OMM Redaksiyası
Özbəkistan İranın bu ölkədəki səfiri Məhəmməd Əli Eskəndəri Səmərqəndin tarixi və memarlıq irsini İran və ya İran-İslam sivilizasiyasına aid edən paylaşımlara görə Xarici İşlər Nazirliyinə çağırıb. AnewZ-in yerli mətbuata istinadən yaydığı məlumata görə, İranın bir neçə diplomatik nümayəndəliyi bu barədə sosial şəbəkələrdə paylaşım edib.
Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyinin bildirdiyinə görə, Eskəndərə İran nümayəndəliklərinin “X” hesablarında Səmərqəndin tarixi və mədəni irsinin siyasi məqsədlərlə şərh olunmasına etirazı əks etdirən nota təqdim edilib.
Etiraza İranın diplomatik nümayəndəliklərinin ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun oktyabrın 19-da Səmərqəndə səfəri ilə bağlı açıqlamaları səbəb olub. Rubio şəhərin ticarət mərkəzi kimi tarixi əhəmiyyətini vurğulamışdı.
İran nümayəndəliklərinin paylaşımları
İranın Zimbabvedəki səfirliyi oktyabrın 20-də “X”də Registan meydanının qarşısında Rubionun videosunu paylaşaraq tağların İran-İslam sivilizasiyasının nişanəsi olduğunu yazıb. Paylaşımda “İranın irsi hər yerdə qarşınıza çıxır” və “Mədəniyyət yaşayır, onu məhv edənlər isə yox” ifadələri yer alıb.
İranın Cənubi Afrikadakı səfirliyi oktyabrın 21-də Rubionun Səmərqənddəki Tilla-Kari mədrəsəsində çəkilmiş fotosunu paylaşaraq onun “Farsın zəngin mədəniyyəti və qədim irsi ilə tanış olmaq imkanı” qazandığını bildirib. Səfirlik Rubionu İran və xalqı barədə danışarkən sözlərini daha diqqətlə seçməyə çağırıb.
İranın Bolqarıstandakı səfirliyi oktyabrın 20-dəki paylaşımında Rubionu İran sivilizasiyasına hücum etməkdə ittiham edib və onun Səmərqənddə “qarşısında fars irsi dayanarkən” şəkil çəkdirdiyini yazıb.
Özbəkistanın “Daryo” xəbər agentliyinin yaydığı məlumata görə, İranın Ermənistandakı səfirliyi də Rubionun Səmərqənddə dayandığı məkanın fars sivilizasiyası və memarlığının bir hissəsi olduğunu bildirib. Bu paylaşımın keçidi oktyabrın 25-də işləməyib və onun səfirliyin “X” hesabından silindiyi ehtimal olunur. Bolqarıstan, Cənubi Afrika və Zimbabvedəki səfirliklərin paylaşımları isə həmin tarixə qədər hesablarında qalırdı.
Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyi oktyabrın 23-də Eskəndərlə görüş zamanı İranın diplomatik nümayəndəliklərinin sosial şəbəkə səhifələrindəki paylaşımların silinməsini tələb etdiyini bildirib.
Daşkənd Səmərqəndin çoxqatlı tarixini vurğulayıb
Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyi açıqlamasında Səmərqəndlə yanaşı Buxara və Xivənin də zəngin və çoxşaxəli tarixə malik olduğunu qeyd edib. Nazirlik bildirib: “Səmərqəndin tarixi-mədəni siması özbək xalqının çoxəsrlik tarixini, dövlətçilik ənənələrini və mədəni inkişafını əks etdirir”.
Səmərqənd e.ə. VI əsrdən b.e. XI əsrinədək İpək Yolunun ticarət və mədəniyyət mərkəzi olmuş qədim Soqd sivilizasiyasının mərkəzi sayılıb. Sonrakı dövrlərdə şəhərdə türk və türk-monqol sülalələri hakimiyyət sürüb, lakin mədəniyyəti və ədəbi dili fars olaraq qalıb.
1924-cü ildə Sovet İttifaqının milli-ərazi bölgüsü nəticəsində Səmərqənd vilayəti yeni yaradılmış Özbəkistan SSR-in tərkibinə daxil edilib. Bəzi tacik şərhçilər Səmərqənd və Buxarada farsdilli əhalinin çoxluq təşkil etdiyini əsas gətirərək bu qərarı özbaşına hesab edirlər. Hazırda Özbəkistanın rəsmi dili özbək dilidir, şəhər əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi isə tacik dilində danışır.
