OMM Redaksiyası
Gürcüstanın Konstitusiya Məhkəməsi hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının iddiası ilə beş müxalifət partiyasının qadağan olunması barədə işə baxmağa başlayıb. AnewZ-nin məlumatına görə, Batumidə keçirilən dinləmələrin ən azı cümə gününə qədər davam etməsi gözlənilir.
“Gürcü Arzusu”ndan olan 88 deputat məhkəməyə müraciət edərək “Birləşmiş Milli Hərəkat”ı (UNM), “Dəyişikliklər Koalisiyası”nı, “Güclü Gürcüstan”ı (Lelo), “Federalistlər Partiyası”nı və “Qaxaria – Gürcüstan naminə” partiyasını konstitusiyaya zidd elan etməyi və qeydiyyatlarını ləğv etməyi istəyib.
İddia əvvəlcə üç partiyanı əhatə edib, daha sonra beş partiyaya genişləndirilib. Hakim partiya onların Gürcüstanın konstitusiya quruluşunu sarsıtmaq məqsədini bölüşdüyünü iddia edir.
“Gürcü Arzusu” müxalifət partiyalarını 2016-cı ildən bəri seçilmiş hakimiyyətin legitimliyini tanımamaqda ittiham edir. İddiada UNM-in 2004–2012-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu dövrə, həbsxanalarda yol verildiyi iddia edilən zorakılıqlara və 2008-ci ildə Rusiya ilə müharibəyə də istinad olunur. Martda yaradılmış yeni müxalifət alyansı da iddiada qeyd edilir.
Partiyalar əhəmiyyətli seçici dəstəyinə malikdir. Onlardan dördü 2024-cü il parlament seçkilərində ümumilikdə təxminən 785 min səs, yəni səslərin 37,79 faizini qazanıb.
Məhkəmədə etirazlar və siyasi mübahisələr
İlk dinləmədə gərgin mübahisələr yaşanıb. UNM məhkəmənin yeddi hakiminin hamısının işdən kənarlaşdırılmasını istəyib. Partiya məhkəmənin hazırkı tərkibinin ədalətli və qərəzsiz baxışı təmin edə bilməyəcəyini, işin hüquqi deyil, siyasi xarakter daşıdığını bildirib. Digər partiyalar da oxşar müraciətlər etsə də, onların hamısı rədd olunub.
Müzakirələr siyasi müstəviyə keçdikdə məhkəmənin sədri Revaz Nadaraia müdaxilə edərək prosesdə siyasi bəyanatların deyil, hüquqi arqumentlərin müzakirə olunmalı olduğunu deyib. O, məhkəmədə siyasi bəyanatların “heç bir dəyəri olmadığını” bildirib.
“Azadlıq Meydanı” təşkilatından müxalifət nümayəndəsi Levan Tsutskiridze hakimlərə birbaşa müraciət etdikdən sonra məhkəmə zalından çıxarılıb. Hakimlər həbsdə olan keçmiş prezident Mixeil Saakaşvilinin şahid qismində çağırılması barədə müraciəti də rədd ediblər. Məhkəmə müxalifətin onun ifadəsinin hansı faktı təsdiqləyəcəyini izah etmədiyini bildirib.
Dinləmələr davam edərkən “Azadlıq Meydanı” məhkəmə binasının qarşısında etiraz aksiyası təşkil edib. Aksiya kiçikmiqyaslı və dinc keçib, gərginliyin artması müşahidə olunmayıb.
Aksiyada az sayda insanın iştirak etməsi hökumətin tənqidinə səbəb olub. Baş nazir İrakli Kobaxidze əvvəlcədən aksiyaya yalnız “20 və ya 30 nəfərin” qatılacağını proqnozlaşdırmışdı. O, iştirakçı sayını müxalifət partiyalarına ictimai dəstəyin azalmasının göstəricisi adlandırıb və onları “xarici agentlər şəbəkəsi” kimi təqdim edib.
Müxalifət liderləri isə bu tənqidi rədd edərək siyasi mövcudluqları uğrunda mübarizə apardıqlarını bildiriblər. Onların sözlərinə görə, aksiyaya qatılanların sayı işin ciddiliyini əks etdirmir.
Hökumət və Avropa qurumlarının mövqeyi
Kobaxidze iddianı müdafiə edərək müxalifət partiyalarını “mahiyyət etibarilə konstitusiyaya zidd” adlandırıb. Onun fikrincə, partiyaların qadağan edilməsi Gürcüstanda “sağlam siyasi spektr” yaratmağa kömək edər. O, müxalifət liderlərini konstitusiya ədalətindən yayınmağa çalışmaqda da ittiham edib.
Baş nazirin bu açıqlamaları dinləmədən bir gün əvvəl müxalifət nümayəndələrinin Böyük Britaniya, Almaniya və Fransa səfirləri ilə görüşündən sonra səsləndirilib. Kobaxidze görüşü tənqid edərək müxalifət liderlərinin mövqelərini məhkəmədə müdafiə etməkdənsə, xarici diplomatlara çatdırmağa üstünlük verdiklərini deyib.
Diplomatik görüşdə müxalifət nümayəndələri Gürcüstanda demokratiyaya qarşı təhdidlərin artdığını düşündüklərini bildiriblər. Onlar iddianın siyasi motivli olduğunu və “Gürcü Arzusu”nun qurucusu Bidzina İvanişvilinin təşəbbüsü ilə irəli sürüldüyünü iddia edirlər.
“Dəyişikliklər Koalisiyası”ndan Zurab Caparidze Avropa İttifaqının Gürcüstandakı proseslərə aydın və ardıcıl cavab vermədiyini də tənqid edib. O, Qərb hökumətlərinin sanksiyalar tətbiq edə biləcəyini deyib, lakin Avropa İttifaqının ölkəyə münasibətdə hələ də aydın siyasətinin olmadığını vurğulayıb. Caparidzenin sözlərinə görə, müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi Gürcüstanı demokratik dünyadan daha da uzaqlaşdırar və beynəlxalq təcridi dərinləşdirər.
Hüquqi iddia Avropa qurumlarının da tənqidinə səbəb olub. Avropa Parlamenti oktyabrın 8-də Gürcüstanda müxalifət partiyalarını qadağan etmək cəhdlərinə dair qətnamə qəbul edib.
Avropa Şurasının baş katibi Alen Berse Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin presedent hüququna əsasən siyasi partiyanın buraxılması üçün tutarlı əsasların tələb olunduğunu bildirib. Avropa Şurasının Venesiya Komissiyası da 2025-ci ildə qəbul edilmiş və Konstitusiya Məhkəməsinin siyasi partiyaların qadağan olunması ilə bağlı səlahiyyətlərini genişləndirən qanun dəyişikliklərini tənqid edib.
Gürcüstan hökuməti bu tənqidlərə etiraz edərək onları ölkənin məhkəmə prosesinə müdaxilə adlandırıb.
Dinləmələrin cümə axşamı və cümə günü davam etməsi planlaşdırılır, lakin yekun qərarın verilməsi bir neçə ay çəkə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qərarını 2027-ci il iyunun 24-dək açıqlamalıdır.
Hakimlər qadağa təklifini təsdiqləsələr, bu, Gürcüstanın müasir tarixində müxalifət partiyalarının ən böyükmiqyaslı şəkildə siyasi fəaliyyətdən kənarlaşdırılması olacaq və ölkənin siyasi mənzərəsinə ciddi təsir göstərə bilər.
