OMM Redaksiyası
ABŞ Körfəzdə daha iki “Patriot” raket batareyası yerləşdirib. Məqsəd Səudiyyə Ərəbistanındakı əsas enerji obyektlərini və Qətərdəki qaz infrastrukturunu qorumaqdır. Vaşinqton İranla gərginliyin artdığı bir vaxtda Yaxın Şərqdə hərbi qüvvələrini artırır.
Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər “Patriot” sistemlərindən yeni istifadə etməyə başlamayıb: hər iki ölkə ABŞ istehsalı olan bu sistemlərə uzun illər və milyardlarla dollar sərmayə qoyub. Dəyişən əsas məqam müdafiə edilməli obyektlərin sayının və əhatəsinin genişlənməsidir.
Səudiyyə Ərəbistanı və Qətərin “Patriot” alışları
Səudiyyə Ərəbistanı onilliklərdir “Patriot” sistemlərindən istifadə edir. 2022-ci ilin avqustunda Vaşinqton 300 GEM-T raketinin və əlaqəli avadanlığın mümkün satışına 3,05 milyard dollar dəyərində razılıq verib. ABŞ bu satışın təkrarlanan raket hücumları nəticəsində azalan ehtiyatları bərpa etməyə xidmət edəcəyini bildirmişdi.
2026-cı ilin yanvarında daha böyük paket açıqlanıb. Buraya 730 PAC-3 MSE tutucu raketi, buraxılış qurğularının uyğunlaşdırılması üçün dəstlər, ehtiyat hissələri, logistika, təlim, proqram təminatı və texniki dəstək daxildir. Paket təxminən 9 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilib. ABŞ Müdafiə Təhlükəsizliyi üzrə Əməkdaşlıq Agentliyi satışın krallığın vahid hava və raketdən müdafiə imkanlarını gücləndirəcəyini bildirib.
Bu məbləğ hər raketin 12,3 milyon dollara başa gəldiyi anlamına gəlmir: paket raketlərlə yanaşı bir sıra başqa xərcləri də əhatə edir. ABŞ-ın büdcə sənədlərində 2026-cı maliyyə ili üçün 245 PAC-3 MSE raketi və əlaqəli proqram xərclərinə təxminən 1,36 milyard dollar nəzərdə tutulub. Bu, hər raket üçün təqribən 5,5 milyon dollar edir, lakin məbləğ dəstək və digər xərcləri də əhatə etdiyindən dəqiq vahid qiymət sayılmır.
Qətərin də bu sistemlərə yatırımı böyükdür. ABŞ 2012-ci ildə Konqresə Doha üçün mümkün 9,9 milyard dollarlıq “Patriot” paketi barədə məlumat vermişdi. Təklifə 11 atəş bölməsi, 11 radar kompleksi, 44 buraxılış qurğusu, 246 GEM-T və 768 PAC-3 raketi, eləcə də təlim, infrastruktur və logistika daxil idi.
Radarları, buraxılış qurğuları, komanda və rabitə avadanlıqları, enerji blokları, raketləri və heyəti olan bir batareyanın yerləşdirilməsi və saxlanması konfiqurasiyadan asılı olaraq yüz milyonlarla dollara başa gələ bilər.
Enerji və digər kritik obyektlərin müdafiəsi
Əvvəllər Körfəzdə hava hücumundan müdafiə planları əsasən hərbi bazalara və ballistik raket təhlükəsinə yönəlirdi. İndi qorunmalı obyektlər sırasına neft yataqları, emal zavodları, ixrac terminalları, mayeləşdirilmiş təbii qaz müəssisələri, elektrik stansiyaları, hava limanları, duzsuzlaşdırma qurğuları və böyük şəhərlər də daxildir.
Belə obyektlərdən birinə zərbə onun hüdudlarından kənarda da ciddi nəticələr yarada bilər. Neft terminalına hücum ixracı poza, qaz müəssisəsinə zərbə beynəlxalq təchizata təsir göstərə, elektrik və ya su duzsuzlaşdırma stansiyasının zədələnməsi isə mülki əhalinin gündəlik həyatını çətinləşdirə bilər. Körfəz sahillərində kritik infrastrukturun sıx cəmləşməsi onun qorunmasını daha da mürəkkəbləşdirir.
