OMM Redaksiyası
Rusiya Ukraynanın şərqində rusiyalı qüvvələr tərəfindən saxlanıldıqdan sonra dörd ildən çox həbsdə qalan, Miçiqan ştatından olan təqaüdçü amerikalı müəllim Stiven Habardı azad edib.
AnewZ-in məlumatına görə, azadlığa buraxılma Vaşinqtonun Ukraynada müharibəyə son qoymaq üçün danışıqları intensivləşdirdiyi vaxt baş verib. Hadisə Habardın kim olduğu, nəyə görə həbs edildiyi və azad edilməsinin ABŞ-Rusiya münasibətləri üçün nə məna daşıya biləcəyi ilə bağlı suallar yaradıb.
Habardın azad edilməsi və saxlanılma şəraiti
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin çərşənbə günü Sankt-Peterburqda ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffla görüşündə Habardın azad edildiyini açıqlayıb. Putinin sözlərinə görə, Habard artıq şəhərin Pulkovo hava limanına aparılıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp sosial şəbəkədə azadlığı təsdiqləyib və əvvəlki həftə Putinlə telefon danışığı zamanı Habardın azad olunmasını şəxsən xahiş etdiyini bildirib.
Uitkoff görüşdə Putinə təşəkkür edib. O, Habardın evə qayıtmaq üzrə olduğunu və tezliklə ailəsinə qovuşacağını deyib.
Həbsindən əvvəl Habard yetkin həyatının böyük hissəsini xaricdə keçirib. “The New York Times”ın istinad etdiyi hərbi sənədlərə görə, o, Miçiqan ştatının Biq-Rapids şəhərində böyüyüb, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində və Milli Qvardiyada xidmət edib.
Bacısı Patrisiya Habard Foks onun ingilis dili üzrə magistr dərəcəsi aldığını, daha sonra 25 il Yaponiyada müəllim işlədiyini deyib. Habard sonradan Kiprə köçüb, 2014-cü ildə isə ukraynalı tərəfdaşı ilə Ukraynanın şərqindəki İzyum şəhərində məskunlaşıb.
Foks 2024-cü ildə “Reuters”ə bildirib ki, qardaşı ayda təxminən 300 dollar pensiya ilə dolanıb və yerli sakinlərlə az əlaqəsi olub.
Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxiləsinə 2022-ci ilin fevralında başlamasından təxminən iki ay sonra rusiyalı qüvvələr İzyuma nəzarəti ələ keçirib. Ukrayna qüvvələri həmin ilin sentyabrında şəhəri geri alsa da, Habard Rusiyanın nəzarətində qalıb.
Rusiya dövlət mediası onun 2022-ci ilin aprelində Ukrayna hərbi nəzarət-buraxılış məntəqəsində xidmət edərkən saxlanıldığını iddia edib. “Reuters” onun tutulma şəraitini müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilməyib.
Foks qardaşını internetdə yayılan videolarda tanıdığını bildirib. Kadrlardan birində onun əlləri bağlı vəziyyətdə olduğu və bir nəfərin ona başmaqla zərbə endirdiyi görünür. “Reuters” görüntülərin nə vaxt və harada çəkildiyini yoxlaya bilməyib.
Məhkəmə hökmü və azad edilməsinin diplomatik əhəmiyyəti
2024-cü ilin oktyabrında Moskva məhkəməsi qapalı keçirilən prosesdə Habardı muzdlu döyüşçü fəaliyyəti göstərməkdə təqsirli bilərək altı il 10 ay həbs cəzasına məhkum edib.
Prokurorluq onun Ukraynanın ərazi müdafiə dəstəsinə qoşulduğunu, hərbi təlim keçdiyini, silah və sursat aldığını, ayda 1 000 dollar ödənilməsinin vəd edildiyini iddia edib. Rusiya dövlət mediası Habardın günahını etiraf etdiyini bildirib. O, Rusiyanın genişmiqyaslı müdaxiləsindən sonra Ukrayna tərəfində döyüşməkdə təqsirli bilinən ilk məlum ABŞ vətəndaşı olub.
Ailəsi və vəkili ittihamları kəskin şəkildə rədd edib. Foks iddia edilən etirafı şübhə altına alaraq qardaşının Rusiyayönlü baxışlara malik olduğunu və 70 yaşlarında silaha sarılmasının inandırıcı olmadığını deyib.
