OMM Redaksiyası
Qazaxıstanda Xəzər dənizində keçirilən təlimlər zamanı 14 hərbçinin həlak olmasından sonra orduda genişmiqyaslı islahatlar hazırlanır. AnewZ-in məlumatına görə, Prezident Kasım-Jomart Tokayev planı oktyabrın 21-də təsdiqləyib. Təlim, nəzarət və müdafiə imkanları ilə bağlı əsas dəyişikliklərin 2027-ci ildən başlanması gözlənilir.
İslahatlara sentyabrın 24-də baş vermiş ölümcül təlimlərdən sonra qərar verilib. Hadisə hərbi planlaşdırma və şəxsi heyətin təhlükəsizliyində ciddi nöqsanları üzə çıxarıb. Müdafiə Nazirliyində aparılan daha geniş yoxlama nəticəsində mənimsəmə, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və digər pozuntularla bağlı 13 cinayət işi açılıb.
Yoxlamanın nəticələri hərbi rəhbərlik və hesabatlılıqla bağlı ciddi suallar yaradıb. Tokayev ayrı-ayrı tədbirlərlə kifayətlənmək əvəzinə geniş islahatlar aparılmasını tələb edib.
“Hərbi qulluqçuların təhlükəsizliyinə, komandanlıq mədəniyyətinə və dövlət resurslarından səmərəli istifadəyə xüsusi diqqət yetirilməlidir”, – Tokayev bildirib. O, həmçinin ordu ilə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin dəyişməli olduğunu deyib.
Çağırışçılar üçün ikimərhələli təlim sistemi
İslahatların əsas istiqamətlərindən biri Qazaxıstanda məcburi 12 aylıq hərbi xidmət üçün yeni ikimərhələli sistemin tətbiqidir. 2027-ci ildən çağırışçılar ilk altı ayı xüsusi təlim mərkəzlərində keçirəcəklər. Xidmətin ikinci yarısında isə hərbi hissələrdə döyüş hazırlığını davam etdirəcək və təyin olunduqları bölmələrlə birlikdə əməliyyat vəzifələrini yerinə yetirəcəklər.
Yeni sistemin məqsədi çağırışçıların hərbi həyata uyğunlaşmasına kömək etmək, eləcə də zorakılıq və qeyri-nizamnamə münasibətlərini azaltmaqdır. Siyasi şərhçi Qaziz Abişev “Telegram”da yazıb ki, dəyişikliklər qanun pozuntularının aşkarlanmasını asanlaşdıra və zabitlərin məsuliyyətini artıra bilər. Onun fikrincə, adi hərbi hissələrdə zorakılığa nəzarət etmək daha çətindir, xüsusi təlim mərkəzlərində isə daha yaxından müşahidə aparmaq mümkündür.
Nəzarət və pilotsuz qüvvələrə diqqət
İslahatlar şəxsi heyətin təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmaq və silahlı qüvvələrdə intizamı gücləndirmək məqsədi daşıyır. Hökumət hərbi müşavir vəzifələrinin təsis edilməsini, həmçinin hərbi qulluqçuların məsələlərinə nəzarət edəcək səlahiyyətli qurumun yaradılmasını planlaşdırır.
Digər tədbirlərə ixtisaslaşmış hərbi məktəblərin genişləndirilməsi, ilkin hazırlığın təkmilləşdirilməsi və hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsinin gücləndirilməsi daxildir. Yeni kommunikasiya strategiyası silahlı qüvvələrə ictimai etimadı artırmağa yönəlib. Daxili maarifləndirmə proqramlarında isə Konstitusiyada təsbit olunmuş “Qanun və qayda” prinsipinə daha çox diqqət ayrılacaq.
Hərbi modernləşmə də əsas istiqamətlərdəndir: Qazaxıstan pilotsuz qüvvələr üçün ayrıca qoşun növü yaratmağı planlaşdırır. Bu təşəbbüs müasir münaqişələrin təcrübəsinə, xüsusilə Ukraynadakı müharibəyə əsaslanır. Həmin müharibədə nisbətən ucuz dronların dəyəri xeyli yüksək olan hərbi texnikanı məhv edə bildiyi qeyd olunur.
Qazaxıstan regional müdafiə imkanlarını gücləndirməyə çalışır. “Global Firepower”ın 2026-cı il reytinqində ölkə 145 dövlət arasında 58-ci yerdədir. Özbəkistan 53-cü, Türkmənistan 78-ci, Tacikistan 100-cü, Qırğızıstan isə 109-cu pillədə qərarlaşıb. “Global Firepower” Qazaxıstanın 2026-cı il müdafiə büdcəsini təxminən 5,84 milyard dollar qiymətləndirir.
Qazaxıstan Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Aida Balayeva tərəfindən təqdim olunan islahatlar beynəlxalq hərbi təcrübədən, müasir müharibələrdəki inkişaflardan və yerli ekspertlərin tövsiyələrindən irəli gələn nəticələri əhatə edir.
Müdafiə naziri Aidos Mirzaxmetov silahlı qüvvələrin modernləşdirilməsi planlarını açıqlayıb. Tokayev rəsmilərə Müdafiə Nazirliyinin hərtərəfli yoxlamasını 2026-cı ilin sonunadək başa çatdırmağı tapşırıb.
Hazırlıq işlərinin cari ilin sonunadək tamamlanacağı, bununla da əsas islahatların 2027-ci ildə qüvvəyə minməsinə şərait yaradılacağı gözlənilir. İslahatların icrasına hökumət və Təhlükəsizlik Şurası nəzarət edəcək.
