OMM Redaksiyası
Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazda hava yükdaşımalarına artan tələbat və beynəlxalq aviasiya şəbəkələrinin genişlənməsi yeni ticarət imkanları yaradır. Ölkələr hava limanlarına sərmayə yatırır və qlobal təchizat zəncirlərində mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışırlar.
Hava yükdaşımalarının artan əhəmiyyəti noyabrın 10-dan 12-dək Özbəkistanın Daşkənd şəhərində keçirilən 22-ci Beynəlxalq Nəqliyyat və Logistika Sərgisi – “TransLogistica Uzbekistan 2026”nın əsas mövzularından biridir.
Hava yükdaşımaları qlobal ticarətdə
Hava nəqliyyatı beynəlxalq ticarətdə, xüsusilə yüksək dəyərli, tez çatdırılmalı və tez xarab olan məhsulların daşınmasında mühüm rol oynayır. Həcminə görə dünya ticarətinin 1 faizindən azını təşkil etsə də, dəyərinin təxminən 35 faizini daşıyır.
Hər il hava yolu ilə 8 trilyon dollardan çox mal daşınır. Qlobal hava yükdaşımaları bazarının həcminin 2025-ci ildəki təxminən 177 milyard dollardan 2032-ci ilədək 273 milyard dollardan çoxa yüksələcəyi proqnozlaşdırılır.
Bölgələrarası ticarət əlaqələri genişlənir
Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz beynəlxalq ticarət marşrutlarındakı mövqelərini gücləndirməyə çalışarkən, hava əlaqələrinin əhəmiyyəti də artır. Azərbaycan və Gürcüstan Xəzər və Qara dəniz regionlarını birləşdirən əsas ölkələr sırasındadır və daha geniş Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunu, yəni Orta Dəhlizi tamamlayır.
Mərkəzi Asiya ilə Baltik regionu arasında hava yükdaşımaları da genişlənir. Uzbekistan Airways-in birbaşa reysləri ilə daşınan yüklər üçün Riqa əsas mərkəzlərdən birinə çevrilib.
Latviya Stevedor Şirkətləri Assosiasiyasının prezidenti Janis Kasalis “AnewZ”ə bildirib ki, mövcud əməkdaşlıq Baltikyanı ölkələrdən Özbəkistana heyvanlar da daxil olmaqla müxtəlif malların daşınmasını dəstəkləyir.
Kasalisin sözlərinə görə, ənənəvi quru nəqliyyatı marşrutlarında yaranan fasilələr, xüsusilə vaxtında çatdırılmalı yüklər üçün, hava daşımalarının əhəmiyyətini artırıb. O, yüklərin hər iki istiqamətdə hərəkətinin qorunmasının vacibliyini də vurğulayıb: e-ticarət yükləri bir istiqamətdə daşınır, ixrac məhsulları isə əks istiqamətdə yük axınını təmin edir.
Özbəkistan hava yükdaşımaları şəbəkəsini genişləndirir
Özbəkistan qlobal hava yükdaşımaları bazarında iştirakını artırmaq üçün səylərini gücləndirir. Ölkənin hava limanları 2025-ci ildə təxminən 98 100 ton yük və poçt daşıyıb. 2026-cı ilin ilk doqquz ayında daşınma həcmi 84 800 tona çatıb ki, bu da illik müqayisədə 27 faiz artım deməkdir.
Uzbekistan Airways-in marketinq və tariflər üzrə mütəxəssisi Şaxzod Sadikov “AnewZ”ə bildirib ki, aviaşirkət Avropa, Amerika və Asiya, o cümlədən Çin və Yaponiya istiqamətlərində yük daşıyan logistika şirkətləri ilə işləyir.
Sadikov hava yükdaşımalarının sürət və xidmət keyfiyyəti baxımından, xüsusilə uzun məsafəli marşrutlarda, dəniz nəqliyyatından üstün olduğunu deyib. O, Nyu-Yorka daşımaları nümunə göstərərək hava nəqliyyatının dəniz yolu ilə müqayisədə çatdırılma müddətini xeyli azalda bildiyini qeyd edib.
Uzbekistan Airways beynəlxalq yük şəbəkəsini genişləndirmək imkanlarını da nəzərdən keçirir. Müzakirə olunan istiqamətlər arasında Varşava da var.
Hava limanı infrastrukturuna milyardlarla sərmayə
Hava yükdaşımalarına tələbatın artması bölgədə hava limanlarının və logistika infrastrukturunun genişləndirilməsinə böyük sərmayələr yatırılmasını sürətləndirir.
Ən böyük layihələrdən biri Özbəkistanın Yeni Daşkənd Beynəlxalq Hava Limanıdır. Layihə “Uzbekistan Airports”, Səudiyyə Ərəbistanının “Vision Invest”, Yaponiyanın “Sojitz Corporation” və Cənubi Koreyanın “Incheon International Airport Corporation” şirkətlərinin iştirak etdiyi 35 illik konsessiya çərçivəsində həyata keçirilir.
Layihənin ilk mərhələsinin təxminən 2,5 milyard dollara başa gələcəyi gözlənilir. Hava limanının 2030-cu ilin sonunadək açılması planlaşdırılır. İlkin mərhələdə o, ildə 20 milyona qədər sərnişinə və təxminən 300 000 ton yükə xidmət göstərə biləcək.
Qazaxıstan Aktau Beynəlxalq Hava Limanını 600 milyon dollara genişləndirməyi planlaşdırır. Layihəyə illik yükdaşıma gücünü 80 000–100 000 tona çatdırması gözlənilən yeni yük terminalı daxildir.
Azərbaycanda Ələt Azad İqtisadi Zonasında həyata keçirilən “Silk Way Cargo Village” layihəsi tam avtomatlaşdırılmış, 30 000 kvadratmetrlik yük terminalı ətrafında inteqrasiya olunmuş logistika mərkəzinin yaradılmasını nəzərdə tutur.
Obyektin 2026-cı ildə tamamlanması planlaşdırılır. Burada hava, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı anbar, yük konsolidasiyası və gömrük xidmətləri ilə birləşdiriləcək.
Regional əməkdaşlıq gələcək inkişaf üçün vacibdir
Qlobal ticarət marşrutları dəyişdikcə, beynəlxalq yük axınını cəlb etmək üçün aviaşirkətlər, hava limanları və logistika operatorları arasında daha sıx əməkdaşlıq mühüm olacaq.
Müntəzəm hava reyslərinin genişləndirilməsi, yüklərin hər iki istiqamətdə təmin edilməsi, eləcə də dəmir yolu və avtomobil şəbəkələri ilə əlaqələrin yaxşılaşdırılması Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın qlobal logistika bazarında rəqabət qabiliyyətini artıra bilər.
