OMM Redaksiyası
Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı dərin fikir ayrılıqları cümə günü Atlantada keçirilən G20 xarici işlər nazirlərinin toplantısına kölgə salıb. Avropa rəsmiləri Moskvanın toplantıda iştirakını tənqid edib və Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla ənənəvi qrup fotosuna çəkilməkdən imtina ediblər.
“AnewZ”in məlumatına görə, ABŞ dövlət katibi Marko Rubio tərəfindən təşkil olunan iki günlük görüş G20 üzvləri arasında Ukrayna və Yaxın Şərq münaqişələri ilə bağlı fikir ayrılıqlarının artdığını üzə çıxarıb. Bu vəziyyət ölkələrin əsas qlobal çağırışlarla bağlı ortaq mövqeyə gəlmək imkanlarına dair suallar yaradıb.
Lavrov Rubionun dəvəti ilə toplantıda iştirak edib və bu, bir sıra Qərb ölkələrinin etirazına səbəb olub. Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri Ed Milibend rusiyalı həmkarına birbaşa irad bildirərək Moskvanı ukraynalı mülki şəxsləri öldürməkdə davam etməkdə ittiham edib.
“Elə dünən sizin dronlarınız 15 nəfərə hücum edərək onları öldürdü. Bu müharibə boyunca günahsız mülki şəxsləri öldürməyinizə dair saysız-hesabsız belə nümunələr var. Hamımız bilirik ki, təcavüzkar sizsiniz”, – Milibend deyib.
Lavrov daha sonra jurnalistlərə bildirib ki, Moskvanın Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı mövqeyi dəyişməyib. Rusiya Ukraynanı “Rusiya Federasiyasının qanuni təhlükəsizlik maraqları üçün hərbi təhdid” kimi qəbul edə bilməz. Bu barədə Rusiya xəbər agentlikləri məlumat yayıb.
Gərginlik G20-nin uzun müddətdir davam edən ənənəsinə də təsir edib. ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, Avropa nümayəndələri Lavrovla foto çəkdirməkdən imtina etdikdən sonra ənənəvi “G20 ailə fotosu” çəkilməyib.
ABŞ rəsmilərindən biri Vaşinqtonun toplantının gündəmini kölgədə qoya biləcək “tamaşa”dan yayınmaq istədiyini söyləyib. Qərb diplomatının sözlərinə görə, üzvlərin üçdə biri etiraz edib; onların arasında Avstraliya və Kanada da olub.
Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful jurnalistlərə Lavrovla birgə fotonun qəbuledilməz olduğunu deyib: “Rusiya ilə münasibətlərdə normallıq yoxdur”. Toplantı iştirakçısının sözlərinə görə, Lavrov da görüş zamanı foto ilə bağlı narahatlıqları etiraf edib.
Rubio böhranlar fonunda əməkdaşlığa çağırıb
Diplomatik fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Rubio G20 nazirlərini artan iqtisadi və geosiyasi çağırışlarla mübarizə üçün əməkdaşlığa dəvət edib. O, bir-biri ilə əlaqəli böhranların qlobal enerji və ərzaq təchizatını, beynəlxalq ticarəti və dəniz yollarında hərəkət azadlığını təhdid etdiyini bildirib.
Rubio həmkarlarını dekabrın 14-dən 16-dək Florida ştatının Mayami şəhərində keçiriləcək G20 liderlərinin sammitindən əvvəl razılaşa biləcəkləri məsələləri müəyyənləşdirməyə çağırıb. Rəsmilər Atlantadakı toplantının bütün üzvlərin razılığını tələb edən birgə bəyanatla deyil, sədrin bəyanatı ilə yekunlaşacağını gözləyirlər.
Qərb rəsmiləri səylərin dekabr sammitində ortaq bəyanat əldə etməyə yönəldiləcəyini bildiriblər. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin sammitdə iştirak edib-etməyəcəyi hələ məlum deyil.
Yaxın Şərqdəki müharibə də G20 müzakirələrinə əlavə çətinlik yaradıb. Nazirlər münaqişənin qlobal iqtisadiyyata təsirindən narahatlıqlarını ifadə ediblər.
