Əsas məzmuna keç

ASEAN sammitinin ilk günü: nüvə silahlarının azaldılması çağırışı və ticarət hədəfləri

ASEAN sammitinin ilk günü: nüvə silahlarının azaldılması çağırışı və ticarət hədəfləri
— Foto: AnewZ - Latest

Manilada keçirilən ASEAN sammitində BMT-nin baş katibi nüvə silahlarının aradan qaldırılmasına çağırıb, Cənubi Çin dənizi üzrə davranış kodeksi danışıqlarının son mərhələyə keçdiyi açıqlanıb. Cənubi Koreya ticarət dövriyyəsini 300 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyir.

en

Hazırlanır…

Xülasəni süni intellekt bu xəbərin öz mətnindən yazıb.

İndi alınmadı. Bir az sonra yenə yoxlayın.

AnewZ-nin məlumatına görə, Manilada keçirilən diplomatik həftənin ilk günündə BMT-nin ABŞ, Rusiya və Çin liderlərini nüvə silahlarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasına sadiq qalmağa çağırıb. Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin liderləri isə qlobal qeyri-müəyyənlik şəraitində əsas tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışıblar.

11 üzvü olan Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyasının (ASEAN) liderləri qurumun 49-cu sammiti və tərəfdaş ölkələrlə görüşlər üçün Filippinin paytaxtında toplaşıblar. Bu il bloka Filippin sədrlik edir.

Quterreş sammit çərçivəsində keçirilən mətbuat konfransında deyib ki, ABŞ, Çin və Rusiya liderləri nüvə silahlarının azaldılmasına həqiqətən sadiq qalsalar, bu, dünya üçün böyük nailiyyət olar.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Çin Sədri Si Cinpin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin cümə axşamı Çinin Şençjen şəhərində, Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı (APEC) sammiti çərçivəsində görüşməlidirlər. Ağ Evin mətbuat katibinin köməkçisi Oliviya Ueyls liderlərin nüvə silahlarının azaldılmasını müzakirə edəcəklərinin gözlənildiyini bildirib.

Quterreş nüvə silahlarının tamamilə aradan qaldırıldığı dünya olmadan təhlükəsizliyin tam təmin edilə bilməyəcəyini deyib. BMT-nin bu istiqamətdə istənilən təşəbbüsə dəstək verməyə hazır olduğunu vurğulayıb, lakin nəticənin hələ təmin olunmadığını qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, qlobal problemləri heç bir ölkə təkbaşına həll edə bilməz və çoxtərəfli əməkdaşlıq əvvəlkindən daha vacibdir. 1945-ci ilin şəraitində yaradılmış BMT Təhlükəsizlik Şurası kimi qurumların bugünkü dünyanı əks etdirəcək şəkildə islah olunmalı olduğunu bildirib.

Quterreş Qəzza, Yəmən, və Sudandakı münaqişələrə son qoyulmasına çağırıb və bu münaqişələrin böyük insan iztirablarına səbəb olduğunu deyib. Ukrayna ilə bağlı optimist olmağın çətinliyini vurğulayaraq, BMT-nin məqsədinin dərhal və qeyd-şərtsiz atəşkəsə nail olmaq olduğunu bildirib.

İranla ABŞ arasındakı hazırkı gərginliyi “nə sülh, nə də müharibə” kimi xarakterizə edən baş katib, vəziyyətə son qoymaq üçün ciddi diplomatik prosesə çağırıb. Onun sözlərinə görə, qarşıdurma qlobal iqtisadiyyata, o cümlədən yanacağın bahalaşmasına və gübrələrə çıxışın çətinləşməsinə ciddi təsir göstərir.

Quterreş Myanmada humanitar böhranın miqyasını qəbuledilməz adlandırıb. Mülki şəxslərin ölümünün əsas səbəbinin hava zərbələri olduğunu, 16 milyondan çox insanın humanitar yardıma ehtiyac duyduğunu, 4 milyondan çox insanın isə ölkə daxilində didərgin düşdüyünü deyib.

