Avropa İttifaqının (Aİ) xarici işlər nazirləri bazar ertəsi Suriya ilə əlaqələri dərinləşdirmək məqsədi daşıyan saziş üzrə prosesi irəli aparmaq barədə razılığa gəliblər. Aİ-nin xarici siyasət üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas bildirib ki, bu saziş ilk dəfə 2008-ci ildə hazırlanıb.
Brüsseldə xarici işlər nazirlərinin aylıq görüşündən sonra jurnalistlərə danışan Kallas deyib: “Aİ Suriya ilə əlaqələrində ciddi irəliləyişə nail olmağa çalışır və bu gün nazirlər Aİ-Suriya Assosiasiya Sazişi üzrə prosesi davam etdirməyi dəstəkləyiblər”. AnewZ-nin məlumatına görə, assosiasiya sazişi adətən daha sıx ticarət əlaqələri, eləcə də geniş iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır.
Kallasın sözlərinə görə, Aİ rəsmiləri sazişin imzalanmağa hazırlanması üçün texniki və hüquqi məsələlər üzərində üzv dövlətlərlə işləyəcəklər. Saziş Brüssel və Dəməşq arasında azad ticarət, siyasi dialoq və daha geniş əməkdaşlıq üçün çərçivə yaradacaq.
“Suriyanın investisiyaya və uğurlu keçidə ehtiyacı var. Məqsəd mümkün qədər tez Avropa ilə Suriya arasında ticarət, siyasi dialoq və daha sıx əməkdaşlıq üçün çərçivə yaratmaqdır”, – Kallas bildirib.
O qeyd edib ki, Suriyada keçid prosesi irəliləyir, lakin iqtisadiyyatın bərpası, milli barışıq və qaçqınların geri qayıtması “çətin olaraq qalır”. Kallasın fikrincə, sabit Suriya Avropanın maraqlarına uyğundur.
“Hamı dedi ki, Suriya ilə əlaqə qurmalıyıq, çünki bunu etməsək, yaranan boşluğu başqa oyunçular dolduracaq”, – Aİ rəsmisi deyib.
Sazişin yenilənməsi müzakirə olunacaq
Aİ eyni zamanda sazişin müasirləşdirilmiş variantı üzrə danışıqlar aparmaq üçün üzv dövlətlərdən yeni mandat almağa çalışacaq. Kallas bildirib ki, 2008-ci il sazişi yekunlaşdırıldıqdan sonra onun insan hüquqları ilə bağlı şərtləri və Dəməşqin Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinə keçmişdə verdiyi dəstək kimi məsələləri nəzərə alan yenilənmiş variantı üzərində iş başlanacaq.
Görüşdən əvvəl Aİ-nin diplomatik xidməti tərəfindən hazırlanmış müzakirə sənədində Brüsselin Suriya ilə münasibətləri normallaşdırmaq istiqamətində indiyədək ən iddialı cəhdlərindən biri təsvir olunub. Bu addım Bəşər Əsədin hakimiyyətdən devrilməsindən, onun onilliklər davam edən avtoritar idarəçiliyinin sona çatmasından və regiondakı ittifaqların dəyişməsindən iki ildən az müddət sonra atılır.
Təxminən 14 il davam edən və infrastrukturu dağıdaraq iqtisadiyyatı zəiflədən vətəndaş müharibəsindən sonra Suriyanın bərpa ehtiyacları böyükdür. Ölkənin yeni hakimiyyət orqanları uzun illər davam edən beynəlxalq təcriddən sonra yenidənqurma və ticarətin canlandırılması üçün xarici investisiyalar cəlb etməyə çalışır.
Bu qərardan əvvəl, may ayında Aİ-nin Suriya ilə 1978-ci il əməkdaşlıq sazişi yenidən qüvvəyə minib və Brüssel ilə Dəməşq arasında yüksək səviyyəli ilk siyasi dialoq keçirilib. Aİ 2026 və 2027-ci illər üçün Suriyaya humanitar yardım və iqtisadi bərpanı əhatə edən 620 milyon avro ayırmağı öhdəsinə götürüb.
Rusiya və İrana qarşı tədbirlər
Rusiyanın Suriyadakı vətəndaş müharibəsinə müdaxiləsi Əsədin uzun illər hakimiyyətdə qalmasına kömək edib və Moskvanın Aralıq dənizində strateji mövqeyini möhkəmləndirib. Əsədin devrilməsindən sonra Kreml regiondakı hərbi imkanları üçün əhəmiyyət daşıyan Tartus dəniz obyektinə və Hmeymim aviabazasına çıxışını qorumaq məqsədilə Suriya hakimiyyəti ilə yeni razılaşma əldə etməyə çalışır.
İranla bağlı danışan Kallas bildirib ki, Aİ Tehrana “nüvə proqramı, ciddi insan hüquqları pozuntuları və naviqasiya azadlığına qoyulan məhdudiyyətlər” səbəbindən “genişmiqyaslı sanksiyalar” tətbiq edib. “Hazırda əlavə sanksiyalar hazırlayırıq”, – o deyib.
Kallasın sözlərinə görə, Aİ və Körfəz ölkələri regional sabitliyin qorunmasında və Hörmüz boğazının tam açılmasında ortaq marağa malikdirlər. O, ötən ay İsraildə keçirilən seçkilərə toxunaraq, yeni hökumətin formalaşdırılması prosesi davam edərkən Aİ-nin İsrailin növbəti hökuməti ilə işləməyə hazır olduğunu bildirib.
Kallas bazar ertəsi Ukraynanın Baş naziri Serhi Koretski və xarici işlər naziri Andriy Sibiha ilə görüşdüyünü deyib. Onun sözlərinə görə, Rusiya Ukraynaya zərbələrini artırmaqda davam edir. Aİ qış aylarında Ukraynaya dəstək üçün 500 generator, 200 avtobus, təcili sığınacaqlar, sualtı enerji kabelləri və üzən körpülər göndərir.
“Təəssüf ki, Moskvanın sülhə hazırlaşdığına dair hələ də heç bir əlamət yoxdur”, – Kallas deyib və Aİ-nin Rusiyaya təzyiqi artırdığını əlavə edib.
“Bu gün nazirlər sanksiya siyahısına 140 yeni adın daxil edilməsini təsdiqləyiblər. Məhdudiyyətlər Rusiyanın neft emalı zavodlarını, banklarını, elektron ticarət sektorunu, eləcə də Rusiyanın kölgə donanmasına dəstək verən Körfəz və Şərqi Asiya şirkətlərini hədəfləyir”, – o bildirib.
Kallas Aİ-nin yaxın günlərdə Rusiyaya qarşı 22-ci sanksiyalar paketini təqdim edəcəyini deyib. Nazirlər daha sərt viza siyasətini və Rusiya idmançılarının Aİ-də keçirilən idman yarışlarında iştirakının qarşısını almaq yollarını da müzakirə ediblər.
Sülh danışıqlarından danışan Kallas Rusiyanın tələblərinin “maksimalist” olaraq qaldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Moskva Ukraynanı parçalamaq, NATO-nu geri çəkilməyə məcbur etmək və Avropa təhlükəsizliyi məsələlərində veto hüququ əldə etmək istəyir.
“İşğal olunmuş Ukrayna ərazilərinin hüquqi tanınması mümkün deyil”, – Kallas deyib.