OMM Redaksiyası
Əfqanıstan Asiya boyunca yeni ticarət və tranzit əlaqələri qurur. Buna baxmayaraq, ölkənin Taliban hökuməti Nyu-Yorkda keçiriləcək BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında Əfqanıstan üçün ayrılmış yeri yenə tuta bilməyəcək.
Taliban 2021-ci ilin avqustundan Əfqanıstana nəzarət edir. Lakin hərəkatın formalaşdırdığı hökumətə ölkənin BMT-dəki mandatı təqdim olunmayıb. Əfqanıstanı təşkilatda əvvəlki hökumətin təyin etdiyi diplomatlar təmsil edir.
Talibanın tanınma çağırışı
Əfqanıstanın xarici işlər naziri Əmir Xan Müttəqi bu vəziyyətin dəyişdirilməsini istəyir. O, may ayında ölkənin BMT-də təmsilçiliyinin beynəlxalq ictimaiyyətlə əlaqələri gücləndirəcəyini bildirib.
“Əfqanıstanın təmsil olunması Əfqanıstan hökumətinin məsuliyyəti və Əfqanıstan xalqının qanuni hüququdur”, – Müttəqi deyib.
Tanımadan iqtisadi əməkdaşlıq
Diplomatik mübahisə Əfqanıstanın region ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrini genişləndirdiyi bir vaxta təsadüf edir. Müttəqinin sözlərinə görə, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarətin həcmi 2025-ci ildə təxminən 2,7 milyard dollar təşkil edib. Kabul bu göstəricini üç-dörd il ərzində 10 milyard dollara çatdırmağı planlaşdırır.
Ölkə üçün yeni nəqliyyat marşrutları da yaradılır. Bu il Çin-Əfqanıstan yük dəhlizi üzrə sınaq daşımalarına başlanılıb. İyul ayında isə Əfqanıstan, İran və Tacikistan birgə avtomobil tranziti marşrutunu işə salmaq barədə razılığa gəlib.
Rusiya 2025-ci ilin iyulunda Taliban hökumətini rəsmən tanıyan ilk ölkə olub. Regiondakı digər dövlətlər də Talibanı hüquqi olaraq tanımadan diplomatik və iqtisadi əlaqələri artırıblar.
BMT-də mövqedə dəyişiklik yoxdur
Regional əlaqələrin genişlənməsi Əfqanıstanın Nyu-Yorkdakı təmsilçiliyinə təsir göstərməyib. BMT baş katibinin müavini Farhan Haq avqust ayında Taliban hakimiyyətinin təşkilatda yer almasının mümkün olub-olmadığı barədə suala cavabında bildirib ki, tanınma məsələsi dövlətlərin qərarından asılıdır.
“Nəticə etibarilə, tanınma ilə bağlı qərarları hökumətlər qəbul edir. Biz isə hökumət deyilik”, – Haq deyib. O əlavə edib ki, BMT üzvü dövlətlər arasında bu istiqamətdə “heç bir irəliləyiş yoxdur”.
Beləliklə, Əfqanıstan qonşuları ilə ticarət, tranzit və diplomatik əlaqələrini genişləndirsə də, Kabildəki Taliban hökuməti ölkəni BMT Baş Assambleyasının iclaslarında təmsil edə bilmir.