O, zorakılığa və cəzasızlığa son qoyulmalı, humanitar yardım isə əraziyə kimin nəzarət etməsindən asılı olmayaraq ehtiyacı olanlara çatdırılmalı olduğunu bildirib. Rohincaların təhlükəsiz qayıdışı üçün hələ şərait yaranmadığını qeyd edib və Banqladeşə qaçmağa məcbur olmuş 1,2 milyondan çox rohincanın iztirabını şəxsən gördüyünü deyib.

İqlim dəyişikliyi ilə bağlı Quterreş qalıq yanacaqlardan bərpa olunan enerjiyə keçidin sürətləndirilməsini istəyib. O, qalıq yanacaq dövrünün sona yaxınlaşdığını, bərpa olunan enerjinin hazırda daha ucuz və təhlükəsiz olduğunu bildirib.

Baş katibin sözlərinə görə, dünyanın doqquz ən böyük neft şirkəti bu ilin ilk rübündə 95 milyard dollar mənfəət əldə edib. O, qalıq yanacaq sənayesini qazancını lobbiçilik və elmi məlumatları ictimaiyyət üçün anlaşılmaz edən dezinformasiya fəaliyyətinə yönəltməkdə ittiham edib.

Quterreş inkişaf etmiş ölkələri iqlimə uyğunlaşma üçün maliyyələşdirməni üç dəfə artırmağa çağırıb. Bu məbləğ üç dəfə artırılsa belə, ehtiyacların təxminən 30 faizinin qarşılanacağını deyib. İtki və zərər fondundakı vəsaiti isə ehtiyaclarla müqayisədə “gülünc dərəcədə yetərsiz” adlandırıb.

Onun sözlərinə görə, qlobal temperaturun yaxın bir neçə ildə 1,5 dərəcə həddini keçəcəyi gözlənilir. Bu həddi aşma mümkün qədər kiçik miqyasda və qısa müddətdə saxlanmalı, qlobal emissiyalar isə ildə təxminən 6 faiz azaldılmalıdır.

Cənubi Çin dənizi üzrə danışıqlar son mərhələyə keçib

ASEAN-Çin sammitində tərəflər mübahisəli Cənubi Çin dənizi üzrə davranış kodeksinə dair danışıqları başa çatdırmaq üçün yeni müddət müəyyən etməyiblər. Malayziyanın Baş naziri Ənvər İbrahim bunu Malayziyanın dövlət xəbər agentliyi Bernamaya bildirib.

Ənvər sammitdə Malayziyanın regional təhlükəsizlik və sabitliyi təmin etmək üçün Cənubi Çin dənizində davranış kodeksinə sadiq qaldığını deyib.

Filippinin Xarici İşlər Nazirliyi bazar günü tərəflərin danışıqlarda “əsaslı tamamlanma” mərhələsinə çatdığını, kodeks layihəsinin bəndlərinin 80 faizindən çoxu üzrə ilkin razılığın əldə olunduğunu açıqlayıb.

Qurum danışıqların indi son mərhələyə keçdiyini bildirib və işçi qrupunun həmsədrləri Malayziya ilə Çinin rolunu qeyd edib. Tərəflər 1982-ci il BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyası da daxil olmaqla beynəlxalq hüquqa uyğun, “təsirli və məzmunlu” kodeks üzərində işi davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.

Çin və ASEAN-ın bir neçə üzvü dənizdə üst-üstə düşən ərazi iddialarına malikdir. Dənizdəki gərginlik səbəbindən Pekinlə Manila arasında münasibətlər pisləşib.

ASEAN-Çin görüşünün açılışında Filippin Prezidenti Ferdinand Markos tərəfləri ortaq məxrəcə gəlməyə və qlobal qeyri-müəyyənlik şəraitində konkret əməkdaşlıq qurmağa çağırıb. “Philippine Star” yazır ki, Markos Çinin 1996-cı ildə ASEAN-ın dialoq tərəfdaşı olmasından sonra əməkdaşlığın artdığını deyib.

