OMM Redaksiyası
Türkiyə, Qətər, Pakistan və İndoneziya müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair memorandum imzalayıb. AnewZ-in Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinə istinadən yaydığı məlumata görə, sənəd çərşənbə günü Dohada imzalanıb.
“Bədr” adlanan memorandumun məqsədi dörd ölkə arasında müdafiə istehsalı, texnologiya və təlim sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir. “Bədr” sözü “bədirlənmiş ay” mənasını verir.
Sənədə Qətərin baş nazirinin müavini, müdafiə məsələləri üzrə dövlət naziri Şeyx Səud bin Əbdülrəhman bin Həsən Al Tani, İndoneziyanın müdafiə nazirinin müavini Yusuf Cauhari, Pakistanın müdafiə naziri Xavaca Məhəmməd Asif və Türkiyənin müdafiə naziri Yaşar Gülər imza atıblar. Mərasimdə Türkiyə Müdafiə Sənayesi Agentliyinin rəhbəri Haluk Görgün də iştirak edib.
Memorandum birgə istehsal və tədqiqatı əhatə edir
Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, razılaşma hərbi təlimlər, hazırlıq, tədqiqat və inkişaf, eləcə də müdafiə məhsullarının istehsalı sahələrində daha sıx əməkdaşlıq planlarını müəyyənləşdirir.
Əsas istiqamətlərə birgə tədqiqat layihələri, müdafiə komponentlərinin istehsalı, texniki təlim və mühəndislik təcrübəsinin mübadiləsi daxildir. Tərəflər birgə hazırlanan məhsulları hər ölkənin tələblərinə uyğunlaşdırmağı və beynəlxalq bazarlarda satışını həyata keçirməyi də planlaşdırırlar.
Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyi sazişin kommersiya potensialına diqqət çəkib. Nazirliyin bildirdiyinə görə, ölkələrin istehsal imkanlarından istifadə etməklə sənaye inteqrasiyasının yaxşılaşdırılması, istehsal gücünün artırılması və müttəfiq, eləcə də dost ölkələrin müdafiə ehtiyaclarının qarşılanması nəzərdə tutulur.
Layihələr pilotsuz uçuş aparatlarından döyüş təyyarələrinə qədər uzanır
“Bədr” memorandumu Türkiyə ilə digər üç tərəfdaş arasında pilotsuz uçuş aparatları, hərbi gəmilər, zirehli texnika və döyüş təyyarələri sahələrində həyata keçirilən ikitərəfli müdafiə layihələrini ümumi çərçivədə bir araya gətirir.
Türkiyə daha əvvəl Qətərə “Bayraktar TB2” silahlı pilotsuz uçuş aparatları, zirehli maşınlar və hücum katerləri tədarük edib. Bu texnika Qətər silahlı qüvvələrinin xidmətinə daxil edilib.
Qətərin Müdafiə Nazirliyinə məxsus “Barzan Holding” Türkiyənin “Aselsan”, “STM” və “MKE” müdafiə şirkətləri ilə sazişlər imzalayıb. “Aselsan” və “Barzan”ın Qətərdə yaratdığı “BARQ” şirkəti məsafədən idarə olunan silah sistemləri və elektro-optik avadanlıqları yığmağa, istehsal etməyə və kalibrləməyə başlayıb.
Şeyx Səud bazar ertəsi Dohada keçirilən Qlobal Təhlükəsizlik Forumunda Qətərin tezliklə ölkə daxilində müdafiə istehsalı mərkəzi yaradacağını elan edəcəyini bildirib.
Pakistanla müdafiə əməkdaşlığının əsasını Türkiyənin “ASFAT” şirkətinin rəhbərlik etdiyi “PN MİLGEM” (Babur sinfi) korvet proqramı təşkil edir. Layihə çərçivəsində dörd hərbi gəmi inşa edilib: ikisi İstanbulda, digər ikisi isə Pakistanın Kəraçi gəmiqayırma zavodunda tikilib.
