OMM Redaksiyası
AnewZ-in məlumatına görə, ABŞ-da aviareyslərin hərəkət qrafikinin noyabrın 15-i, bazar gününün gec saatlarınadək normallaşması gözlənilmir. Federal Aviasiya Administrasiyasının (FAA) rəhbəri Brayan Bedford bildirib ki, aviasiya sistemi ölkə üzrə uçuşların dayandırılmasından sonra tədricən bərpa olunur. Rəsmilər problemin adi texniki xidmət zamanı yaranan nasazlıqla əlaqəli olduğunu deyiblər.
Aviasiya məlumatları saytı FlightAware-in məlumatına əsasən, şənbə günü ABŞ-da saat 21:35 ET-yə (15 noyabr, saat 02:35 GMT) olan göstəricilərə görə, 6 400-dən çox reys ləğv edilib, 8 000-dən çoxu isə gecikib. Cümə günü FAA hava hərəkəti ilə bağlı rabitə sistemindəki nasazlıqlara görə ölkə üzrə uçuşların dayandırılmasını əmr etdikdən sonra təxminən 9 200 reys ləğv edilmiş, 7 500 reys gecikmişdi. FlightAware bazar gününə planlaşdırılan 875 reysin artıq ləğv edildiyini bildirib.
Bedford şənbə günü aviaşirkətlərin fəaliyyətinin bazar gününün gec saatlarınadək əsasən normallaşacağını gözlədiyini deyib və yaranmış fasilələrə görə üzr istəyib. Onun sözlərinə görə, sistem sabit vəziyyətdədir.
FAA noyabrın 13-də, cümə günü, ölkə üzrə uçuşların dayandırılması barədə göstəriş verib. Bu qərar yola düşən reyslərin demək olar ki, hamısını təxminən beş saatlıq dayandırıb. Bu, 2001-ci il sentyabrın 11-dəki hücumlardan sonra ABŞ-da hava nəqliyyatının ölkə miqyasında ən uzun müddətə dayandırılması və ölkənin ən ağır aviasiya günlərindən biri olub.
Problemlə əlaqədar Ağ Ev cümə günü Vəziyyət Otağında təcili iclas keçirib, federal qurumlar isə bunun kiberhücum olub-olmadığını araşdırmağa başlayıblar. Nəqliyyat naziri Şon Daffinin şənbə günü açıqlamasına görə, nasazlığın FAA-nın podratçısı “L3Harris”in uzaq obyektlərdən birində ən azı bir yeni marşrutlaşdırıcı quraşdırması ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
“Səhlənkarlıq olub-olmadığını, yəni istifadəçi və ya ‘L3Harris’in quraşdırıcısı səhv edib-etmədiyini, yaxud nasaz marşrutlaşdırıcı quraşdırılıb-quraşdırılmadığını araşdırırıq. Nasazlığın nədən qaynaqlandığını hələ müəyyən etməmişik”, – Daffi mətbuat konfransında deyib.
Nasazlıq iki marşrutlaşdırıcı ilə əlaqələndirilir
FAA-nın təhlükəsizlik əməkdaşlarını təmsil edən Professional Aviation Safety Specialists həmkarlar ittifaqı problemin cümə günü yenilənən iki marşrutlaşdırıcı ilə məhdudlaşdığını bildirib. Adı açıqlanmayan rəsmi “Reuters”ə marşrutlaşdırıcıların Arkanzas və Texasda yerləşdiyinin ehtimal olunduğunu deyib.
FAA rəsmisi görülən işlərdən əvvəl təhlükəsizlik qiymətləndirməsinin aparıldığını bildirib. Həmkarlar ittifaqı isə PASS üzvü olan texniklərin uçuşların dayandırılmasına səbəb olan yeniləmələrdə iştirak etmədiyini qeyd edib.
“L3Harris” məsələni ciddi qəbul etdiyini və araşdırmada FAA-ya dəstək verdiyini bildirib. Şirkətin səhmləri cümə günü ticarətdən sonrakı əməliyyatlarda təxminən 4 faiz ucuzlaşıb.
Daffinin sözlərinə görə, problem cümə günü günortadan sonra hava hərəkətinə nəzarət mərkəzlərində radar və rabitə sistemlərinin qeyri-sabit işləməsi ilə başlayıb. Rəsmilər marşrutlaşdırıcı ilə bağlı nasazlığın məlumat axınını digər rabitə mərkəzlərinə yüklədiyini bildiriblər.