“CNA”nın məlumatına görə, Sinqapurun Baş naziri Lourens Vonq Çini rəqəmsal baxımdan ən inkişaf etmiş ölkələrdən biri adlandırıb və onun ASEAN-la rəqəmsal əlaqələri gücləndirmək potensialına diqqət çəkib. O, Çini süni intellektin tətbiqində “pioner” kimi xarakterizə edərək daha sıx əməkdaşlığa çağırıb.

ASEAN ölkələri milli elektrik şəbəkələri arasındakı bağlantıları yaxşılaşdırmaq və sərhədlərarası elektrik ticarətini mərhələli şəkildə genişləndirmək məqsədilə regional enerji əməkdaşlığını və elektrik ticarətini artırmaq barədə anlaşma memorandumu imzalayıblar.

Cənubi Koreya ticarəti 300 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyir

ASEAN-Cənubi Koreya sammitində Li Ce Myon ASEAN-ın regiondakı mərkəzi roluna dəstək verdiklərini bildirib. O, artan qeyri-müəyyənlik şəraitində bloku regional “dayaq” adlandırıb.

Li ASEAN-Cənubi Koreya azad ticarət sazişinin yenilənməsi üzrə danışıqların başladığını və Seulun illik ticarət dövriyyəsini 300 milyard dollara çatdırmağı hədəflədiyini deyib. O, ASEAN-Koreya Süni İntellekt Tərəfdaşlığı Təşəbbüsünü və ASEAN-Koreya Mədəni və Yaradıcı Sənayelər Təşəbbüsünü irəli sürüb.

Li Cənubi Koreyanın Koreya yarımadasında davamlı sülh və sabitlik üçün ASEAN-ı əsas tərəfdaş hesab etdiyini bildirib.

Markos strateji qeyri-müəyyənlik və sürətli texnoloji dəyişikliklərə baxmayaraq əlaqələrin güclü qaldığını deyib. 2026–2030-cu illər üzrə Fəaliyyət Planı çərçivəsində dəniz təhlükəsizliyi, enerji təhlükəsizliyi, süni intellekt, səhiyyə, peşə təhsili və hazırlıq sahələrində əməkdaşlıq nəzərdə tutulur.

ASEAN-Avstraliya sammitində, tərəflər arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın beş ili qeyd olunarkən, Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albanizi ticarət, investisiya, təmiz enerji, iqlim dayanıqlılığı, infrastruktur, təhsil və dəniz təhlükəsizliyi sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdiriləcəyini bildirib.

Albanizi qlobal münaqişələrin, o cümlədən dünya tarixində ən böyük neft və enerji şokunun təsirlərinin birgə idarə olunmasının mümkün olduğunu deyib. Bunun üçün ümumi təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığına investisiya qoyulmasının vacibliyini vurğulayıb.

O, ASEAN-ın rəqəmsal transformasiyasını dəstəkləmək, o cümlədən süni intellekt təhlükəsizliyi standartlarını əhatə etmək üçün yeni rəqəmsal əməkdaşlıq paketi elan edib. Albanizinin sözlərinə görə, süni intellekt üzərində nəzarət insanlarda qalmalıdır.

Markos Avstraliyanın səhiyyə, fəlakətlərin idarə olunması və miqrant işçilərin müdafiəsi üçün 15 milyon Avstraliya dolları ayıracağını bildirib. Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında ticarət ötən il 197,5 milyard Avstraliya dolları, yəni 129 milyard ABŞ dolları olub.

Liderlər Avstraliya ilə Filippin arasında diplomatik münasibətlərin 80 illiyini də qeyd ediblər.

ASEAN-BMT sammitində Ənvər işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində fələstinlilərin məcburi köçürülməsini və Qəzzadakı humanitar vəziyyətin pisləşməsini pisləyib.

O, “X” platformasında Malayziyanın fələstinlilərə qarşı davam edən zorakılığı, məcburi köçürülməni və aclıq siyasətini qətiyyətlə pislədiyini yazıb. Ənvər dərhal və daimi atəşkəsə, yardımın maneəsiz çatdırılmasına, yardım işçilərinin müdafiəsinə və Fələstinin BMT-yə tam üzvlüyünə çağırıb.

