OMM Redaksiyası
Azərbaycan Avropaya uzanacaq 3 000 kilometrlik yaşıl enerji dəhlizi layihəsinə beynəlxalq investor cəlb etməyə çalışır. AnewZ-in məlumatına görə, bankların, investorların və enerji şirkətlərinin nümayəndələri cümə axşamı Bakıda layihənin maliyyələşdirilməsini müzakirə ediblər.
Xəzər–Qara dəniz–Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi Azərbaycanı Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan üzərindən Avropanın elektrik bazarlarına bağlamalıdır. Layihə Azərbaycanın bərpaolunan enerji sektorunu genişləndirməsi fonunda yeni ixrac marşrutu yaratmağı nəzərdə tutur.
Təxminən 3 000 kilometrlik ötürücü infrastrukturun tərkibinə Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək kabel də daxildir. Azərbaycan Energetika Nazirliyinin məlumatına əsasən, oktyabrın 22-də keçirilən forumda layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırmasının nəticələri ilk dəfə beynəlxalq investorlar, maliyyə qurumları və biznes tərəfdaşlarına təqdim olunub.
Nazirliyin bildirdiyinə görə, 2026-cı ilin iyulunda tamamlanan texniki-iqtisadi əsaslandırma layihənin texniki baxımdan mümkün və iqtisadi cəhətdən cəlbedici olduğunu göstərib. Hazırda diqqət layihənin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan maliyyənin cəlb edilməsinə yönəlib.
Forumda Dünya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı və Asiya İnkişaf Bankının nümayəndələri, eləcə də özəl investorlar və beynəlxalq enerji şirkətləri iştirak ediblər. Müzakirələrdə maliyyələşdirmə variantları, risklərin bölüşdürülməsi və dövlət-özəl investisiyalarının birləşdirilməsi yolları nəzərdən keçirilib.
Ayrı paneldə mümkün mülkiyyət strukturları, özəl sektorun iştirakı və layihənin kommersiya baxımından səmərəli olması üçün uzunmüddətli elektrik enerjisi satışının rolu müzakirə edilib. Təklif olunan biznes modelinə alıcıların razılaşdırılmış şərtlərlə elektrik enerjisi almağı öhdələrinə götürəcəyi uzunmüddətli enerji alışı müqavilələri daxildir.
Forumda yeni maliyyələşdirmə öhdəlikləri elan edilməyib. Energetika naziri Pərviz Şahbazov bildirib ki, məqsəd dəhlizi aydın biznes modeli, dayanıqlı maliyyə strukturu və investorlar üçün cəlbedici şərtləri olan regional infrastruktur layihəsinə çevirməkdir.
Dəhlizin ötürmə gücünün 4 giqavat olacağı, fəaliyyətə isə 2032-ci ildən mərhələli şəkildə başlaması gözlənilir. Nazirliyin istinad etdiyi texniki-iqtisadi əsaslandırmaya əsasən, layihə regionda ən azı 8 giqavat bərpaolunan enerji gücünün yaradılmasına kömək edə bilər.
Layihə 2040-cı ildən Avropaya ildə təxminən 20 milyard kilovat-saat elektrik enerjisi ixracına imkan yarada, karbon emissiyalarını isə 3,6 milyon tona qədər azalda bilər. Azərbaycan üçün dəhliz neft və təbii qaz ixracından asılılığı şaxələndirmək və Avropanın bərpaolunan elektrik enerjisi bazarında mövqe qazanmaq imkanıdır.
Təşəbbüs 2022-ci ildə Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sazişinə əsaslanır.
Layihənin əsas mühəndislik çətinliklərindən biri Qara dənizin dibi ilə kabelin çəkilməsidir. Təklif olunan marşrutun bəzi hissələrində dərinliyin 2 200 metrə çatacağı bildirilir. Forumda Belçikanın dəniz mühəndisliyi şirkəti “Jan De Nul” 4 000 metrdən artıq dərinlikdə istifadə üçün nəzərdə tutulan kabel texnologiyasını təqdim edib.
Azərbaycan Energetika Nazirliyi texnologiyanı dünyada ilk belə həll kimi xarakterizə edib. Təqdimat dərin sularda kabel quraşdırılması ilə bağlı çətinliklərin aradan qaldırılması üçün mümkün həll yolu göstərsə də, təchizatçı hələ seçilməyib.
Növbəti əsas mərhələ yekun investisiya qərarıdır. Qərarın 2029-cu ildə verilməsi hədəflənir; bu, maliyyənin təmin edilməsindən, investisiya tərəfdaşlarının cəlbindən və uzunmüddətli kommersiya sazişlərinin bağlanmasından asılı olacaq.
Layihə başa çatarsa, dəhliz Azərbaycanın regional enerji mərkəzi mövqeyini gücləndirə və Avropa bazarlarına bərpaolunan elektrik enerjisi çatdırmaq üçün yeni marşrut yarada bilər.