İki Qərb rəsmisinin sözlərinə görə, G20 üzvləri Yaxın Şərq müharibəsinin demək olar ki, bütün ölkələrin üzləşdiyi iqtisadi çətinlikləri ağırlaşdırması barədə ümumən eyni fikirdə olublar. Onların bildirdiyinə görə, bir çox iştirakçı ABŞ-ın İrana yenidən zərbələr endirməsinin neft qiymətlərini kəskin artıracağından və iqtisadi təzyiqi gücləndirəcəyindən narahatdır.
“İranda yeni hərbi əməliyyat ehtimalı hamının fikrindədir. Hamı ciddi təzyiq altındadır”, – ictimaiyyət qarşısında danışmaq səlahiyyəti olmadığı üçün adının açıqlanmasını istəməyən rəsmilərdən biri deyib.
G20-də fikir ayrılıqları ortaq mövqeyə mane olur
Atlantadakı fikir ayrılıqları ABŞ və Çin arasındakı rəqabət, eləcə də Ukrayna və Yaxın Şərqdəki münaqişələr fonunda G20-nin qarşılaşdığı daha geniş çətinlikləri göstərir.
Barak Obama administrasiyası dövründə ABŞ Dövlət Departamentinin baş iqtisadçısı olmuş Heydi Krebo-Rediker bildirib ki, Rusiya və Çinlə yanaşı, Braziliya və Hindistan kimi orta güclər də ABŞ-Çin strateji rəqabəti şəraitində öz mövqelərini müəyyənləşdirməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, “əvvəlkindən daha böyük parçalanma” yaranıb.
Krebo-Rediker əlavə edib ki, təxminən son on il ərzində G7 ölkələri G20-yə gəlməzdən əvvəl ən azı əlaqələndirilmiş platforma barədə razılığa gəlirdilər, “indi isə buna belə sahib deyilik”.
Rusiya, Çin, Braziliya və Hindistan da daxil olmaqla ölkələr rəqabət aparan strateji və iqtisadi maraqlar arasında tarazlıq yaratmağa çalışır. Bu, əsas beynəlxalq məsələlər üzrə razılığa gəlməyi getdikcə çətinləşdirir.
Rusiya 2022-ci ildə Ukraynaya genişmiqyaslı hücuma başlayandan sonra G20 birgə bəyanatların qəbulunda çətinlik çəkir; qərarlar üzvlərin konsensusunu tələb edir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya ilə bağlı son qərarları diplomatik vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. İştirakçılar Vaşinqtonun Rusiya dizeli almaq barədə razılaşmasını və bəzi sanksiyalardan imtina etməsini, eləcə də Ukraynanın “Starshield” peyk xidmətləri ilə bağlı çətinliklərini qeyd ediblər.
Ukrayna G20 xarici işlər nazirlərinin toplantısına dəvət olunmayıb. Bununla belə, Vaşinqton cümə günü gec saatlarda Ukraynaya “Patriot” raketlərinin qarşısını alan interceptorların milyardlarla dollar dəyərində satışını elan edib.
Toplantıdan əvvəl Avropa İttifaqının xarici siyasət üzrə rəhbəri Kaya Kallas Ukraynaya dəstəyin artırılmasına çağıracağını, həmçinin Xüsusi Tribunal və İddialar Komissiyası vasitəsilə məsuliyyət məsələsində irəliləyişə çalışacağını bildirib.
“Dnepr dəmir yolu stansiyasına Rusiyanın həyata keçirdiyi ölümcül hücum Ukrayna mülki şəxslərinə qarşı növbəti amansız hücumdur. Bu, Moskvanın sülhlə maraqlanmadığını aydın göstərir. Qurbanlara və onların ailələrinə dərin hüznlə başsağlığı verirəm. Aİ-Kanada sammitində və Atlantada keçirilən G20 xarici işlər nazirlərinin toplantısında tərəfdaşları Ukraynaya dəstəyimizi daha da gücləndirməyə, o cümlədən Xüsusi Tribunal və İddialar Komissiyası vasitəsilə məsuliyyət tədbirlərini irəli aparmağa çağıracağam. Rusiya məsuliyyətə cəlb edilməlidir”, – Kallas X sosial şəbəkəsində yazıb.
