OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin liderləri bazar günü Manilada ASEAN-ın 49-cu sammitini açıb. Danışıqlarda Myanma böhranı, təhlükəsizlik və iqtisadi qeyri-müəyyənlik əsas yer tutur. Filippin Prezidenti Ferdinand Markos Jr. Myanma ilə əlaqələrin davam etdirilməsinə çağırıb, münaqişə və enerji təchizatındakı fasilələrə qarşı daha güclü cavab verilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Markos bildirib ki, ASEAN üzvləri Myanma ilə “Beş bəndlik konsensus” çərçivəsində “konstruktiv və prinsipial əlaqələri” davam etdirmək barədə razılığa gəlib. Bu sülh çərçivəsi 2021-ci il hərbi çevrilişindən sonra qəbul olunub.
Noyabrın 15-dən 17-dək davam edəcək sammitdə regional liderlərlə yanaşı, Kanada və Braziliya da daxil olmaqla beynəlxalq tərəfdaşların nümayəndələri iştirak edir. Müzakirələrdə Cənubi Çin dənizindəki gərginlik və Yaxın Şərq münaqişəsinin iqtisadi nəticələrinin də gündəmə gələcəyi gözlənilir.
Myanma ilə bağlı mövqelər ASEAN daxilində fərqlənir
Myanma ordusunun hakimiyyəti ələ keçirməsindən və uzunmüddətli vətəndaş münaqişəsinin başlanmasından beş il sonra ölkənin gələcəyi ASEAN üçün ən çətin diplomatik məsələlərdən biri olaraq qalır.
“Beş bəndlik konsensus” zorakılığın dərhal dayandırılmasını, bütün tərəflər arasında dialoqu, humanitar yardımı və ASEAN-ın xüsusi elçisi vasitəsilə vasitəçiliyi nəzərdə tutur. Bununla belə, irəliləyiş məhdud olub. Myanmanın hərbi dəstəkli rəhbərliyinin ASEAN-ın yüksək səviyyəli görüşlərinə qayıtmasına icazə verilib-verilməməsi ilə bağlı fikir ayrılıqları qalır.
Filippinin xarici işlər katibi və ASEAN-ın xüsusi elçisi Tereza Lazaro şənbə günü blokun Myanmaya münasibətdə mövqeyini yumşaltdığı barədə deyilənləri rədd edib. “Myanmaya yanaşmada heç bir yumşalma yoxdur. ‘Beş bəndlik konsensus’ qüvvədədir”, – Lazaro jurnalistlərə deyib.
Tailand və ASEAN-ın bir sıra digər üzvləri Myanma ilə əlaqələri artırıb. Myanmanın siyasi nümayəndələrinə tətbiq olunan məhdudiyyətlərin yenidən nəzərdən keçirilməsi təklifləri isə müzakirə olunur.
Markos bazar günü liderlərin qeyri-rəsmi toplantısında münaqişənin humanitar nəticələrini vurğulayıb. “Myanma ASEAN-ın gündəliyindəki sadəcə bir məsələ deyil. Myanma ASEAN ailəmizin bir hissəsidir”, – o deyib.
Filippin prezidenti liderləri sülh yolu ilə, inklüziv və Myanmanın rəhbərlik etdiyi siyasi prosesə dəstək verməyə çağırıb. O, didərgin düşmüş ailələrə və humanitar yardıma ehtiyacı olan icmalara daha çox diqqət ayrılmasının vacibliyini qeyd edib.
Enerji əməkdaşlığı və Cənubi Çin dənizindəki gərginlik
Sammitin plenar iclasının açılışında Markos ASEAN üzvləri və tərəfdaşları arasında aylarla davam edən danışıqlar nəticəsində 100-dən çox mümkün yekun sənəd layihəsinin hazırlandığını bildirib. O, ASEAN-ın 2045-ci ilədək olan uzunmüddətli baxışı çərçivəsində iqtisadi dayanıqlıq, təhlükəsizlik və regional inkişaf üzrə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırıb.
