OMM Redaksiyası
Pentaqon 2009-cu ildə Texas ştatının Fort-Hud hərbi bazasında 13 nəfəri öldürən keçmiş ABŞ ordusu psixiatrı Nidal Hasanın edamını canlı yayımlamağı planlaşdırır. Bu baş tutarsa, ABŞ tarixində ictimaiyyətə canlı yayımlanan ilk edam olacaq.
Hasanın dekabrın 3-də Fort-Hudda hərbi güllələnmə dəstəsi tərəfindən edam edilməsi nəzərdə tutulur. Bu, 1945-ci ildən bəri ABŞ hərbçiləri tərəfindən həyata keçirilən ilk güllələnmə ilə edam ola bilər.
Anonimlik şərti ilə danışan Pentaqon rəsmisi yayım planını təsdiqləyib və əlavə məlumatın sonradan açıqlanacağını bildirib. ABŞ-nin müdafiə naziri Pit Heqset də “X” sosial şəbəkəsindəki paylaşımında planı təsdiqləyib.
Heqset “Human Events Daily” proqramına açıqlamasında edamın cümə axşamı saat 13:00-da Fort-Hudda keçirilməsi qərarının asan olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, vaxt və məkan 2009-cu ildəki hücumun vaxtına və yerinə yaxındır.
“İnsanların bunu izləyə bilməsini, prosesin ictimai olmasını təmin edəcəyik. Çünki insanlar bu cür əməllərin ciddi nəticələri olduğunu anlamalıdırlar”, – Heqset bildirib.
Hasanın son istəklərinin olub-olmadığı barədə suala nazir “Maraqlanmıram. Onu dekabrın 3-də görəcəyik”, – cavabını verib.
Canlı yayım hüquqi suallar doğurur
Edamın yayımlanması ABŞ-da uzun müddətdir tətbiq olunan qaydalardan kənara çıxardı. Media qurumları əvvəllər edamların televiziya ilə göstərilməsinə icazə almağa çalışsa da, məhkəmələr bu müraciətləri rədd edib.
Hərbi hüquq üzrə mütəxəssis və Yel Universitetinin Hüquq fakültəsinin müəllimi Yucin Fiddel edamın canlı yayımlanmasını “son dərəcə qəribə” qərar adlandırıb. O, Hasanın yayımın qarşısını almaq üçün federal məhkəməyə müraciət edə biləcəyini deyib.
Hərbi ədalət sistemi tarixçisi Conatan Lüri də qərarı sual altına alaraq, ictimaiyyətin edamı izləməsinə icazə vermək üçün əsaslı səbəb olmadığını bildirib. Məlumata görə, məhkəmə qərarı ilə ABŞ-da sonuncu açıq edam 1936-cı ildə baş tutub.
Hasanın edamına prezident Tramp icazə verib
Hasan 2013-cü ilin avqustunda hərbi məhkəmə tərəfindən qəsdən adam öldürmə və adam öldürməyə cəhd üzrə 45 maddə ilə təqsirli bilinərək ölüm cəzasına məhkum edilib. O, Əfqanıstana göndərilməsinə az qalmış hücumu törədib. Polis atəşi nəticəsində yaralanan Hasan qismən iflic vəziyyətindədir və əlil arabasından istifadə edir.
ABŞ hərbi qanunlarına əsasən, güllələnmə yolu ilə edam üçün prezidentin icazəsi tələb olunur. Pentaqonun məlumatına görə, prezident Donald Tramp Heqsetin tövsiyəsindən sonra edama razılıq verib. Ağ Ev Trampın canlı yayımı dəstəkləyib-dəstəkləmədiyi barədə açıqlama verməyib və sualları Müdafiə Nazirliyinə yönləndirib.
Ölüm hökmünə qarşı çıxan “Death Penalty Action” təşkilatının bildirdiyinə görə, bu edam ABŞ hərbçilərinin 65 ildən sonra həyata keçirəcəyi ilk edam olacaq. Sonuncu hərbi edam 1961-ci ildə məhbusun asılması ilə həyata keçirilib.
Edamın planlaşdırılması ABŞ-da ölüm cəzası, xüsusən də ölümcül inyeksiyaların tətbiqi ilə bağlı müzakirələrin yenidən gücləndiyi vaxta təsadüf edir. Ötən həftə Tennessi ştatının həbsxana rəsmiləri ölüm cəzasına məhkum edilmiş Krista Paykın inyeksiya ilə edamını başa çatdıra bilməyib. Payk sağ qalıb və xəstəxanaya aparılıb.
Vəkillərinin sözlərinə görə, Payk prosedurdan sonra ağır vəziyyətdə qalıb və xəstəxana çarpayısına bağlanıb. Ölümcül inyeksiya üçün dərman qıtlığı və üsulun etibarlılığı ilə bağlı narahatlıqlar alternativ edam metodlarının nəzərdən keçirilməsinə səbəb olub.
Tramp administrasiyası federal səviyyədə ən ağır cinayətlərə görə tətbiq edilə bilən edam üsullarının dairəsini genişləndirib. Bunlara güllələnmə dəstəsi, elektrik stulu və qazla boğma daxildir. ABŞ-nin ən azı beş ştatında müəyyən hallarda güllələnmə yolu ilə edama icazə verilir. Cənubi Karolina 2025-ci ildə ölkədə 15 ildən sonra bu üsulla ilk edamı həyata keçirib.
