OMM Redaksiyası
Türkiyə Liviya parlamentinin mübahisəli dəniz sazişini təsdiqləməsini alqışlayıb. Avropa İttifaqı isə sənədin beynəlxalq dəniz hüququnu pozduğunu bildirərək qərara kəskin etiraz edib.
AnewZ-in məlumatına görə, Liviyanın şərqində fəaliyyət göstərən parlament çərşənbə axşamı 2019-cu il sazişini yekdilliklə ratifikasiya edib. Bu qərar ölkənin siyasi baxımdan bölünmüş vəziyyətində ciddi dəyişiklik yaradaraq parlamentin əvvəlki rədd qərarını aradan qaldırıb.
Türkiyə ilə Tripolidəki Liviya hökuməti arasında imzalanmış saziş Aralıq dənizinin şərqində dəniz sərhədlərini müəyyən edir və dənizdə enerji kəşfiyyatı üçün əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi qərarı alqışlayaraq sazişin beynəlxalq hüquqa uyğun olduğunu və hər iki ölkənin dəniz maraqlarını qoruduğunu bildirib.
Avropa İttifaqı qərara kəskin etiraz edib. Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Koşta sazişi “etibarsız və hüquqi qüvvəsi olmayan” adlandırıb və bildirib ki, sənəd üçüncü ölkələrin suveren hüquqlarına müdaxilə edir, dəniz hüququnu pozur.
Yunanıstan və Misir də sazişə qarşı çıxır. Onların mövqeyinə görə, sənəd Yunanıstan adalarının, xüsusilə Kritin ətrafındakı dəniz zonalarını nəzərə almır.
Saziş ətrafında siyasi fikir ayrılığı
Mübahisə 2019-cu ildə, Türkiyənin Liviya vətəndaş müharibəsi zamanı sazişi imzaladığı vaxt başlayıb. Həmin dövrdə şərqi Liviyanın hərbi komandanı Xəlifə Haftara sadiq qüvvələr Türkiyənin hərbi dəstəyini alan Tripoli hökuməti ilə döyüşürdü.
Liviyanın şərqindəki parlament 2020-ci ildə sazişi rədd etmiş, bununla da ölkədəki dərin siyasi parçalanmanı üzə çıxarmışdı.
Çərşənbə axşamı keçirilən səsvermə Ankaranın şərqi Liviya, o cümlədən Haftarın siyasi müttəfiqləri ilə əlaqələri gücləndirmək və eyni zamanda Tripoli ilə münasibətləri qorumaq üçün illər ərzində göstərdiyi diplomatik səylərdən sonra baş tutub.
Enerji maraqları və dəniz sərhədləri
Aralıq dənizinin şərqində böyük təbii qaz ehtiyatlarının olması sazişə ciddi iqtisadi və strateji əhəmiyyət verir. Dəniz sərhədləri ilə bağlı rəqabət aparan iddialar enerji kəşfiyyatını və regional əməkdaşlığı çətinləşdirib.
Türkiyə dəniz sərhədlərinin ədalətli coğrafi prinsiplərə əsaslandığını bildirir. Yunanıstan isə Egey dənizindəki adalarının beynəlxalq hüquqa əsasən dəniz zonalarına sahib olduğunu müdafiə edir.
Parlamentin səsverməsi Ankaranın diplomatik mövqeyini gücləndirsə də, rəqabət aparan dəniz iddialarını həll etmir və sazişin beynəlxalq səviyyədə tanınması demək deyil.
