OMM Redaksiyası
İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, Tehran Vaşinqtona “qətiyyətli və rasional” cavab verib. O, ABŞ-ın hərbi hücumları yenidən başlasa, bunun gözlənilməz hərbi cavaba səbəb olacağı barədə xəbərdarlıq edib. AnewZ-nin məlumatına görə, Qalibaf bu fikirləri ABŞ və İsrailin fevralın 28-də başladığı müharibədən sonra tərəflər arasında dolayı diplomatik təmasların davam etdiyi vaxt səsləndirib.
Qalibafın sözlərinə görə, yeni müharibənin qarşısını almaq üçün məsuliyyət indi Vaşinqtonun üzərinə düşür. O, Məşvərət Məclisinin iclasında regional ölkələrin İranın ABŞ-a “güclü və rasional cavab” verdiyini anlamalı olduğunu deyib və növbəti addımın münaqişənin genişlənməsinin qarşısını almaq üçün ABŞ-dan asılı olduğunu bildirib. Bu barədə yarı-rəsmi “Tasnim” agentliyi məlumat yayıb.
Regionda diplomatik təmaslar və təhlükəsizlik məsələləri
Misirin xarici işlər naziri Bədr Əbdülati omanlı həmkarı Bədr əl-Busaidi ilə regional gərginliyin azaldılması, hərbi əməliyyatların yenidən başlanmasının qarşısının alınması və böhranın siyasi həll yoluna yönəldilməsi barədə danışıb.
Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya noyabrın 3-də ölkənin qərbindəki Məkkə bölgəsi üzərində pilotsuz uçuş aparatını ələ keçirərək məhv etdiyini açıqlayıb. Koalisiya sözçüsü Türki əl-Maliki “X” platformasında məlumat versə də, xəsarət alanlar və ya dağıntılar barədə təfərrüat açıqlamayıb.
Bu hadisədən bir gün əvvəl koalisiya husilərin Səudiyyə Ərəbistanı istiqamətində atdığı ballistik raketi və iki pilotsuz uçuş aparatını ələ keçirib məhv etdiyini bildirmişdi. Regionda husilərlə gərginlik artmaqdadır.
İran Silahlı Qüvvələrinin rəhbəri Tehranın əsas şərtlərini açıqlayıb. “Tasnim” agentliyinin məlumatına görə, bu şərtlərə Hörmüz boğazı üzərində İranın suverenliyinin beynəlxalq səviyyədə tanınması və ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi regional təhlükəsizlik sisteminin dəyişdirilməsi daxildir.
Təklif olunan prinsiplər arasında müharibə təzminatı, yeni təcavüzlərin qarşısını almaq üçün təminatlar və region ölkələrinin rəhbərlik edəcəyi təhlükəsizlik mexanizmləri də var. Tehran həmçinin sanksiyaların tam aradan qaldırılmasını və dondurulmuş aktivlərinin azad edilməsini tələb edir.
Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının baş katibi Arseni Dominges noyabrın 2-də Hörmüz boğazındakı minaların təmizləndiyini təsdiqləməkdən imtina edib və boğazdan keçidin hələ də təhlükəsiz olmadığını bildirib. O, Londondakı təşkilatın qərargahında keçirilən sual-cavab sessiyasında, İran və ABŞ-ın mina təhlükəsi ilə bağlı ziddiyyətli açıqlamalarına baxmayaraq, boğazdan keçməməyi tövsiyə etdiklərini təkrarlayıb.
İran gəmilərin “icazəsiz” marşrutlara daxil olduqdan sonra minalara düşdüyünü dəfələrlə iddia edib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bu məlumatları təkzib edərək beynəlxalq gəmiçilik marşrutlarındakı minaların təmizləndiyini açıqlayıb. Dominges “X” platformasında ticarət gəmiçiliyinin hücumlara məruz qaldığını və dənizçilərin bunun bədəlini ödədiyini yazıb.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi noyabrın 3-də “X” platformasında Tehranla Ər-Riyad arasında danışıqların davam etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İran xarici hərbi qüvvələrin iştirakı olmadan region ölkələrinin özlərinin quracağı yeni regional təhlükəsizlik razılaşmalarına nail olmağa çalışır.
Əraqçi Körfəz Əməkdaşlıq Şurası ölkələrinə qarşı düşmənçiliklərinin olmadığını, Qətər və Omanın müsbət rolunu yüksək qiymətləndirdiklərini və Səudiyyə Ərəbistanı ilə dialoqu davam etdirdiklərini də qeyd edib.
