OMM Redaksiyası
Qazaxıstan oktyabrın 25-də Respublika Gününü qeyd edir. Ölkə iqtisadi gündəliyini genişləndirərkən Azərbaycanla tərəfdaşlığını da inkişaf etdirir: Xəzəryanı iki dövlət ticarəti, nəqliyyatı, energetika və rəqəmsal infrastrukturu əhatə edən əməkdaşlığı artırmağa çalışır.
AnewZ-nin məlumatına görə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevə milli bayram münasibətilə təbrik ünvanlayıb, ölkənin iqtisadi inkişafını yüksək qiymətləndirib və strateji tərəfdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayıb. Təbrikdən əvvəl, oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən görüşdə iki lider ikitərəfli ticarəti artırmaq niyyətini bir daha təsdiqləyiblər.
Qazaxıstanın Milli Statistika Bürosunun məlumatına əsasən, iki ölkə arasında ticarət 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında 282,9 milyon dollar olub. Xəzərin dibi ilə çəkilmiş, uzunluğu 380 kilometr olan fiber-optik kabelin istifadəyə verilməsi isə iqtisadi əməkdaşlığın ənənəvi mal və enerji ticarətindən kənara çıxarılmasına yönəlmiş addımdır.
Qazaxıstan iqtisadiyyatında şaxələndirmə
Qazaxıstan Mərkəzi Asiyanın ən böyük iqtisadiyyatına malikdir. Ölkənin sənaye istehsalı və ixrac gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini neft, qaz və faydalı qazıntılar təşkil edir.
Qazaxıstan dünyanın aparıcı uran istehsalçıları sırasındadır, həmçinin kömür, mis və digər faydalı qazıntı ehtiyatlarına malikdir. İqtisadiyyata kənd təsərrüfatı, istehsal, nəqliyyat, maliyyə xidmətləri və ticarət də töhfə verir.
Çin, Rusiya və Xəzər dənizi arasında yerləşməsi Qazaxıstana Avrasiya ticarətində mühüm mövqe qazandırır. Bu səbəbdən nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq bazarlara çıxış ölkənin iqtisadi strategiyasında əsas yer tutur.
Energetika və mədən sənayesi ilə yanaşı, Qazaxıstan iqtisadiyyatının digər sahələrini də genişləndirməyə çalışır. Qazaxıstanın Milli Statistika Bürosunun və hökumət mənbələrinin rəqəmlərinə görə, kiçik və orta sahibkarlığın ÜDM-də payı 2019-cu ildəki 31,7 faizdən 2025-ci ildə 40,9 faizə yüksəlib.
Eyni dövrdə illik mənzil tikintisinin həcmi 13,1 milyon kvadratmetrdən 20,1 milyon kvadratmetrə çatıb. Bu, təxminən 53 faizlik artımdır. Elektrik istehsalında bərpaolunan enerji mənbələrinin payı isə 2019-cu ildəki 2,3 faizdən 2025-ci ildə 7 faizə yüksəlib.
Bu göstəricilər biznes mühitində və infrastrukturun inkişafında dəyişikliklərə işarə edir. Bununla belə, iqtisadiyyat hələ də hasilat sənayesindən ciddi şəkildə asılıdır və dünya əmtəə qiymətlərindəki dəyişikliklərə həssasdır. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, investisiyalar və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi uzunmüddətli inkişaf üçün əhəmiyyətini saxlayır.
Ticarət və Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlıq
Azərbaycan və Qazaxıstan illik ikitərəfli ticarət həcmini 1 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyir. Bu niyyət oktyabrın 15-də Bakıda İlham Əliyev və Kasım-Jomart Tokayevin görüşündə bir daha təsdiqlənib.
Qazaxıstanın Milli Statistika Bürosunun məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Qazaxıstan Azərbaycana 248,3 milyon dollarlıq məhsul ixrac edib, Azərbaycandan isə 34,6 milyon dollarlıq məhsul idxal edib. Beləliklə, Qazaxıstanın Azərbaycana ixracı idxalından yeddi dəfədən çox olub. Azərbaycanın Qazaxıstanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsindəki payı 0,3 faiz təşkil edib.
1 milyard dollarlıq hədəf illik göstəricidir, açıqlanan 282,9 milyon dollarlıq rəqəm isə səkkiz ayı əhatə edir. Buna görə də bu göstəriciləri eyni müddət üzrə birbaşa müqayisə etmək olmaz.