“Hər dörd-beş saniyədən bir 1 000-dən çox qoşulma cəhdi olurdu. Bu, təyyarələrlə rabitəmizdə problem yaratdı, həmçinin radar sistemində müəyyən fasilələrə səbəb oldu”, – Daffi əlavə edib.
Problem FAA-nın 22 marşrut üzrə hava hərəkəti mərkəzindən 17-də rabitəyə təsir edib. Bu mərkəzlər uçuşların kruiz mərhələsində olan təyyarələri idarə edir. Bedford bildirib ki, FAA hər hansı mərkəzin rabitəni tam itirməsi ehtimalına görə uçuşların dayandırılması barədə qərar verib. Onun sözlərinə görə, heç bir mərkəz fəaliyyətini dayandırmayıb və rabitə tamamilə kəsilməyib.
FAA əlavə risklərin olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün “L3Harris”lə birgə əlavə sınaqlar apardığını açıqlayıb.
“Delta Air Lines”, “United Airlines” və “American Airlines” şənbə günü reyslərinin təxminən 25 faizini ləğv edib. “JetBlue” isə uçuşlarının təxminən 45 faizini həyata keçirməyib. Aviaşirkətlər sərnişinlərə biletlərini əlavə ödəniş etmədən daha sonrakı tarixlərə dəyişmək imkanı verən güzəştlər tətbiq edib.
FAA cümə günü axşam uçuşların dayandırılması barədə göstərişi ləğv etsə də, on minlərlə sərnişin hava limanlarında qalıb. Aviaşirkətlər uçuşları bərpa etmək üçün ekipajları və digər əməkdaşları lazımi yerlərə çatdırmağa çalışıblar. Şənbə günü keçirilməsi planlaşdırılan oyunlardan əvvəl bəzi kollec futbol komandaları da cümə günü səfərdə ilişib qalıb.
Şəkildə 2026-cı il noyabrın 14-də ABŞ-ın Virciniya ştatının Arlinqton şəhərindəki Ronald Reyqan adına Vaşinqton Milli Hava Limanında ölkə üzrə uçuşların dayandırılması qərarı ləğv edildikdən sonra ləğv olunmuş və gecikmiş reysləri göstərən tablo əks olunub.
Hava hərəkətinə nəzarət sisteminin yenilənməsi üçün əlavə vəsait istənilir
Cümə günkü fasilə ABŞ-ın hava hərəkətinə nəzarət sisteminin köhnəlmiş texnologiya, avadanlıq və rabitə problemləri, eləcə də bir neçə min dispetçerin çatışmazlığı səbəbindən üzləşdiyi çətinliklərin son və ən ciddi əlaməti olub.
Daffi cümə günü hava hərəkətinə nəzarət sistemlərinin yenilənməsi üçün 50 milyard dollar vəsait ayrılmasına çağırıb. Bu, onun daha əvvəl istədiyi 30 milyard dollardan çoxdur. Konqres ötən il 12,5 milyard dollar ayırıb.
Nümayəndələr Palatasının spikeri Mayk Conson şənbə günü “Fox News”a bu il hava hərəkətinə nəzarət sisteminə daha çox vəsait ayrılmasını dəstəklədiyini deyib. Respublikaçılar gələn ilədək Konqresə nəzarət edəcək. Noyabrın 3-də keçirilmiş aralıq seçkilərdə qazandıqları yerlər sayəsində gələn ildən demokratlar Konqresə nəzarəti ələ alacaqlar.
Gələn il Nümayəndələr Palatasının Nəqliyyat və İnfrastruktur Komitəsinə, eləcə də onun aviasiya üzrə altkomitəsinə rəhbərlik etməsi gözlənilən demokrat konqresmenlər Rik Larsen və Andre Karson şənbə günü birgə bəyanat yayaraq, komitələrinin “baş verənlərə görə administrasiyanı hesabat verməyə cəlb edəcəyini və bu xaosun bir daha yaşanmamasını təmin edəcəyini” bildiriblər.
Larsen və Karsonun sözlərinə görə, Nəqliyyat Departamenti ötən il ayrılmış 12,5 milyard dollardan sonra 4,3 milyard dollarlıq müqavilələr bağlayıb, lakin cəmi 1 milyard dollar xərcləyib.
