OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, İranla ABŞ arasında münaqişəyə son qoyacaq razılaşma əldə olunmayıb, Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik isə artır. ABŞ-da aralıq seçkilərində Respublikaçıların itkilərindən sonra Tehran amerikalıların müharibəni rədd etdiyini deyir. Qətər isə yeni eskalasiyanın qarşısını almaq üçün vasitəçilik səylərini gücləndirir.
İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf çərşənbə günü bildirib ki, ABŞ-da aralıq seçkilərinin nəticələri ictimaiyyətin İrana qarşı müharibəyə artan etirazını əks etdirir.
Qalibaf “X” platformasında paylaşdığı bəyanatda amerikalıların ya vicdani narahatlıqlara, ya da yaşayış xərclərinin artmasına görə münaqişəni rədd etdiklərini yazıb. O, Tehranın ABŞ seçicilərinin verdiyi mesajı dəstəklədiyini bildirib: “Vicdan, ya da yaşayış xərcləri — amerikalılar müharibəyə YOX dedilər və biz bu mesajı dəstəkləyirik. ABŞ hökuməti beynəlxalq himayədarlarına və şantajçılara xidmət etmək üçün xalqın iradəsinə xəyanət etsə, bizim ‘yox’ cavabımızın kabusa çevriləcəyini anlayacaq”.
Bu açıqlama çərşənbə axşamı keçirilən aralıq seçkilərdə Demokratların Konqresin hər iki palatasına nəzarəti ələ keçirəcəyinə dair proqnozlardan sonra verilib. Bu, Prezident Donald Tramp və Respublikaçılar Partiyası üçün ciddi uğursuzluq sayılır.
Tehran və Vaşinqton razılaşma şərtlərində fərqli mövqedədir
Diplomatik səylərə baxmayaraq, Vaşinqtonla Tehran münaqişəyə son qoymaq üçün mümkün razılaşmanın şərtləri ilə bağlı fikir ayrılığındadır. Yüksək vəzifəli İran rəsmisi çərşənbə axşamı tərəflərin razılaşmadan hələ xeyli uzaq olduğunu bildirib.
Rəsminin açıqlaması Trampın aralıq seçkilərindən sonra ABŞ-ın hərbi əməliyyatları yenidən başlada biləcəyini istisna etməməsindən sonra səslənib. Tramp bu fikirləri ABŞ-da səsvermə davam edərkən verdiyi ayrı-ayrı müsahibələrdə söyləyib. Müharibə ictimai narazılığın artdığı bir vaxtda ABŞ-da mühüm siyasi mövzuya çevrilib.
ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Birləşmiş Ştatlar gecə saatlarında İranın Qeşm adasına “müdafiə zərbələri” adlandırdığı hücumlar həyata keçirib. Hədəf Amerika aktivlərinə qarşı istifadə edildiyi iddia olunan “yer-hava” raket sistemləri olub. Başqa bir ABŞ rəsmisi əməliyyatı məhdud xarakterli kimi təsvir edib və bunun genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara qayıdış anlamına gəlmədiyini deyib.
Tramp “Fox News”a müsahibəsində mümkün hərbi müdaxilə ilə bağlı xəbərdarlıqlarını təkrarlayıb. O, kütləvi itkilərə səbəb olmaq istəmədiyini, lakin zərurət yaranarsa hərəkət edəcəyini bildirib. “Financial Times”a ayrıca müsahibəsində isə Vaşinqtonun hazırkı vəziyyətdən razı olduğunu söyləyib: “Görünür, istədiyimiz hər şeyi əldə edirik”. Tramp İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı ilə bağlı dolayı müzakirələrin davam etdiyini də təsdiqləyib.
Tramp həmçinin İsraillə bağlı Netanyahunun iştirakı ilə yeni razılaşma elan edib. Buna əsasən, Vaşinqton bu ildən sonra İsrailə ildə təxminən 4 milyard dollar maliyyə yardımını dayandıracaq, lakin Yaxın Şərqdəki müttəfiqinə silah satışını davam etdirəcək. Elan davam edən münaqişə fonunda amerikalı seçicilərin ABŞ-ın İsrailə dəstəyindən narahatlığını aradan qaldırmağa yönəlmiş kimi görünür.
İran Hörmüz boğazının açılması üçün şərtlər irəli sürür
Vaşinqton və Tehran vasitəçilər üzərindən mesaj mübadiləsi apararkən Qətərin rəhbərlik etdiyi diplomatik səylər davam edir. Yüksək vəzifəli İran rəsmisi Qətər vasitəçilərinin noyabrın 2-si bazar ertəsi gecə Tehrana gedərək təxminən səkkiz gündür müzakirə olunan razılaşma layihəsini nəzərdən keçirdiklərini deyib.
Rəsminin sözlərinə görə, İran Hörmüz boğazını yenidən açmağa razılıq verməzdən əvvəl neft sanksiyalarının aradan qaldırılmasını, ABŞ-ın dəniz blokadasına son qoyulmasını və dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsini tələb edir.
İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi Vaşinqtonun Tehranın tələblərinə cavabını inandırıcı saymadığını bildirib. O, “X” platformasındakı açıqlamasında ABŞ-ın İranın yeddi şərtinin hamısına açıq şəkildə cavab verməli və onların icrası üçün konkret addımlar atmalı olduğunu vurğulayıb. Rzayinin sözlərinə görə, Hörmüz boğazı yalnız bu tələblər yerinə yetirildikdə açılacaq.
Qətər Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Məcid əl-Ənsari bildirib ki, İran və ABŞ vasitəçilərin təqdim etdiyi təklifləri nəzərdən keçirir. Tehrana səfər etmiş Qətər nümayəndə heyəti Dohaya qayıtsa da, diplomatik müzakirələr davam edir.
Əl-Ənsari region tərəfdaşlarının yeni eskalasiyadan yayınmaq üçün intensiv əməkdaşlıq etdiyini və razılaşmanın əldə olunacağına ümid etdiyini deyib. Müzakirələrlə tanış olan bir rəsminin sözlərinə görə, Vaşinqton və Tehranın cavablarının 36 saat ərzində verilməsi gözlənilirdi. Daha sonra yüksək vəzifəli İran rəsmisi vasitəçilərlə mesaj mübadiləsi və təkliflərin nəzərdən keçirilməsi üçün müəyyən edilmiş son tarix olmadığını bildirib.
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) çərşənbə günü qadağan olunmuş kimi təqdim etdiyi Hörmüz boğazının cənubundakı marşrutla hərəkət etməyə çalışan dörd neft tankerinin dəniz minalarına düşərək məhv olduğunu açıqlayıb. SEPAH-ın bəyanatına görə, partlayışlardan sonra gəmilərdə yanğın davam edib. Qurum daha iki gəminin də ələ keçirildiyini iddia edib.
Hadisələr beynəlxalq enerji təchizatının keçdiyi strateji əhəmiyyətli dəniz marşrutunda gəmiçiliyin təhlükəsizliyi və mümkün fasilələrlə bağlı narahatlığı artırıb.
