OMM Redaksiyası
ABŞ Prezidenti Donald Tramp yanacağın bahalaşmasının aralıq seçkiləri ərəfəsində seçicilərin narazılığını artırdığı bir vaxtda vergidən azad dizelə çıxışı genişləndirən sərəncam imzalayıb. Fermerlər bu yanacaqdan ictimai yollarda istifadə etməyin riskli olduğunu, digər sürücülərin isə onu tapmaqda çətinlik çəkdiyini bildirirlər. AnewZ-nin məlumatına görə, fermerlər yanacağa qənaətin mümkün cərimə riskinə dəymədiyini deyirlər.
Trampın sərəncamı adətən kənd təsərrüfatı texnikası üçün satılan, qırmızı boya ilə rənglənmiş dizelin yoldankənar istifadəsi tələbini müvəqqəti aradan qaldırır. Qırmızı dizel adi, rəngsiz dizellə demək olar ki, eynidir, lakin avtomobil yolları üçün nəzərdə tutulan yanacaq vergisindən azaddır. Qırmızı boya həmin vergilərin ödənilmədiyini göstərir.
Daxili Gəlirlər Xidməti oktyabrın 1-dən dekabrın 31-dək magistral yollarda boyalı dizeldən istifadəyə görə cərimə tətbiq etməyəcəyini bildirib. Bununla belə, qurum sərəncamın ştat vergilərinə və cərimələrinə təsir etmədiyini qeyd edib.
Bu addım Trampın yanacağın qiymətini azaltmaq və dəstəyini artırmaq məqsədilə atdığı bir sıra tədbirlərdən biridir. Bazar ertəsi o, payız məhsul yığımı dövründə fermerlərin dizel xərclərini qarşılamaq üçün 8 milyard dollarlıq dəstək proqramı elan edib.
Tramp administrasiyası Rusiya yanacaq daşımalarına qarşı sanksiyaları da yumşaldıb, müttəfiqlərini fövqəladə neft ehtiyatlarını bazara çıxarmağa çağırıb və ABŞ limanları arasında hərəkət edən xarici bayraqlı gəmilərə qoyulan məhdudiyyətləri müvəqqəti ləğv edib. ABŞ-ın İranla müharibəsi səbəbindən qiymətlər yüksək olaraq qalır.
Fermerlər cərimə riskindən narahatdır
Fermerlər payız məhsul yığımı zamanı traktorlarda, kombaynlarda və digər texnikalarda ən çox dizel istifadə edirlər. Trampın sərəncamına əsasən, ştat qanunlarının icazə verdiyi yerlərdə məhsulu bazara daşıyan ağır yük maşınlarında da qırmızı dizeldən istifadə edə bilərlər.
Lakin fermerlər sərəncamın müddəti bitdikdən sonra yanacaq çənlərində qırmızı boyanın qalması riskinin mümkün qənaətə dəymədiyini deyirlər. Qırmızı dizellə bağlı vergiləri və qaydaları ştatlar müəyyən edir. Yoxlama zamanı ictimai yollarda yanacağın düzgün istifadə edilmədiyinə dair əlamətlər aşkarlanarsa, sürücülər minlərlə dollar cərimələnə bilərlər.
Kanzas Fermerlər Bürosunun prezidenti, Vameqo yaxınlığında əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olan Qlenn Brankou bildirib: “Məncə, bu riskə getməyə qətiyyən dəyməz. Yanacağın qalığı orada illərlə qala bilər”.
Taxıl istehsalının böyük olduğu Kanzasda ştatdan kənarda qanuni şəkildə alınmadığı halda, ictimai yollarda boyalı dizeldən istifadə qadağandır. Kanzas Gəlirlər Departamentinin məlumatına görə, qaydanı pozanlara cinayət ittihamı irəli sürülə, sürücülük vəsiqələri dayandırıla və 1 000–10 000 dollar arasında cərimə tətbiq oluna bilər.