“Buna görə də qarşılıqlı fayda əsasında tərəfdaşlıqlarımızı dərinləşdirməyə davam etməliyik”, – Markos bildirib.
Enerji təhlükəsizliyi də onun çıxışında əsas mövzulardan olub. Filippin prezidenti yanacaq və elektrik təchizatındakı fasilələrin ailələrə və bizneslərə birbaşa təsir etdiyini deyib. O, regional enerji əlaqələrinin gücləndirilməsini, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsini və bərpa olunan enerjinin daha sürətlə inkişaf etdirilməsini istəyib. Markos ASEAN-ın təklif olunan elektrik şəbəkəsini regional enerji təhlükəsizliyinin yaxşılaşdırılması üçün mühüm təməl adlandırıb.
Sammit Filippin və Çin arasında Cənubi Çin dənizindəki mübahisəli sularla bağlı gərginliyin davam etdiyi vaxta təsadüf edir. Manila ABŞ, Yaponiya və Avstraliya da daxil olmaqla beynəlxalq tərəfdaşlarla hərbi əməkdaşlığı genişləndirib və mübahisəli ərazilərdə Çin gəmilərini aqressiv hərəkətlərdə ittiham edib.
Pekin dənizdəki fəaliyyətinin qanuni olduğunu bildirir və Filippinlə müttəfiqlərinin birgə hərbi təlimlərini tənqid edir. Bazar günü Filippin və Avstraliya birgə hərbi fəaliyyətləri asanlaşdırmaq və dəniz təhlükəsizliyini gücləndirmək məqsədi daşıyan müdafiə əməkdaşlığı razılaşması imzalayıb.
İmzalanma mərasimində iştirak edən Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albanizi dəniz müşahidəsi, dron texnologiyası və müdafiə təlimlərinə əlavə investisiyalar ayrılacağını da açıqlayıb.
Manilada sammitə yaxın etirazçılarla polis toqquşub
Bazar günü yüzlərlə etirazçı ASEAN sammitinin keçirildiyi məkana doğru yürüş etməyə çalışarkən Manila polisi ilə toqquşub. New Patriotic Alliance təşkilatının nümayişçiləri ABŞ Prezidenti Donald Trampın gözlənilən səfərinə etiraz edib, həmçinin Filippində qiymət artımı və iqtisadi çətinliklərə səbəb olduğunu iddia etdikləri Yaxın Şərq münaqişəsini tənqid ediblər.
Polis etirazçıların tədbir məkanına yaxınlaşmasının qarşısını alıb. Yayılan görüntülərdə polislərin nümayişçiləri geri itələdiyi görünür.
Etirazın lideri Tedi Kasino xarici liderləri qəbul edən Markosu daxili problemlərə laqeyd yanaşmaqda da ittiham edib. “Donald Trampa mesajımız budur: burada xoş qarşılanmırsınız”, – Kasino deyib.
ASEAN 1967-ci ildə iqtisadi əməkdaşlığı, siyasi dialoqu və regional sabitliyi təşviq etmək məqsədilə yaradılmış regional təşkilatdır. Təşkilata Filippin, İndoneziya, Malayziya, Sinqapur, Tailand, Vyetnam, Bruney, Kamboca, Laos, Myanma və Timor-Leste daxildir.
ASEAN Cənub-Şərqi Asiya hökumətlərini Çin, ABŞ, Yaponiya və Avstraliya da daxil olmaqla böyük beynəlxalq güclərlə bir araya gətirərək regional diplomatiyada əsas rol oynayır. Cənub-Şərqi Asiya qlobal istehsal, ticarət və gəmiçilik mərkəzlərindən biri olduğuna görə regionun sabitliyi beynəlxalq təchizat zəncirləri və enerji bazarları üçün də əhəmiyyət daşıyır.
Maniladakı sammit ASEAN liderlərinə regional çağırışlara cavabları uzlaşdırmaq imkanı yaradır. Bununla belə, mühüm qərarlar əsasən üzvlər arasında konsensusdan asılıdır.