Azərbaycan və Qazaxıstan 1992-ci ildə diplomatik münasibətlər qurub, 1999-cu ildən isə ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq üzrə birgə hökumətlərarası komissiya fəaliyyət göstərir. İqtisadi gündəliyə kənd təsərrüfatı, sənaye, energetika, investisiya, nəqliyyat və rabitə daxildir. Ticarətin genişlənməsi siyasi razılaşmalarla yanaşı, davamlı kommersiya fəaliyyəti yarada biləcək yeni məhsulların, bizneslərin və investisiya layihələrinin müəyyənləşdirilməsindən də asılıdır.
Aprelin 8-də Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Qazaxıstanın xarici işlər naziri Yermek Koşerbayevlə görüşü barədə məlumat verib. Tərəflər yüksək səviyyəli siyasi dialoqun, ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinin, eləcə də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu çərçivəsində əlaqələrin gücləndirilməsinin vacibliyini müzakirə ediblər. Onlar regional və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri, sülh, sabitlik və davamlı inkişaf üçün birgə səylər, həmçinin regional və beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlıq barədə fikir mübadiləsi aparıblar.
Azərbaycan və Qazaxıstanın tərəfdaşlığının iqtisadi əhəmiyyəti Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz üzərindən Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhlizdə də görünür. Qazaxıstan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, marşrut üzrə yük həcmi 2020-ci ildə təxminən 800 min ton olduğu halda, 2024-cü ildə 4,5 milyon tona yüksəlib, 2025-ci ildə isə təxminən 4,1 milyon tona enib.
Konteyner daşımaları artmaqda davam edib: 2025-ci ildə dəhlizlə təxminən 77 min TEU daşınıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 36 faiz çoxdur. Qazaxıstan hökuməti dəhlizin hazırkı illik ötürmə qabiliyyətini təxminən 6 milyon ton və 80 min konteyner qiymətləndirir. İnfrastruktur məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması ilə bu göstəricilərin 10 milyon ton və 300 min TEU-ya çatdırılması planlaşdırılır.
Azərbaycan bu nəqliyyat şəbəkəsinin əsas hissələrindən biridir. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin məlumatına görə, Qazaxıstan limanlarından keçən yüklər Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının illik yük dövriyyəsinin təxminən 35 faizini təşkil edib. 2024-cü ildə bu həcm 2,6 milyon ton olub.
Enerji əməkdaşlığı da ölçülə bilən göstəricilərə malikdir. SOCAR-ın məlumatına görə, 2023-cü ilin martından 2026-cı ilin iyulunadək Azərbaycan ərazisindən təxminən 4,5 milyon ton Qazaxıstan nefti nəql edilib. Xam neft Xəzər dənizindən keçərək Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri ilə daşınıb. Bu marşrut Qazaxıstana əlavə ixrac yolu, Azərbaycana isə neft tranziti xidmətlərini genişləndirmək imkanı yaradır.
Dəhlizin 2020-ci ildən sürətlə inkişaf etməsinə baxmayaraq, 2025-ci ildə ümumi yük həcminin azalması infrastruktur tutumunun artırılmasının etibarlı tələbat, rəqabətədavamlı xərclər və səmərəli sərhədlərarası əməliyyatlarla müşayiət olunmasının vacibliyini göstərir.
Oktyabrın 15-də Azərbaycan və Qazaxıstan Sumqayıtla Aktau arasında 380 kilometr uzunluğunda sualtı fiber-optik kabeli istifadəyə veriblər. Kabelin layihə üzrə ötürmə qabiliyyəti saniyədə 400 terabitdən çoxdur.
“AzerTelecom” və “Kazakhtelecom” tərəfindən “Digital Silk Way” təşəbbüsü çərçivəsində inşa edilən bağlantı Asiya ilə Avropa arasında məlumat ötürülməsi üçün nəzərdə tutulub. Layihənin telekommunikasiya, bulud xidmətləri və məlumat mərkəzlərinə investisiya imkanları yaratması gözlənilir. Kommersiya dəyəri isə kabelin cəlb edəcəyi trafikdən asılı olacaq.
Azərbaycan və Qazaxıstan 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında qeydə alınan 282,9 milyon dollarlıq ticarət dövriyyəsini illik 1 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyirlər. Yükdaşıma imkanlarının genişlənməsi, neft tranziti və rəqəmsal infrastruktur gəlir mənbələri yarada bilər; onların iqtisadi təsiri isə ticarət həcmi, investisiya və kommersiya tələbatının artması ilə ölçüləcək.
