OMM Redaksiyası
Pakistanın şərqində yerləşən Pəncab əyalətinin paytaxtı Lahor təhlükəli dumanın bölgəni bürüməsi fonunda dünyanın ən çirkli iri şəhərləri reytinqində ilk sıraya yüksəlib.
AnewZ-nin məlumatına görə, noyabrın 11-i, çərşənbə günü axşam şəhərdə Hava Keyfiyyəti İndeksi (AQI) 358 olub. Cümə axşamı səhər Pəncabın bir neçə şəhərində AQI göstəricisi 500-ü ötüb.
Çirklənmə görünüş məsafəsini azaldıb, avtomobil yollarında hərəkəti çətinləşdirib və çirkli havaya uzun müddət məruz qalmağın sağlamlığa təsiri ilə bağlı narahatlıq yaradıb.
Pakistan Hava Keyfiyyəti Təşəbbüsünün (PAQI) qiymətləndirməsinə əsasən, oktyabrın 1-dən noyabrın 9-dək Lahorda PM2.5 hissəciklərinin orta konsentrasiyası hər kubmetrdə 126 mikroqram təşkil edib. Bu, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının illik tövsiyə həddi olan hər kubmetrdə 5 mikroqramdan təxminən səkkiz dəfə çoxdur.
Araşdırmada etibarlı ölçmələrin mövcud olduğu 40 günün hamısında Pakistanın 24 saatlıq milli hava keyfiyyəti standartının aşıldığı müəyyən edilib. PM2.5 adlanan xırda hissəciklər ağciyərlərin dərinliklərinə nüfuz edə və tənəffüs, eləcə də ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqələndirilə bilər.
Çirklənmənin mənbələri arasında nəqliyyat vasitələrinin tullantıları, əkin qalıqlarının və tullantıların yandırılması, həmçinin sənaye fəaliyyəti var. Pəncab Şəhərsalma Bölməsinin 2020-21-ci illər üzrə emissiya inventarına görə, Lahorda PM2.5 emissiyalarının 35 faizi nəqliyyatın, 33 faizi əkin qalıqlarının yandırılmasının, 29 faizi tullantıların yandırılmasının, 3 faizi isə sənayenin payına düşüb.
Oktyabrın 1-dən noyabrın 9-dək peyk alətləri Pəncab ərazisində 18 825 yanğın qeydə alıb. Onlardan təxminən 89 faizi — 16 714-ü — əkin qalıqlarının yandırılması ilə bağlı ehtimal olunan yanğınlar kimi təsnif edilib.
Sərin hava, zəif külək və atmosferin aşağı qarışma qatının olması çirkləndiricilərin yayılmasını məhdudlaşdırır və onların yer səthinə yaxın toplanmasına şərait yaradır. Pəncab rəsmiləri Hindistandan sərhədi keçərək gələn çirklənməni də qeyd ediblər. Bununla belə, PAQI-nin təhlilində Diwali bayramından sonra Lahordakı çirklənməni yalnız atəşfəşanlıqla əlaqələndirmək üçün yetərli sübut olmadığı bildirilib.
Pəncabın Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin məlumatına görə, kənd təsərrüfatı yanğınları ilə bağlı 679 hadisə qeydə alınıb, onlardan 650-si söndürülüb. Yanğınları aşkar etmək və müdaxilə etmək üçün dronlardan, gecə patrullarından və operativ qruplardan istifadə olunub.
Müəyyən edilmiş marşrutlarda duman əleyhinə qurğular və su püskürtmə əməliyyatları da tətbiq edilir. Lakin çirklənmə mənbələri azaldılmadıqca bu tədbirlərin təsiri məhdud qalır.
Pəncabın Təmiz Hava Proqramı çərçivəsində uzunmüddətli tədbirlər görülür. Proqram 300 milyon dollarlıq Dünya Bankı krediti ilə dəstəklənir və növbəti on ildə PM2.5 səviyyəsini 35 faiz azaltmağı hədəfləyir. Tədbirlərə əkin qalıqlarının idarəsi üçün 5 000 super səpici qurğunun istifadəsi və 600 elektrik avtobusunun tətbiqi daxildir.
Lahorda hər qış təkrarlanan dumanla yalnız fövqəladə tədbirlər vasitəsilə mübarizə aparmaq mümkün deyil. Havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, sənaye və tullantı sektorlarında emissiyaların davamlı azaldılması vacibdir.
