İran nüvə obyektlərinə ABŞ və İsrail tərəfindən yeni zərbələr endirilməsi təhlükəsi daimi şəkildə aradan qalxmayana qədər beynəlxalq yoxlamaların bərpasını istisna edir. Tehran bu mövqeyini 2025 və 2026-cı illərdəki hücumlardan sonra yaranan təhlükəsizlik narahatlıqları ilə əsaslandırıb.
AnewZ-nin məlumatına görə, İranın Vyanadakı Beynəlxalq Təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəliyi bildirib ki, BAEA-nın nüvə obyektlərində təminat tədbirləri üzrə yoxlamaları yalnız yeni hərbi zərbələr təhlükəsi tam aradan qaldırıldıqdan sonra bərpa oluna bilər.
Nümayəndəlik BAEA-nın baş direktoru Rafael Qrossinin çərşənbə günü agentliyin Rəhbərlər Şurasına təqdim etdiyi hesabatla bağlı izahatında mövcud vəziyyətin görünməmiş xarakter daşıdığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, BMT-nin təminat tədbirləri altında olan İran nüvə obyektlərinə ABŞ və İsrailin hücumları, eləcə də yeni zərbələr barədə davam edən təhdidlər bu vəziyyətə səbəb olub.
Qrossi agentliyin İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatının miqdarını və harada saxlanıldığını yoxlaya bilmədiyini deyib. Tehran isə ötən həftə müfəttişlərin yalnız Buşəhr Atom Elektrik Stansiyasına baş çəkdiyini bildirib.
Nümayəndəlik hücumların yaratdığı “təhlükəsizlik narahatlıqları və obyektiv maneələrin” İranın bəzi təminat tədbirlərini normal şəraitdə həyata keçirmək imkanını məhdudlaşdırdığını qeyd edib. Bununla belə, yoxlama fəaliyyəti təhlükəsiz və səmərəli şəkildə aparıla biləcəyi təqdirdə əməkdaşlığın bərpasını nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu bildirib.
Tehran BAEA-nın hesabatını tənqid edib
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi daha əvvəl mövcud şəraitdə Tehranın BMT-nin nüvə nəzarəti qurumu ilə əməkdaşlığının yaxşılaşmayacağını söyləyib. Həftəlik brifinqdə danışan Bəqayi bildirib ki, BAEA ABŞ və İsrailin zərbələrinin işə mane olduğunu qəbul etsə də, hücumları fəaliyyətə başlıca əngəl kimi göstərməyib.
İranın BAEA yanında səfiri və daimi nümayəndəsi Rza Nəcəfi isə hesabatın agentliyin məlumat və çıxış imkanlarının olmamasını “ciddi yayılma və öhdəliklərə əməl olunması narahatlığı” kimi təqdim etdiyini, lakin bu çatışmazlığa səbəb olan hücumları nəzərə almadığını deyib. Nəcəfi bu yanaşmanı obyektiv və peşəkar hesab etmədiyini bildirib.
Nəcəfi Tehranın beynəlxalq müfəttişlərin nüvə obyektlərinə giriş şərtlərini yenidən qiymətləndirəcəyini də bəyan edib: “Hər bir konkret halda girişin səviyyəsini və tətbiq olunan şərtləri mütləq yenidən nəzərdən keçirəcəyik. Bu, hücumların qaçılmaz nəticələrindən biridir”. O, bunu çərşənbə günü BAEA Rəhbərlər Şurasına ünvanladığı bəyanatda deyib.
İran parlamentin qəbul etdiyi qanunvericiliyə əsasən BAEA müfəttişlərinin ölkəyə girişini qadağan edib. Tehran həmçinin Qrossini BMT-nin təminat tədbirləri altında olan nüvə obyektlərinə hücumları pisləmədiyinə görə “ikili standartlarda” ittiham edib.
Bəqayi sosial şəbəkədəki paylaşımında Qrossinin “ikili standart yoxdur” fikrinə etiraz edib. Qrossi İran və İsrailin BAEA ilə münasibətlərində fərqli yanaşmanın ikili standart olacağını, lakin İsrailin Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin (NPT) iştirakçısı olmadığını demişdi.
Bəqayi 1995-ci ildə ABŞ, Rusiya və Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə qəbul edilmiş Yaxın Şərq qətnaməsini xatırladıb. Qətnamə regionun bütün dövlətlərini, istisnasız olaraq, NPT-yə qoşulmağa və nüvə obyektlərini BAEA-nın hərtərəfli təminat tədbirləri altına qoymağa çağırırdı. O, 2000-ci il NPT-nin Nəzərdən Keçirilməsi Konfransının da İsrailin müqaviləyə qoşulmasının və hərtərəfli təminat tədbirlərini qəbul etməsinin əhəmiyyətini təsdiqlədiyini bildirib.
Bəqayinin sözlərinə görə, həmin qətnamə NPT-nin müddətsiz uzadılmasına imkan verən razılaşmalar paketinin tərkib hissəsi olub. O, İsrailin müqaviləyə qoşulması məsələsinin yeni siyasi tələb olmadığını, nüvə silahlarının yayılmaması rejiminin əsasını təşkil etmiş tarixi öhdəliklərə söykəndiyini vurğulayıb.
İran rəsmisi BAEA-nın NPT-yə üzv olmayan dövlətlərin müqaviləyə qoşulması və hərtərəfli təminat tədbirlərini qəbul etməsi tələblərini kənara qoya bilməyəcəyini bildirib. Bəqayi həmçinin agentliyin Ukraynadakı Zaporojye Atom Elektrik Stansiyasının ətrafında baş verən zorakılığı açıq şəkildə pislədiyini, İranın nüvə obyektlərinə ABŞ və İsrailin zərbələrindən sonra isə məsul şəxsləri birbaşa qınamadığını iddia edib. Onun fikrincə, bu fərqli ifadə tərzi BAEA-nın etibarına və nüvə silahlarının yayılmaması rejiminə xələl gətirir.
Nəcəfi İranın BAEA ilə Hərtərəfli Təminatlar Sazişinin 9-cu maddəsinə əsasən müfəttiş təyin etmək hüququndan istifadə etdiyinə görə baş direktor tərəfindən “kəskin şəkildə pislənməsinə” imkan verməyəcəklərini də deyib.