Tərəfdaşlıq çərçivəsində Kəraçi gəmiqayırma zavodunun istehsal müəssisələri modernləşdirilib, işçilərinə gəmiqayırma və təchizat üzrə təlim keçirilib. Bu işlər Pakistanın yerli hərbi gəmi istehsalı imkanlarının gücləndirilməsinə yönəlib.
Türkiyənin İndoneziya ilə müdafiə tərəfdaşlığı zirehli texnika və müasir döyüş təyyarələrini əhatə edir. “Kaplan MT” orta tankı hökumətlərarası saziş əsasında Türkiyənin “FNSS” şirkəti və İndoneziyanın “PT Pindad” şirkəti tərəfindən birgə hazırlanıb.
Tankın prototipləri və ilk istehsal vahidləri təhvil verilib. Texnologiya transferi sazişinə əsasən, “PT Pindad”da istehsal davam edir.
Əməkdaşlıq Türkiyənin “KAAN” döyüş təyyarəsi proqramını da əhatə edir. İndoneziya 2025-ci ilin iyulunda 48 təyyarə almaq üçün müqavilə imzalayaraq “KAAN”ın ilk ixrac müştərisi olub. Təyyarələrin tədarükünün 10 il ərzində həyata keçirilməsi, İndoneziyada yeni istehsal və texniki xidmət müəssisələrinin yaradılması planlaşdırılır. Bununla belə, “KAAN”ın seriyalı istehsalına 2028-ci ildən əvvəl başlanması gözlənilmir.
İndoneziya ilə daha geniş müdafiə paketi Türkiyənin “Atmaca” gəmi əleyhinə raketlərinin tədarükünü və birgə istehsalını da nəzərdə tutur.
Türkiyənin müdafiə ixracı rekord səviyyəyə çatıb
Saziş Türkiyənin müdafiə ixracının artdığı və ölkənin qlobal silah bazarındakı mövqeyinin gücləndiyi dövrə təsadüf edir.
Müdafiə və Aerokosmik Sənaye İxracatçıları Assosiasiyasının (SSI) məlumatına görə, Türkiyə 2012-ci ildən 2026-cı ilin ilk doqquz ayınadək təxminən 54 milyard dollarlıq müdafiə və aerokosmik məhsul ixrac edib. Bu məbləğin 30 milyard dollardan çoxu 2023–2026-cı illərdə qeydə alınıb və 14 illik dövr üzrə ixracın 55 faizindən çoxunu təşkil edib.
İxrac 2025-ci ildə 48 faiz artaraq 10 milyard dolları ötüb və rekord səviyyəyə çatıb. Son 12 aylıq dövrdə satışlar da ilk dəfə 11 milyard dolları keçib.
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) göstəricilərinə əsasən, Türkiyə beş il ərzində silah ixracını 122 faiz artıraraq dünyanın 11-ci ən böyük silah tədarükçüsünə çevrilib. Ölkənin müdafiə və aerokosmik ixracının təxminən 56 faizi NATO müttəfiqlərinə yönəlir.
NATO-nun ikinci ən böyük ordusuna malik Türkiyə İranın iştirakı ilə davam edən müharibə fonunda Körfəz ölkələri ilə təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını genişləndirir. Ankara, Türkiyənin hərbi bazasının yerləşdiyi Qətər də daxil olmaqla, Körfəz ölkələrinin müdafiə imkanlarını gücləndirməyə kömək edir.
Avqustda Türkiyə Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə qarşılıqlı müdafiə paktı imzalayıb. Sənədə əsasən, ölkələrdən birinə hücum hamısına edilmiş hücum kimi qiymətləndiriləcək.
“Bədr” memorandumu isə kollektiv təhlükəsizlikdən deyil, sənaye əməkdaşlığından bəhs edir. Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, sənədin müddəaları müdafiə istehsalı, hərbi təlim və tədqiqat sahələrini əhatə edir və qarşılıqlı müdafiə bəndini nəzərdə tutmur.