Ənvər Qəzzada humanitar işlərə və yenidənqurmaya Çinin töhfəsini yüksək qiymətləndirdiklərini bildirib. O, BMT Təhlükəsizlik Şurasının ədalətli və səmərəli fəaliyyətinə uzun müddətdir mane olan veto hüququnun ləğvi də daxil olmaqla, daha cəsarətli BMT islahatlarına çağırıb. ASEAN-BMT 2026–2030-cu illər üzrə Fəaliyyət Planının konkret nəticələr verməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Filippin Prezidenti Ferdinand Markos və Hindistanın Baş naziri Narendra Modi 49-cu ASEAN sammitində görüşüblər. Yaponiya Baş naziri Sanae Takaiçi Manilaya gəlib və daha sonra APEC sammiti üçün Çinə gedəcək. “Kyodo News”un məlumatına görə, onun Şençjendə Si Cinpinlə rəsmi danışıqlar aparması ehtimalı azdır.

Takaiçi Manilada Filippinlə birlikdə Yaponiyanın rəhbərlik etdiyi, karbonsuzlaşmanı hədəfləyən Asiya Sıfır Emissiya İcmasına həmsədrlik edəcək. O, Tokiodan yola düşməzdən əvvəl dünyanın tarixi dəyişikliklərlə üzləşdiyini və Yaponiyanın qanunun aliliyinə əsaslanan azad və açıq beynəlxalq nizamı qorumaq və gücləndirmək səylərini təşviq edəcəyini bildirib.

Hindistanın Baş naziri Narendra Modi 23-cü ASEAN-Hindistan sammiti və 21-ci Şərqi Asiya sammitində iştirak etmək üçün Yeni Dehlidən yola düşüb. O, ASEAN-la münasibətlərin Hindistanın “Şərqə bax” siyasətinin mərkəzində olduğunu deyib.

Sammit çərçivəsində ilə Filippin müdafiə sənayesi, infrastruktur, süni intellekt, gəmiqayırma, nüvə enerjisi, aviasiya, kosmos və fəlakətlərin idarə olunması sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək barədə razılaşıblar. Bu ilin ilk doqquz ayında onların ticarəti 21,3 milyard dollara çatıb və ötən ilin ümumi göstəricisini keçib.

Tərəflər Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin (KOICA) layihələri üzrə qrant sazişi və ağıllı kənd təsərrüfatı da daxil olmaqla, elm və texnologiya əməkdaşlığı memorandumu imzalayıblar.

Cənubi Koreya ilə Tailand Hərtərəfli İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişi üzrə danışıqları sürətləndirmək barədə razılığa gəlib, müdafiə, süni intellekt və nüvə enerjisini müzakirə ediblər. Filippin və Yaponiya isə strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirmək barədə razılığa gəliblər.

Ağ Evin cədvəlinə əsasən, Tramp çərşənbə axşamı yerli vaxtla saat 17:30-da (09:30 GMT) Manilaya çatmalıdır. O, saat 18:30-da (10:30 GMT) Dördtərəfli Təhlükəsizlik Dialoqunun — “Quad”ın sammitinə qatılacaq, daha sonra ASEAN liderləri ilə tədbirlərdə iştirak edəcək və Tailandla ticarət sazişi imzalayacaq.

Bu, 2024-cü ilin sentyabrından bəri “Quad” liderlərinin ilk sammiti olacaq. ABŞ, Avstraliya, Hindistan və Yaponiyadan ibarət qrupun əsası 2004-cü ildə Hind okeanında baş vermiş sunamidən sonra yaranan əməkdaşlığa gedib çıxır; qurum 2007-ci ildə Manilada rəsmiləşdirilib. Gələn il qrupa Avstraliya sədrlik edəcək.

OMM Bot · Bu gün ən çox oxunan 5 xəbəri göstərim?

Müəllif

Redaksiya heyəti

Bütün yazıları ›
Növbəti xəbər yüklənir…