“Patriot” sistemlərinin Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə və Qətərin qaz infrastrukturuna yönəldilməsi enerji obyektlərinin regionda müdafiənin ön xəttinə çıxdığını göstərir.
Nisbətən ucuz dronlar müdafiə xərcləri ilə bağlı əlavə problem yaradır: hücumu dəf etmək üçün istifadə olunan tutucu raketlərin qiyməti hədəf silahın istehsal xərcindən dəfələrlə yüksək ola bilər. Onlarla raket və dronun iştirak etdiyi genişmiqyaslı hücum zamanı müdafiəçilər bir neçə dalğanı qarşılamaq, eyni zamanda növbəti hücumlar üçün ehtiyat saxlamaq məcburiyyətindədirlər.
Bu vəziyyət hökumətləri daha böyük raket ehtiyatları yaratmağa, əlavə buraxılış qurğuları almağa və çoxqatlı müdafiə qurmağa sövq edir. Körfəz ölkələri “Patriot” və “THAAD” sistemlərini döyüş təyyarələri və daha yaxın məsafəli hava hücumundan müdafiə vasitələri ilə tamamlayır. Bununla belə, heç bir sistem bütün obyektləri eyni vaxtda qoruya bilmir.
Husilərin hücumları Səudiyyə Ərəbistanının yükünü artırır
Riyadın 2015-ci ildə Yəmən müharibəsinə qoşulmasından sonra Səudiyyə Ərəbistanı husilərin raket və dron hücumları ilə üzləşib. Hücumların bir neçə dəfə krallığın enerji infrastrukturunu hədəf alması hava hücumundan müdafiə üçün əlavə çətinlik yaradıb.
2019-cu ildə husilərin üzərinə götürdüyü hücumlar Abqaiqdəki neft emalı obyektinə və Xürais neft yatağına zərər vurub. Nəticədə Səudiyyə Ərəbistanının neft hasilatı müvəqqəti olaraq yarıdan çox azalıb. 2022-ci ildə isə Ciddədə “Aramco”nun yanacaq paylama obyektinə hücum yanğına səbəb olub.
Hücumlar Səudiyyə Ərəbistanının hava hücumundan müdafiə raket ehtiyatlarını da azaldıb. Bu səbəbdən ABŞ 2022-ci ildə ehtiyatların bərpası üçün 300 “Patriot” GEM-T raketinin 3,05 milyard dollara mümkün satışına razılıq verib.
2022-ci il atəşkəsindən sonra nisbi sakitlik dövrünün ardınca husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları 2026-cı ildə yenidən başlayıb. Qrup krallığın enerji obyektlərini və Qırmızı dənizdəki gəmiçiliyi hədələyib. Bu, neft ixrac marşrutlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artırıb.
Yanbu liman şəhəri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhər Şərq-Qərb boru kəməri ilə əlaqəlidir və bu, Səudiyyə Ərəbistanına nefti Hörmüz boğazından keçirmədən Qırmızı dənizə daşımağa imkan verir.
Beləliklə, krallıq şərqdən İran, cənubdan isə husilər istiqamətində potensial raket və dron təhlükələri ilə üzləşir. Bir neçə istiqamətdən gələn təhdidlər fonunda neft, qaz və digər kritik obyektləri qorumaq üçün kifayət qədər bahalı tutucu raket ehtiyatının saxlanması Səudiyyə Ərəbistanı üçün getdikcə daha mühüm iqtisadi məsələyə çevrilir.
Vaşinqtonun məqsədləri arasında Körfəz müttəfiqlərini qorumaq və İranla qarşıdurmanın genişlənəcəyi təqdirdə regionun enerji infrastrukturunun fəaliyyətini təmin etmək var. ABŞ regiona əlavə gəmilər, təyyarələr və hərbçilər də göndərib.
