OMM Redaksiyası
AnewZ-in məlumatına görə, Oxfam-ın 27 oktyabr 2026-cı ildə yayımladığı “Disaster Divide” hesabatında dünyanın ən varlı 0,1 faizinin — təxminən 8 milyon nəfərin — istehlakla bağlı karbon emissiyalarının ən yoxsul 3,5 milyard insanın birlikdə yaratdığı emissiyadan çox olduğu bildirilir.
Stokholm Ətraf Mühit İnstitutunun məlumatlarına əsaslanan təhlilə görə, ən varlı 0,1 faiz dünya əhalisinin ən yoxsul 44 faizindən daha çox istehlak emissiyası yaradır.
Hesabatın 2023-cü il üzrə hesablamalarında ən varlı 1 faizin adambaşına düşən illik karbon qazı emissiyası orta hesabla 75,1 ton, ən yoxsul yarının göstəricisi isə 0,8 ton olub. Beləliklə, ən varlı 1 faizin adambaşına düşən emissiyası təxminən 94 dəfə çoxdur.
Ümumilikdə, ən varlı 1 faiz qlobal istehlak emissiyalarının 16,6 faizinə, ən yoxsul yarı isə 8,4 faizinə cavabdeh olub. Bu rəqəmlərə şirkətlərə sahiblik və investisiya portfelləri ilə əlaqəli əlavə karbon izi daxil deyil.
Özəl təyyarələr və milyarderlərin investisiyaları
Oxfam-ın hesablamasına əsasən, özəl təyyarələr 2025-ci ildə təxminən 16 milyon ton karbon qazı emissiyası yaradıb. Hər uçuş orta hesabla 3,7 ton karbon qazı buraxıb. Hesabatdakı müqayisəyə görə, bu, orta statistik bir insanın bütöv il ərzində yaratdığı emissiyaya yaxındır.
Dünyada özəl təyyarələrdən istifadə edənlərin sayının təxminən 250 min nəfər olduğu, bunun dünya əhalisinin cəmi 0,003 faizinə bərabər gəldiyi bildirilir.
Oxfam 1 095 şirkətdə 1 000 milyarderin investisiyalarını araşdırıb. Hesabata görə, onların bu şirkətlərdəki payları 2025-ci ildə 486 milyon ton karbon qazı ekvivalentində emissiya ilə əlaqəli olub. Bu, hər milyarderə orta hesabla 486 min ton düşür; emissiyası ən yüksək olan 100 nəfər arasında isə göstərici adambaşına 4 milyon tonu ötür.
S&P Global məlumatlarından istifadə edən Oxfam, həmin investisiyalarla əlaqəli illik ekoloji zərərin 181 milyard dollar olduğunu da hesablayıb.
İqlim fəlakətlərinin iqtisadi yükü
Hesabatda ekstremal istilərin, yağıntı rejimindəki dəyişikliklərin və məhsul yığımının pozulmasının ərzaq qiymətlərini artıra biləcəyi, bunun isə əsas ehtiyaclarını qarşılamaqda çətinlik çəkən ailələrə daha çox təsir etdiyi qeyd olunur.
Aşağı-orta gəlirli iqtisadiyyatlarda ərzaq xərcləri ev təsərrüfatlarının ümumi xərclərinin 38,6 faizini, yuxarı-orta gəlirli iqtisadiyyatlarda 29 faizini, yüksək gəlirli iqtisadiyyatlarda isə 15 faizini təşkil edir.
Hesabatda 2024-cü ildə Qərbi Afrikada ekstremal hava şəraitinin kakao istehsalına təsiri və qiymətlərin illik müqayisədə təxminən 231 faiz artması nümunə göstərilir. Böyük qəhvə istehsalçısı olan ölkələrdə hava şəraiti ilə bağlı pozuntulara da diqqət çəkilir.
Oxfam-ın istinad etdiyi proqnozlara görə, fəlakətlərin bərpası üzrə qlobal bazar illik 70 milyard dollardan 2029-cu ilədək 92 milyard dollara qədər böyüyə bilər.
Hesabatın “Rebuild and Destroy” indeksi iqlimlə bağlı zərər, fəlakətlərə hazırlıq və bərpa fəaliyyəti ilə əlaqəli 217 şirkəti əhatə edir. Oxfam bildirir ki, “BlackRock” və “Vanguard” bu şirkətlərin 92 faizində pay sahibidir, onların ümumi investisiyaları isə 1 trilyon dolları ötür.
Oxfam xəbərdarlıq edir ki, aztəminatlı ailələr ekstremal hava hadisələrinin maliyyə nəticələrinə daha çox məruz qalır və sığorta, köçmə, yaxud evlərin bərpası xərclərini ödəmək üçün çox vaxt yetərli imkanlara malik olmur.
Hesabatda istinad edilən araşdırmaya görə, bərabərsizliyin yüksək olduğu ölkələrdə daşqınlarla bağlı ölüm halları yeddi dəfə çoxdur. Oxfam həmçinin ən varlı 1 faizin bir ildə yaratdığı emissiyaların zamanla 1,9 milyon əlavə istiliklə bağlı ölümə səbəb ola biləcəyini hesablayır. Bu rəqəm qeydə alınmış ölüm sayı deyil, model əsasında verilmiş proqnozdur.
Oxfam fəlakətlərdən daha güclü qorunma tədbirlərinə və iqlimə uyğunlaşmaya daha çox investisiya qoyulmasına çağırır. Təşkilat tədbir görülmədiyi halda dünyanın ən həssas icmalarının xərclərin qeyri-mütənasib şəkildə böyük hissəsini daşımağa davam edəcəyi barədə xəbərdarlıq edir.
