OMM Redaksiyası
Səudiyyə Ərəbistanı Şərq-Qərb neft kəmərinin işini bərpa edərək gündəlik ötürücülüyü 5,8 milyon barelə çatdırıb. Lakin ölkənin enerji obyektlərinə, hava limanlarına və nəqliyyat infrastrukturuna qarşı artan hücumlar neft ixracının davamlılığı barədə suallar yaradır.
Hörmüz boğazına alternativ marşrut sayılan kəmər sentyabrda baş verən hücumdan sonra müvəqqəti dayandırılmışdı. Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri şahzadə Əbdüləziz bin Salman kəmərin hücumdan beş-altı gün sonra yenidən işə düşdüyünü, çərşənbə axşamına qədər gündəlik axının 5,8 milyon barelə çatdığını bildirib.
Uzunluğu 1 200 kilometr olan kəmər ölkənin şərqindəki neft yataqlarını Qırmızı dəniz sahilində yerləşən Yanbu limanı ilə birləşdirir. Onun maksimal ötürücülük gücü gündə təxminən 7 milyon bareldir. Səudiyyə Ərəbistanı Yanbu istiqamətində gündə təxminən 4 milyon barel neft göndərir ki, bu da dünya neft təchizatının təqribən 4 faizinə bərabərdir.
Səudiyyə infrastrukturuna hücumlar
Sentyabrda kəmərin fəaliyyəti Səudiyyə Ərəbistanının İraqdan gəldiyini bildirdiyi dron hücumundan sonra dayandırılıb. Obyekt yoxlanılarkən və təhlükəsizliyi təmin edilərkən əməliyyatlar müvəqqəti olaraq kəsilib. “Reuters” yazıb ki, dayandırılmadan əvvəl kəmərlə gündə 4-5 milyon barel neft daşınırdı.
“AFP” agentliyinin sentyabrın 13-də çəkilmiş peyk görüntülərində Mədinənin cənub-şərqindəki nasos stansiyasında yanğın izləri görünürdü. Agentlik hadisəni husi hücumu kimi təsvir edib. Sentyabrın sonlarında husilərin hərbi sözçüsü Yəhya Səri qruplaşmanın Yanbudakı “Aramco” obyektinə və Xamis-Muşayt aviabazasına raket və dronlarla zərbə endirdiyini bildirib.
Səudiyyə Ərəbistanı isə Taif və Yanbu bölgəsini hədəf alan altı ballistik raketin qarşısının alındığını və “Aramco” obyektlərinə zərər dəymədiyini açıqlayıb. Sentyabrın 29-da Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya Mədinədə elektrik stansiyasına husi hücumu barədə məlumat verib.
Oktyabrın 3-də Ər-Riyadın cənubundakı “Aramco” neft emalı zavodunun yaxınlığında tüstü və alov müşahidə olunub. Husilər obyektə ballistik raket və dronlarla zərbə endirdiklərini, bunu Yəmənə qarşı Səudiyyə hava hücumlarına cavab olaraq etdiklərini iddia ediblər. Səudiyyə hakimiyyəti hücumu dərhal təsdiqləməyib, koalisiya sözçüsü isə husi iddialarını “yanıldıcı” adlandırıb.
Hava limanları və Qırmızı dəniz marşrutu risk altındadır
Hücumlar Səudiyyə Ərəbistanının aviasiya sektoruna da təsir edib. “Time” nəşrinin məlumatına görə, çərşənbə günü ölkənin hava limanlarına husi zərbələri nəticəsində üç nəfər ölüb, 36 nəfər yaralanıb. “The National” yazıb ki, zərbələrdən birinin ardınca Ər-Riyaddakı Kral Xalid Beynəlxalq Hava Limanında uçuşlar təxminən iki saat dayandırılıb.
Cümə axşamına qədər Səudiyyə hava limanlarının üç gün ardıcıl hücuma məruz qaldığı bildirilirdi. Zərbələrdən biri “Saudia” aviaşirkətinin təyyarəsinə ziyan vurub. Ər-Riyadda partlayış səsləri eşidildikdən sonra bəzi ofis əməkdaşları işə getməyib. Husi hərbi sözçüsü Yəhya Səri aviaşirkətlərə Səudiyyə hava məkanında uçuşları dayandırmaq barədə “sonuncu dəfə” xəbərdarlıq edib və ərazini husilərin əməliyyatlarının “teatrı” adlandırıb.
Səudiyyə Ərəbistanı Ər-Riyad hava limanına qarşı son hücum barədə məlumatı təsdiqləməyib. “Lufthansa” və “Air India” Səudiyyə paytaxtına uçuşları dayandırıb. ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanındakı nümayəndəliyi münaqişənin “kəskinləşə biləcəyini” xəbərdar edib.
Husi lideri Əbdülməlik əl-Husi cümə axşamı televiziya ilə yayımlanan müraciətində Ər-Riyadı uzunmüddətli münaqişəyə hazırlaşmağa çağırıb. Səudiyyə koalisiyası hücumların “cəzasız qalmayacağını” bildirib və Səədə, Hodeydə, Cauf və Məribdə 82 husi hərbi obyektinin məhv edildiyini açıqlayıb. Husilər isə Səudiyyə təyyarələrinin 24 saat ərzində Səna və bir neçə vilayətə 59 zərbə endirdiyini iddia ediblər.
BMT-nin məlumatına görə, zorakılığın artması Yəməndə humanitar böhranı dərinləşdirib və ən azı 150 min nəfər evlərini tərk edib.
Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi Yəmən hökumət qüvvələri Bab əl-Məndəb boğazı ətrafındakı əraziləri geri almaq üçün “Yəmənin şəfəqi” adlı əməliyyata başlayıb. Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən bu strateji dəniz yolu husilərin nəzarətindədir və münaqişənin əsas gərginlik nöqtələrindən sayılır.
Pakistan Səudiyyə Ərəbistanında hərbçilərinin olduğunu təsdiqləyib. Türkiyə isə müdafiə sazişi çərçivəsində mümkün yardımı nəzərdən keçirdiyini bildirib. Şərq-Qərb kəməri neftin Hörmüz boğazından yan keçməsinə imkan versə də, Yanbudan çıxan yüklər Qırmızı dənizdən keçməlidir. Buna görə də bölgədəki münaqişə dəniz daşımalarının təhlükəsizliyi üçün risk yaradır.
Neft bazarında təchizat narahatlığı
Hücumların artması qlobal enerji bazarlarında narahatlığı gücləndirib. Körfəz bölgəsindəki zərbələr və Hörmüz boğazından daşımaların azalması təchizatın məhdudlaşacağı ehtimalını artırıb. “Financial Times”ın məlumatına görə, cümə axşamı “Brent” markalı neftin qiyməti bir barel üçün 105 dolları keçib.
Hazırda Şərq-Qərb kəməri gündə təxminən 6 milyon barel neft daşıyır. Kəmərin fəaliyyətinin bərpası Səudiyyə Ərəbistanının enerji infrastrukturunu hücumdan sonra yenidən işə sala bildiyini göstərir. Bununla belə, hücumlar davam edərsə, ölkənin boru kəmərlərindən, limanlardan və ixrac marşrutlarından neft axınını nə qədər müddət qoruyub saxlaya biləcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.
