Suriyada onilliklərdir davam edən vətəndaş müharibəsindən sonra ölkənin gələcəyi ilə bağlı kritik mərhələ başlayıb. 60 illik Bəəs rejiminin süqutu ilə Əhməd əş-Şaranın rəhbərliyi altında mərkəzi hakimiyyətin bərpası istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu prosesdə ən böyük maneələrdən biri olan YPG terror təşkilatının bölgədəki mövcudluğu cəmi 48 saat ərzində əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyərək yeni razılaşma ilə nəticələnib.
Terror təşkilatının iqtisadi və sosial təzyiqləri
Uzun illər "İŞİD-lə mübarizə" bəhanəsi ilə Suriyanın şimal və şərqində geniş əraziləri nəzarətdə saxlayan YPG, burada yerli ərəb əhalisinin iradəsini heçə sayan bir idarəetmə modeli qurmuşdu. Xüsusilə Deyrizor, Rəqqə və Həsəkə bölgələrindəki neft və qaz yataqlarının mənimsənilməsi yerli xalqın kəskin etirazına səbəb olmuşdu. Gənclərin zorla silahlandırılması və tayfa liderlərinə qarşı təzyiqlər təşkilatın legitimliyini tamamilə itirməsinə gətirib çıxardı.
Tayfaların üsyanı və sürətli süqut
Suriyanın şərqindəki ən böyük tayfa konfederasiyaları, o cümlədən əl-Akidat və əl-Baqqara, YPG-yə verdikləri dəstəyi geri çəkərək mərkəzi hökumətin tərəfinə keçiblər. Bu toplumsal qırılma təşkilatın hərbi gücünün qısa müddətdə dağılmasına şərait yaradıb. Nəticədə, Suriya hökuməti ilə SDG arasında 14 bənddən ibarət tarixi razılaşma imzalanıb.
Razılaşmanın əsas şərtləri:
- Bütün cəbhə xətlərində dərhal atəşkəs elan edilməsi və SDG qüvvələrinin Fəratın şərqinə çəkilməsi;
- Deyrizor və Rəqqənin idarəetməsinin tamamilə mərkəzi hökumətə təhvil verilməsi;
- Bütün neft və qaz yataqlarının, həmçinin sərhəd keçid məntəqələrinin dövlət nəzarətinə keçməsi;
- Suriyalı olmayan bütün PKK üzvlərinin ölkə ərazisindən çıxarılması;
- SDG şəxsi heyətinin fərdi qaydada Suriya Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərinin strukturuna inteqrasiyası.
Bu razılaşma Suriyanın ərazi bütövlüyünün qorunması və "dövlət içində dövlət" yaratmaq xülyalarının sona çatması baxımından tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Yeni rəhbərlik ölkədəki bütün etnik və dini qrupların bərabərhüquqlu vətəndaş kimi yaşayacağını bəyan edib.
Mehman Mirzəzadə
