OMM Redaksiyası
Qırğızıstan yükdaşımaların xərclərini azaltmaq, sərhədlərarası daşımaları sürətləndirmək və Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrini gücləndirmək məqsədi daşıyan BMT-nin yeni dəmir yolu konvensiyasına qoşulan ilk Mərkəzi Asiya ölkəsi olub.
AnewZ-in məlumatına görə, bu barədə BMT baş katibinin müavini, BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyasının (UNECE) icraçı katibi Tatyana Molçan noyabrın 4-də Bişkekdə keçirilən SPECA İqtisadi Forumunda danışıb.
Molçan Qırğızıstanın regional əlaqələrin inkişafındakı rolunun, xüsusilə də ölkənin 2026-cı ildə sədrlik edəcəyi Mərkəzi Asiya İqtisadiyyatları üzrə BMT-nin Xüsusi Proqramı (SPECA) çərçivəsində artdığını vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, beynəlxalq dəmir yolu yükdaşımaları qaydalarının uzlaşdırılması daşımaları daha səmərəli edəcək və regional ticarət dəhlizlərini gücləndirəcək. Molçan sərhədlərarası əməkdaşlığın əsas nümunəsi kimi Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsini göstərib.
Konvensiya daşınma xərclərini azaltmağı hədəfləyir
Qırğızıstan “Dəmir yolu ilə beynəlxalq yük daşınması müqaviləsi haqqında” BMT Konvensiyasına 2026-cı il aprelin 29-da rəsmi şəkildə qoşulub və razılaşmanın ilk iştirakçısı olub.
Konvensiya beynəlxalq dəmir yolu yükdaşımaları üçün vahid hüquqi çərçivə yaratmağı, daşımaların səmərəliliyini artırmağı və Avropa ilə Asiyanı birləşdirən marşrutlarda daha yüksək hüquqi müəyyənlik təmin etməyi nəzərdə tutur.
UNECE-nin hesablamalarına əsasən, razılaşma orta tranzit müddətini 10 faizdən çox azalda, hər konteyner üzrə birbaşa daşınma xərclərinə isə ən azı 500 dollar qənaət etdirə bilər.
Çin, Almaniya, Niderland və Toqo da konvensiyanı imzalayıb və onun ratifikasiyası istiqamətində addımlar atır. Razılaşma beş ölkə ona tərəf olduqdan sonra qüvvəyə minəcək.
Orta Dəhlizdə yük həcmi artıb
Razılaşma geosiyasi gərginliyin artdığı, ənənəvi ticarət marşrutlarının pozulduğu və Mərkəzi Asiya ilə Qafqaz üzərindən Avropanı Asiyaya bağlayan alternativ yollara tələbatın yüksəldiyi dövrə təsadüf edir.
UNECE-yə görə, son yeddi ildə Orta Dəhliz boyunca illik yükdaşımaların həcmi beş dəfədən çox artaraq 0,8 milyon tondan 4,5 milyon tona çatıb.
2025-ci ildə bu marşrutla təxminən 77 min TEU — 20 futluq konteyner ekvivalenti — daşınıb. Bu göstəricinin 2029-cu ilədək 300 minə çatacağı proqnozlaşdırılır.
UNECE-nin hesablamasına görə, hər il Çinlə Avropa arasında təxminən 1,9 milyon TEU daşınır. Bu rəqəm alternativ ticarət marşrutlarının yükdaşımaların daha böyük hissəsini cəlb etmək potensialını göstərir.
SPECA fondu regional layihələri dəstəkləyəcək
Molçan dəmir yolu əlaqələrinin yaxşılaşdırılması səyləri ilə yanaşı, Qırğızıstanın SPECA-nın Çoxtərəfli Etimad Fonduna töhfəsini də alqışlayıb. Fond Azərbaycandan və Özbəkistandan da maliyyə dəstəyi alıb.
O, proqramda iştirak edən digər ölkələri və beynəlxalq inkişaf tərəfdaşlarını təşəbbüsə dəstək verməyə çağırıb.
Fond nəqliyyat, ticarət, rəqəmsal əlaqələr və enerji sahələrində birgə layihələri maliyyələşdirir. Məqsəd ümumi iqtisadi və infrastruktur problemlərinin həllinə kömək etməkdir.
Molçan SPECA-nı mövcud regional əməkdaşlıq təşəbbüslərini tamamlayan BMT platforması kimi xarakterizə edib. Onun sözlərinə görə, koordinasiyanın gücləndirilməsi Mərkəzi Asiya ölkələrinin liderləri və Azərbaycanın illik məsləhətləşmə görüşlərində götürdükləri öhdəliklərin konkret nəticələrə çevrilməsinə kömək edə bilər.