İran və ABŞ arasında müharibəyə son qoyacaq razılaşma əldə olunması hələ də uzaq görünür. Yüksək vəzifəli iranlı rəsmi noyabrın 3-də “Reuters”ə bildirib ki, Tehran Vaşinqtonun “həddindən artıq tələblərini” qəbul etməyəcək. Gərginliyin artdığı bir vaxtda, aralıq seçkilərdən sonra aktiv münaqişənin yenidən başlanmasının qarşısını almaq üçün diplomatik səylər güclənib; Qətər əsas vasitəçilərdən biri kimi çıxış edir.
Hərbi və iqtisadi xəbərlər
Hindistan Xarici İşlər Nazirliyinin noyabrın 3-də verdiyi məlumata görə, Oman yaxınlığında, Limah sahillərində ticarət gəmisinə hücum nəticəsində bir Hindistan vətəndaşı həlak olub. Nazirlik bildirib ki, gəmidəki 14 Hindistan vətəndaşından 13-ü bazar ertəsi baş verən hadisədən sonra xilas edilib.
“The Times” qəzeti yazıb ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Tehrana yeni zərbələr endirilməsi barədə əmr verərsə, İran Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya və Portuqaliyadakı ABŞ hərbi bazalarını hədəfə ala bilər. Mümkün hücumlara kiberhücumlar, İranla əlaqəli silahlı qruplar və cinayətkar şəbəkələr cəlb oluna bilər. ABŞ və İsrailin diplomatik nümayəndəlikləri, eləcə də yəhudi icma mərkəzləri də risk altında ola bilər.
Eyni zamanda, Vaşinqtonun regional raketdən müdafiə sistemlərini gücləndirdiyi və Yaxın Şərqə üçüncü aviadaşıyıcı göndərdiyi bildirilir. Qətər, Türkiyə və Pakistan iyun atəşkəsini bərpa etməyə çalışır, Tehran isə istənilən razılaşmaya sanksiyaların yüngülləşdirilməsinin daxil edilməsini tələb edir.
ABŞ noyabrın 2-də İranın Qeşm adasındakı hədəflərə məhdud zərbələr endirib. “Reuters”ə danışan amerikalı rəsmi əməliyyatın genişmiqyaslı döyüş əməliyyatlarına qayıdış demək olmadığını bildirib. Başqa bir rəsmi zərbələrin İranın ABŞ obyektlərini hədəf alan “yer-hava” raket fəaliyyəti qarşısında müdafiə tədbiri olduğunu deyib. “Fox News” isə İranın ABŞ təyyarəsinə atəş açdığını bildirib.
İran dövlət mediası adada bir neçə partlayış baş verdiyini yazıb. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı zərbələrlə bağlı açıqlama verməyib.
Səudiyyə Ərəbistanının dövlət neft şirkəti “Saudi Aramco” əlavə ixrac marşrutlarını və xaricdəki imkanlarını, o cümlədən Şərq-Qərb boru kəmərinin genişləndirilməsi ehtimalını nəzərdən keçirir. Şirkətin baş direktoru Amin Nasser noyabrın 3-də “Reuters”ə açıqlamasında vəziyyət tələb edərsə hasilatı sürətlə artırmağa hazır olduqlarını bildirib.
ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi “Saudi Aramco”nun hasilatını azaldıb, lakin neft qiymətlərinin yüksəlməsi həcm azalmasının təsirini kompensasiya edib. Şirkət xam nefti ənənəvi ixrac marşrutu olan Körfəzdəki şərq terminallarından, eləcə də Şərq-Qərb boru kəməri vasitəsilə Qırmızı dənizdəki qərb terminallarından ixrac edir. “Saudi Aramco” noyabrın 3-də paylaşdığı məlumatda 2026-cı ilin üçüncü rübünün maliyyə nəticələrinin regional hadisələrə uyğunlaşmaq və güclü maliyyə göstəriciləri əldə etmək qabiliyyətini əks etdirdiyini bildirib.
Səudiyyə Ərəbistanında keçirilməsi planlaşdırılan 2027-ci il Asiya Kubokunun başlanma vaxtı dekabrdan yanvara keçirilib. Asiya Futbol Konfederasiyasının açıqlamasına görə, 24 komandanın iştirakı ilə keçiriləcək turnir əvvəlcə 2027-ci il yanvarın 7-də Ər-Riyadda başlamalı idi, yeni təqvimə əsasən isə 2027-ci il dekabrın 23-dən 2028-ci il yanvarın 21-dək Səudiyyə Ərəbistanında keçiriləcək. Qərar regiondakı münaqişə ilə əlaqələndirilib.