Ştatın Demokrat qubernatoru Laura Kelli bildirib ki, Kanzas sərəncamı hazırkı mətninə uyğun olaraq qanuni şəkildə icra edə bilməz. O, açıqlamasında Kanzas Yol Patrulunun qırmızı dizelin adi istifadə məhdudiyyətlərinə qaytarılacağı vaxt bunun hüquq-mühafizə orqanları üçün çətinlik yaradacağından narahat olduğunu deyib.
Demokratlar ümid edirlər ki, fermerlərin artan xərcləri noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilərdə Respublikaçıların üstünlük təşkil etdiyi ştatlarda seçicilərin dəstəyini geri qazanmağa kömək edəcək.
Ağ Evin sözçüsü Teylor Rocers Trampın yanacağın qiymətini azaltmaq istədiyini bildirib. “Prezident Tramp Amerika enerji üstünlüyünü gücləndirməyə, xərcləri azaltmağa və zəhmətkeş Amerika ailələrinin cibində daha çox pul qalmasına şərait yaratmağa sadiqdir”, – o deyib.
Minnesota ştatının Nyu-Riçlend şəhərində yaşayan, fermer ailəsinin beşinci nəslini təmsil edən Cey Sorg sərəncamın ona 1 500–2 000 dollar qənaət etdirə biləcəyini, lakin bunun yanacaq və digər istehsal xərclərinin artımını kompensasiya etmədiyini deyib. Bir çox fermer kimi, o da dizeli əvvəlcədən alaraq çənlərdə saxlayır.
Sorg bildirib: “Bizim biznesimizin ümumi miqyasında bu, elə də əhəmiyyətli məbləğ deyil. Xüsusən də magistral yollarda istifadə üçün yanacağı artıq alıb çənə doldurmuşuq. Bu, səs qazanmağa yönəlmiş addımdır”.
Cənubi Dakota ştatının Rozlin şəhərində fermerlik edən Rayan Vaqner vergidən azad qırmızı dizelin daha geniş istifadəsinin yolların saxlanmasına ayrılan dövlət vəsaitini azalda biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. “Bu, gələcəkdə özümüzə problem yarada biləcək, uzaqgörənlikdən uzaq plandır”, – o deyib.
Qırmızı dizeli tapmaq da çətindir
Digər sürücülər isə qırmızı dizel əldə etməkdə çətinlik çəkirlər. Ayova ştatının Respublikaçı qubernatoru Kim Reynolds avtomobillərin fevral ayınadək magistral yollarda boyalı dizeldən istifadəsinə icazə verən bəyanat imzalayıb. Lakin bu icazə yalnız müəyyən kənd təsərrüfatı məhsullarını daşıyan nəqliyyat vasitələrinə aiddir. Texasda isə müvəqqəti məhdudiyyətlərdən yararlanmaq istəyən sürücülər ştatda qeydiyyatdan keçməlidirlər.
“Reuters” agentliyi Hyuston ətrafında internetdə qırmızı dizel satdığı göstərilən dörd məntəqəyə baş çəkib. Onlardan üçündə yalnız kommersiya dizeli satılıb. Dördüncü məntəqədə qırmızı dizel nasosları işləməyib, elan lövhəsində isə yanacağın yalnız kənd təsərrüfatı üçün nəzərdə tutulduğu və yollarda istifadə edilməməli olduğu yazılıb.
Hyuston yanğınsöndürəni Vinsentso Lasalosi qiymətlərin yüksək olmasının onu “Ram 2500” markalı yük maşınında qırmızı dizeldən istifadə etməyi düşünməyə vadar etdiyini, ancaq yanacağı haradan tapacağını bilmədiyini söyləyib. “Hətta tapsam belə, yəqin ki, ora gedib çəni doldurmaq üçün yol çox uzaq olacaq və buna dəyməyəcək”, – o deyib.
