OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri şahzadə Feysəl bin Fərhan bazar ertəsi Vaşinqtona gedərək ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə görüşüb. Danışıqlar husilərin hücumlarının artdığı və bunun Ər-Riyad üzərində təzyiqi gücləndirdiyi bir vaxta təsadüf edir.
Ər-Riyad ABŞ-dan daha geniş təhlükəsizlik dəstəyi istəyir. İranın dəstəklədiyi husilərin hücumları Qırmızı dənizdə gəmiçiliyə də təhdid yaradır.
Ər-Riyad ABŞ-dan hərbi dəstək istəyir
Səudiyyə Ərəbistanı husilərə qarşı hərbi yardım üçün Vaşinqtona müraciət edib. “Reuters”in mənbələrə istinadən yaydığı məlumata görə, ABŞ indiyədək husilərə zərbələr endirməkdən imtina edib, lakin Ər-Riyada kəşfiyyat və hədəflərin müəyyənləşdirilməsi üzrə dəstək göstərməyə razılaşıb.
Krallıq özü də husilərin raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumları ilə üzləşib. Səudiyyə Ərəbistanı yaxınlığında iki ballistik raket və iki dronun ələ keçirildiyi bildirilir.
Husilər isə Səudiyyə və ABŞ hədəfləri arasında məqsədli fərq qoyurlar. Qrupun yüksək səviyyəli nümayəndəsi Məhəmməd əl-Buxeyti sentyabrın 20-də “Associated Press”ə bildirib ki, husilər Qırmızı dənizdə ABŞ gəmilərinə hücum etmək niyyətində deyil. Bununla yanaşı, o, ölkələri Səudiyyə Ərəbistanına dəstək verməməyə çağırıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp da husilərin Amerika gəmiçiliyinin hədəf alınmayacağına Vaşinqtonu əmin etdiyini deyib. Bu vəziyyət Səudiyyə Ərəbistanını ABŞ-dan daha birbaşa hərbi təzyiqlə üz-üzə qoyur.
Qırmızı dənizdə böhran qlobal xərcləri artıra bilər
Qırmızı dəniz dünyanın ən mühüm ticarət marşrutlarından biri olan Süveyş kanalına çıxış verir. 2023-cü ildə kanaldan təxminən 26 min gəmi keçib. Bu marşrut həcminə görə qlobal dəniz ticarətinin təxminən 10 faizini, konteyner daşımalarının isə 22 faizini təmin edir.
Marşrutla Asiya, Avropa, Aralıq dənizi və ABŞ-ın şərq sahilləri arasında hazır məhsullar, istehlak malları, maşınqayırma avadanlıqları, komponentlər, enerji məhsulları və digər yüklər daşınır.
Gəmiçilikdə yaranan fasilələr ABŞ şirkətləri üçün yükdaşıma, sığorta və yanacaq xərclərinin artmasına səbəb ola bilər. Gəmilər alternativ və daha uzun marşrutlardan istifadə etməli olur.
2024-cü ilin ortalarına qədər Süveyş kanalından keçən gəmilərin tonnajı təxminən 70 faiz azalıb. Eyni dövrdə gəmilərin Afrikanın cənubundakı Ümid burnundan keçidi 89 faiz artıb. BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının məlumatına görə, marşrut dəyişiklikləri qlobal gəmi tələbatını 3 faiz, konteyner gəmilərinə tələbatı isə 12 faiz artırıb.
Səudiyyə neft marşrutu da təzyiq altındadır
Səudiyyə Ərəbistanı üçün digər əsas risk neft infrastrukturuna yönələn təhdidlərdir. Uzunluğu 1 200 kilometr olan Şərq-Qərb neft kəməri xam nefti ölkənin şərqindəki yataqlardan Qırmızı dənizə daşıyır və Hörmüz boğazından yan keçməyə imkan verir.
“Reuters”in məlumatına görə, kəmərlə son aylarda gündə təxminən 4-5 milyon barel neft nəql edilib. Bu həcm qlobal neft tədarükünün təxminən 4-5 faizinə bərabərdir.
Sentyabrın 13-də dron hücumundan sonra kəmərin fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılıb və Səudiyyə Ərəbistanı daha çox nefti Körfəz sahilindəki terminallara yönəltməli olub.
Sentyabrın 20-də “Saudi Aramco” Ras-Tənura limanında yeddi iri tankerə təxminən 14 milyon barel xam neft yükləyib. Səudiyyə neftinin Hörmüz boğazından keçmə həcmi də avqustdakı gündəlik təxminən 700 min bareldən 2,9 milyon barelə yüksəlib.
Vaşinqton çətin seçim qarşısındadır
Bu şəraitdə Feysəl bin Fərhanla Marko Rubio arasında keçirilən görüş ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş əhəmiyyət daşıyır. Vaşinqton neft infrastrukturu və gəmiçilik marşrutları təzyiq altında olan müttəfiqinə dəstək vermək, eyni zamanda husilərin ABŞ gəmilərini qarşıdurmadan kənarda saxlamaq niyyəti ilə bağlı siqnallarını nəzərə almaq məcburiyyətindədir.
ABŞ üçün əsas sual Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə nə dərəcədə dəstək göstərmək və Yəməndə daha geniş hərbi iştiraka cəlb olunmamaqdır. Ər-Riyad daha güclü müdafiə, husilər isə ABŞ-la birbaşa qarşıdurmadan yayınaraq Səudiyyə Ərəbistanına təzyiqi davam etdirmək istəyir.
Qırmızı dəniz marşrutunun uzunmüddətli pozulması gəmiçilik xərclərinə, enerji bazarlarına və nəticə etibarilə dünya üzrə şirkət və istehlakçıların ödədiyi qiymətlərə təsir göstərə bilər.
