslərin gələcəkdə partiyalarda iştirakına və vəzifə tutmasına imkan verməyən dəyişikliklərin beynəlxalq insan hüquqları standartları baxımından “ciddi narahatlıq doğurduğunu” oktyabrda yayımlanan hesabatında bildirib.
Gürcüstan Konstitusiya Məhkəməsində işə ardıcıl üç gün ərzində yeddi hakim baxacaq. Əvvəlcə işə səkkiz hakimin baxacağı gözlənilirdi, lakin hakim Manana Kobaxidze ötən həftə qəfil istefa verib.
“Gürcü Arzusu”nun qurucu üzvü və partiyanın keçmiş deputatı olan Kobaxidze əvvəlki siyasi fəaliyyəti və “Vahid Milli Hərəkat”ı tənqid etməsi səbəbindən işə baxmaqdan kənarlaşdırılmasını istəyib. Digər hakimlər onun müraciətini oktyabrın 12-də rədd edib, Kobaxidze isə iki gün sonra istefa verib.
Cümə günü dinləmələr başa çatdıqdan sonra yeddi hakim iş üzrə qərarı 2027-ci il iyunun 24-dək çıxarmalıdır.
