AnewZ-nin 17 noyabr tarixli icmalında həftənin qlobal sammitlərindən beş əsas məqam təqdim olunub: İslamabadda regional danışıqlar, Cənub-Şərqi Asiyada dəniz gərginliyi, Türkiyədə iqlim müzakirələri, Ukraynanın təhlükəsizliyi və Çində Donald Tramp, Vladimir Putin və Si Cinpin arasında keçirilməsi gözlənilən görüş.
Regional ticarət və təhlükəsizlik gündəliyi
İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) nazirləri noyabrın 16-da Pakistanın İslamabad şəhərində Mərkəzi Asiyadan Türkiyəyədək uzanan regionda nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması və ticarətin asanlaşdırılmasını müzakirə ediblər.
Pakistan 2026–2027-ci illərdə təşkilata sədrlik müddətində logistikanı və sərhədlərarası əlaqələri inkişaf etdirmək istəyir. Xəzər regionundan keçən marşrutların yaxşılaşdırılması Azərbaycan üçün qonşu bazarlar və Avropa ilə ticarət imkanlarını artıra bilər. İƏT üzvü olan Əfqanıstanın Taliban administrasiyası isə görüşə dəvət edilmədiyini bildirib. Onun iştirak etməməsi Mərkəzi və Cənubi Asiya arasında əlaqə yaradan ölkə olmadan bu regionlar arasındakı ticarətin necə yaxşılaşdırıla biləcəyi barədə sual doğurur.
Filippinin Manila şəhərində keçirilən ASEAN sammitində ticarət əməkdaşlığı və təhlükəsizlik mübahisələri gündəmdədir. ASEAN və Çin Cənubi Çin dənizi ilə bağlı davranış kodeksi üzərində irəliləyiş əldə olunduğunu bildirsələr də, yekun razılaşma hələ yoxdur. Dəniz yolu mühüm beynəlxalq gəmiçilik marşrutlarını əhatə edir və Pekinlə bir neçə Cənub-Şərqi Asiya hökuməti arasında gərginlik mənbəyi olaraq qalır.
Cənubi Koreya ASEAN-la 300 milyard dollarlıq ticarət hədəfinə doğru irəliləyir, Avstraliya isə yeni rəqəmsal əməkdaşlıq tədbirləri elan edib.
Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı (APEC) sammiti noyabrın 18-də Çinin Şençjen şəhərində başlayır. Qlobal ümumi daxili məhsulun 62 faizini təşkil edən iqtisadiyyatların təmsilçiləri tədbirdə iştirak edəcək.
ABŞ prezidenti Donald Tramp və Çin prezidenti Si Cinpinin ticarət gərginliyini, tarifləri, nadir torpaq elementlərinin tədarükünü və süni intellekti müzakirə edəcəyi gözlənilir. Diqqət cümə axşamı Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə keçirilməsi planlaşdırılan görüşə də yönəlib. Nüvə silahlarına nəzarət və Ukraynadakı müharibənin gündəmə gələcəyi ehtimal olunur. Çin nüvə tərksilahı danışıqlarına qoşulmağa qarşı çıxıb, Moskva və Pekin isə üçtərəfli görüşü hələ rəsmi təsdiqləməyib.
COP31 və Ukraynanın təhlükəsizlik təminatları
Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən COP31 çərçivəsində iki iri maliyyə elanı verilib. Çin və Türkiyə bərpaolunan enerji üzrə ilkin olaraq 15 milyard dollarlıq saziş imzalayıb, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı isə Türkiyəyə iqlim maliyyələşməsi üçün 1,6 milyard dollar ayırmağa razılaşıb.
Bazar ertəsi danışıqlarçılar 18 səhifəlik saziş layihəsini açıqlayıblar. Sənəddə qalıq yanacaqlar və iqlim maliyyələşməsi ilə bağlı fikir ayrılıqları üzə çıxıb. Türkiyə 2035-ci ilədək elektrik enerjisinin qlobal enerji istifadəsinin 35 faizini təşkil etməsini istəyir, lakin təklif mübahisəli olaraq qalır. Konfrans noyabrın 20-dək davam edəcək; hələ yekun iqlim sazişi yoxdur.
Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq üçün diplomatik səylər və intensiv döyüşlər davam edərkən, Avropa müdafiə nazirləri Belçikanın Brüssel şəhərində görüşürlər. Noyabrın 16-da keçirilən Ukrayna üzrə Minatəmizləmə Konfransında isə rəsmilər partlayıcı təhlükələrin aradan qaldırılmasını və ölkənin bərpasına dəstəyi müzakirə ediblər.
ABŞ-ın xüsusi nümayəndəsi Cared Kuşner danışıqlarda təhlükəsizlik təminatları, Ukraynanın Avropa İttifaqına üzvlük yolu və müharibədən sonrakı daha geniş təhlükəsizlik planı üzrə irəliləyiş əldə olunduğunu bildirib.
Cəbhədə vəziyyət dəyişkən olaraq qalır. Ukrayna Rusiyanın hədəflərinə qarşı genişmiqyaslı dron zərbələri endirib, Kiyev isə Rusiyanın yeni hücumları barədə xəbərdarlıq edib. Ukrayna üçün əsas məsələ diplomatik irəliləyişin etibarlı təhlükəsizlik təminatlarına və davamlı razılaşmaya gətirib çıxarıb-çıxarmayacağıdır.