OMM Redaksiyası
Tayvan Alyaskada həyata keçirilən “Alaska LNG” layihəsinin illik hasilatının 30 faizini almağı və layihəyə 4,4 milyard dollara qədər investisiya yatırmağı nəzərdən keçirir. Tərəflər arasında danışıqlarda irəliləyiş olsa da, maliyyələşmə və məcburi müqavilələrlə bağlı məsələlər açıq qalır.
Tayvanın İqtisadiyyat Nazirliyi çərşənbə günü dövlətə məxsus “CPC Corp” şirkətinin layihənin operatoru ilə təxminən 18 aydır danışıqlar apardığını bildirib. Təklif olunan razılaşmaya əsasən, hasilat başlayandan sonra şirkət ildə 6 milyon ton LNG alacaq. Bu həcm ötən il imzalanmış niyyət məktubuna uyğundur.
Açıqlama ABŞ Prezidenti Donald Trampın çərşənbə axşamı Alyaskanın Vasilla şəhərində keçirilən mitinqdə Tayvanın layihənin planlaşdırılan hasilatının 30 faizini almağa razılaşdığını deməsindən sonra verilib. Tayvan tərəfi isə investisiyanın şərtləri, mülkiyyət payları və kommersiya müqavilələri barədə yekun qərarın olmadığını qeyd edib. Nazirlik qaz alışı ilə bağlı məcburi müqavilənin imzalanıb-imzalanmadığını təsdiqləməyib.
Layihənin dəyəri 54,5 milyard dollara çata bilər
“Alaska LNG” layihəsi Alyaskanın Şimal yamacından ştatın cənub sahilindəki Nikiski ixrac terminalına qədər təxminən 1 300 kilometr uzunluğunda qaz kəmərinin çəkilməsini nəzərdə tutur. Layihənin ümumi dəyəri 44,5–54,5 milyard dollar, illik istehsal gücü isə 20 milyon ton LNG olaraq qiymətləndirilir.
Layihənin 75 faizi “Glenfarne Group” şirkətinə, qalan 25 faizi isə Alyaska ştatına məxsusdur. Tramp administrasiyası Asiyaya enerji ixracını artırmaq və region ölkələri ilə ticarət əlaqələrini genişləndirmək məqsədilə layihəni dəstəkləyir.
Layihə üzrə ildə təxminən 13 milyon ton qaz tədarükünə dair ilkin öhdəliklər əldə olunub. Potensial alıcılar arasında Asiya şirkətləri və Fransanın “TotalEnergies” enerji şirkəti var. Maliyyələşmənin təmin olunması üçün daha 3 milyon tonluq alıcı tapılmalı və mövcud ilkin razılaşmalar məcburi müqavilələrə çevrilməlidir.
Cənubi Koreya da Vaşinqtonun investisiya danışıqlarında iştirak edib. Tramp daha əvvəl Seulun layihəyə investisiya yatırmağa razılaşdığını desə də, Cənubi Koreya rəsmiləri yekun öhdəliyin olmadığını bildiriblər.
Yüksək xərclər layihənin maliyyələşməsini çətinləşdirir
Layihə siyasi dəstək qazansa da, ciddi maliyyə və mühəndislik çətinlikləri ilə üzləşir. Çətin relyefdən keçəcək boru kəmərinin tikintisi xərcləri artırır. Sənaye qiymətləndirmələrinə görə, təkcə kəmərin tikintisi 13,2–16,9 milyard dollara başa gələ bilər.
“Reuters” daha əvvəl analitiklərin Alyaska layihəsinin ABŞ-ın Meksika körfəzi sahilindəki ixracatçıları və Asiya bazarına LNG tədarük edən Kanada layihələri ilə rəqabət qabiliyyətini sual altına aldıqlarını yazıb. Layihənin tərəfdarları isə Alyaskanın Sakit okean sahilində yerləşməsini üstünlük sayırlar: buradan Asiyaya yüklər Panama kanalından və ya Afrika ətrafından keçən uzun marşrutlara ehtiyac olmadan göndərilə bilər. Nəqliyyat vaxtı və xərclərində mümkün qənaətin tikinti və inkişaf xərclərini kompensasiya edib-etməyəcəyi isə hələ aydın deyil.
İnkişaf etdiricilər boru kəməri üzrə yekun investisiya qərarını 2026-cı ildə, ixrac terminalı üzrə qərarı isə 2027-ci ildə verməyi hədəfləyirlər. İlk LNG tədarüklərinin 2031-ci ildə başlanması gözlənilir. Tayvan İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, tikinti qrafikə uyğun getsə, adaya tədarük 2032-ci ildə başlaya bilər.
Tayvanın mümkün investisiyası enerji təchizatı mənbələrini şaxələndirmək və Vaşinqtonla iqtisadi əlaqələri möhkəmləndirmək səylərinin bir hissəsidir. Tayvan rəsmiləri fevralda 2026-cı ildə ABŞ-dan alınan təbii qazın adanın LNG idxalının təxminən üçdəbirinə çatdırılmasının planlaşdırıldığını açıqlayıblar.
Vaşinqton ticarət tərəfdaşlarına ticarət balanssızlığını azaltmaq üçün artan təzyiq göstərir. Tayvan üçün Sakit okean üzərindən birbaşa tədarük marşrutu qlobal enerji bazarlarında mümkün fasilələrlə bağlı narahatlıqlar fonunda enerji təhlükəsizliyini gücləndirə bilər. Bununla belə, layihənin gələcəyi kommersiya müqavilələrinin yekunlaşdırılmasından, maliyyələşmədən və tikinti qərarlarından asılıdır.