ABŞ-da fəaliyyət göstərən vəkili Martin De Luka 2025-ci ilin iyununda Habardın heç vaxt hərbi və ya döyüş bölməsinin üzvü olmadığını inkar etdiyini, rusiyalı əsgərlərin onu evindən götürdüyünü bildirdiyini deyib.
Vaşinqton 2025-ci ilin yanvarında Habardı rəsmi olaraq qanunsuz saxlanılan şəxs kimi tanıyıb. Bu status ABŞ rəsmilərinə onun azad edilməsi üçün danışıqlar aparmağa imkan verib. Dövlət Departamenti Rusiyanın həbs müddətində amerikalı rəsmilərə Habardla konsulluq görüşü keçirməyə icazə vermədiyini bildirib.
Habardın harada saxlanıldığını müəyyənləşdirmək də çətin olub. “The New York Times” onun məhkəmədən əvvəl ən azı beş Rusiya həbsxanası arasında köçürüldüyünü yazıb. Vəkilinin sözlərinə görə, müdafiə qrupu Habardın Moskvanın şərqindəki Mordoviyada saxlanıldığını yalnız 2025-ci ilin aprelində öyrənib.
“NBC News” Habardın Rusiyada saxlanılan və qanunsuz həbs olunmuş şəxs kimi rəsmi tanınan sonuncu amerikalı olduğunu bildirib.
Habardın azadlığı əvvəlki bir sıra yüksək profilli azadlıqlardan fərqli olaraq, məhbus mübadiləsi yolu ilə əldə edilməyib. Tramp Vaşinqtonun bunun müqabilində heç nə təklif etmədiyini deyərək razılaşmanı presedentsiz adlandırıb.
“The Kyiv Independent” qeyd edib ki, Tramp əvvəlki həftə Rusiyaya qarşı sanksiyalardan imtina edib, həmin ayın əvvəlində isə Rusiya dizel yanacağının alınmasına razılıq verib. “NBC News” Habardın azad edilməsini Vaşinqton və Moskva arasında münasibətlərin yaxşılaşmasının daha bir əlaməti kimi qiymətləndirib. ABŞ Ukraynanı razılaşdırılmış həll yoluna yönəltməyə çalışır.
Uitkoff dayanmış sülh danışıqlarını yenidən başlatmaq və Putin, Tramp, eləcə də Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında üçtərəfli görüş təşkil etmək məqsədilə Sankt-Peterburqa səfər edib. Bununla belə, “The Kyiv Independent”in məlumatına görə, Rusiya dövlət mediası Putinin belə danışıqlarda iştirak etməyə razılıq verməsindən bəhs etməyib.
Hadisə Rusiyada xarici vətəndaşların saxlanılması ilə bağlı uzun müddətdir səslənən narahatlıqları da gündəmə gətirib. Analitiklər və insan haqları müdafiəçiləri Moskvanı dəfələrlə xarici məhbusları diplomatik danışıqlarda sövdələşmə vasitəsi kimi istifadə etməkdə ittiham ediblər.
Rusiyanın keçmiş prezidenti Dmitri Medvedev oktyabrın 9-da “Telegram”da paylaşım edərək Rusiyanın mübadilə fonduna avropalıları və amerikalıları da əlavə etməli ola biləcəyini yazıb.
Habard təxminən iki ay ərzində Rusiyadan azad edilən ikinci ABŞ vətəndaşıdır. Polis əməkdaşına hücumda ittiham olunaraq həbs edilmiş və səhhəti ağır olan ABŞ dəniz piyadalarının keçmiş hərbçisi Robert Gilman avqustda azadlığa buraxılıb.
Rusiyada ciddi sağlamlıq problemləri olanlar da daxil olmaqla, daha bir neçə ABŞ vətəndaşı həbsdə qalır. Rusiyada saxlanılan beş amerikalını təmsil edən “Global Reach” təşkilatı Habardın azad edilməsini alqışlayıb. Təşkilatın strategiya üzrə baş direktoru Erik Lebson isə həbsdə qalan şəxslərin ailələrinin yaxınlarının bu razılaşmadan kənarda qalmasının səbəbini anlamaqda çətinlik çəkəcəyini bildirib.
Habardın ABŞ-a qayıtması gözlənilir. Rusiyada dörd ildən çox saxlanıldıqdan sonra onun tibbi müayinələrdən keçəcəyi ehtimal olunur. Azadlığa buraxılması Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq cəhdlərinə kömək edib-etməyəcəyi və Rusiyada həbsdə olan digər amerikalıların da tezliklə azadlığa qovuşub-qovuşmayacağı ilə bağlı suallar yaradıb.
