OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Özbəkistan Mərkəzi Asiyada su qıtlığının artdığı bir vaxtda ilk süni buzlaq layihəsini Antalya şəhərində keçirilən COP31 iqlim sammitində təqdim edib. Layihənin məqsədi qışda su ehtiyatı yaradaraq onu isti aylarda istifadə etməkdir.
Rəsmi açıqlamaya əsasən, təşəbbüs noyabrın 10-da Özbəkistan prezidentinin ekologiya məsələləri üzrə müşaviri, Ekologiya və İqlim Dəyişikliyi üzrə Milli Komitənin sədri Aziz Abdukhakimovun BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) nümayəndələri ilə görüşündə təqdim olunub.
Rəsmi proqnozlara görə, 2050-ci ilədək Özbəkistanda su ehtiyatlarının əlçatanlığı 30–40 faiz azala, suvarma tələbatı isə 25 faiz arta bilər.
“Ice Stupa” texnologiyası suyu qışda toplayır
“Ice Stupa” adlanan texnologiya qışın şaxtasından istifadə edərək iri buz kütlələri yaradır. Mövcud mənbələrdən götürülən su xüsusi sistemlə borular vasitəsilə ötürülür və soyuq havaya püskürdülərək buz halına gətirilir.
Buz yaz və yay aylarında tədricən əridikcə təsərrüfatlar və yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələri üçün əlavə su ehtiyatı yaranır. Sistem dağlıq və quraqlığa meyilli ərazilərdə suyu qışda toplayıb isti vegetasiya dövründə istifadə etməyə hesablanıb.
İlk sınaq buzlağı Qəşqədərya vilayətində qurulub
Özbəkistan texnologiyanı FAO ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində, Ekologiya və İqlim Dəyişikliyi üzrə Milli Komitə vasitəsilə tətbiq edib. Təşəbbüs Qlobal Ətraf Mühit Fondunun (GEF) maliyyələşdirdiyi “Food Systems, Land Use and Restoration Impact Programme” (FOLUR) proqramının tərkib hissəsidir.
Ölkənin ilk pilot buzlağı Qəşqədərya vilayətinin Şahrisabz rayonundakı Sarchashma ərazisində inşa edilib. Regional KİV-in məlumatına görə, qurğu 2026-cı il yanvarın 9-da fəaliyyətə başlayıb. O, təbii hündürlük fərqindən və su təzyiqindən istifadə etdiyindən elektrik nasoslarına ehtiyac duymur.
İlkin sınaq zamanı buzlaqda təxminən 800 kubmetr buz toplanıb. Əriyən su ilə yerli təxminən 60 ailənin təmin olunduğu bildirilir. Texnologiyanın uzunmüddətli səmərəliliyi və daha geniş tətbiq imkanları isə hələ müəyyən edilməyib.
Özbəkistanın Ekologiya və İqlim Dəyişikliyi üzrə Milli Komitəsi temperaturun yüksəlməsi, buzlaqların əriməsi və yağıntı rejiminin dəyişməsinin Mərkəzi Asiyada su ehtiyatlarına təzyiqi artırdığını xəbərdar edib.
Komitənin istinad etdiyi proqnozlara əsasən, Özbəkistanda su çatışmazlığı 2015-ci ildəki təxminən 3 milyard kubmetrdən 2030-cu ildə 7 milyard kubmetrə, 2050-ci ildə isə 15 milyard kubmetrə çata bilər.
Su ehtiyatlarının azalması və kənd təsərrüfatı tələbatının artması fonunda suyun saxlanması və suvarma səmərəliliyinin yüksəldilməsi daha vacib olur. Layihə iqlim dəyişikliyinə davamlılığı gücləndirmək, suya qənaət etmək, torpaqların dayanıqlı idarə olunmasını təşviq etmək və kənd təsərrüfatının dayanıqlığını artırmaq məqsədi daşıyan Özbəkistanın beynəlxalq əməkdaşlığının da bir hissəsidir. Uğurlu olacağı təqdirdə, bu texnologiya su qıtlığı yaşayan Mərkəzi Asiya icmaları üçün mövsümi su ehtiyatı yaratmağa kömək edə bilər.
