OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Moskvada keçirilən Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumunun (GECF) səkkizinci sammitində iştirak edir. Kremlin bildirdiyinə görə, liderlər qazın qlobal enerji təhlükəsizliyindəki rolunu müzakirə edəcək və yekun bəyannamə qəbul edəcəklər.
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Putinlə görüşmək və sammitdə iştirak etmək üçün Moskvaya səfər edib. Forumda müşahidəçi ölkə olan Azərbaycanın da çıxış edəcəyi gözlənilir.
GECF haqqında
GECF aparıcı təbii qaz istehsalçısı ölkələri birləşdirən beynəlxalq qurumdur. Təşkilat 2001-ci ildə İranın paytaxtı Tehranda yaradılıb. 2008-ci ildə Moskvada nizamnaməsi imzalanıb və Qətərin paytaxtı Dohada daimi ofisi təsis edildikdən sonra tam təşkilat statusu alıb. GECF-in bəyan edilmiş məqsədi üzv ölkələrin qaz ehtiyatları üzərində suveren hüquqlarını dəstəkləməkdir.
Təşkilatın 12 tamhüquqlu üzvü və səkkiz müşahidəçi ölkəsi var. Tamhüquqlu üzvlər Əlcəzair, Boliviya, Misir, Ekvatorial Qvineya, İran, Liviya, Nigeriya, Qətər, Rusiya, Trinidad və Tobaqo, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Venesueladır.
Müşahidəçi ölkələr Anqola, Azərbaycan, İraq, Malayziya, Mavritaniya, Mozambik, Peru və Seneqaldır.
Ukraynadakı müharibə Rusiyanın qaz ticarətinə necə təsir edib?
Avropa Komissiyasının məlumatına əsasən, Rusiya qazının Avropa İttifaqına (Aİ) idxalı 2021-ci ildəki 152 milyard kubmetrdən 2025-ci ildə 36 milyard kubmetrə düşüb. Boru kəmərləri ilə təchizat marşrutlarının əksəriyyəti bağlanıb. “Nord Stream” kəmərləri 2022-ci ildə partladılıb, “Yamal-Avropa” marşrutu isə Polşa ilə Rusiya arasındakı mübahisə səbəbindən fəaliyyətini dayandırıb.
Ukrayna ərazisindən qaz tranziti müqavilənin müddəti bitdikdən sonra, 2025-ci il yanvarın 1-də dayanıb. “Reuters”in hesablamasına görə, Rusiyanın Avropaya boru kəmərləri ilə qaz ixracı 2025-ci ildə 44 faiz azalaraq 1970-ci illərin ortalarından bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Rusiyadan Türkiyəyə uzanan “TürkAxını” hazırda Avropaya Rusiya qazı çatdıran yeganə birbaşa və işlək boru kəməridir.
Qaz sənayesinin qlobal təmsilçisi olan Beynəlxalq Qaz İttifaqının məlumatına görə, 2025-ci ildə Norveç boru kəmərləri ilə qaz ixracında Rusiyanı geridə qoyaraq dünyada birinci olub.
İranın qaz bazarındakı mövqeyi
İran dünyada Rusiyadan sonra ikinci ən böyük qaz ehtiyatlarına malikdir. Lakin ABŞ sanksiyaları ölkənin ixrac potensialının inkişafını ləngidib. Fevralda başlayan ABŞ-İran müharibəsi də qaz bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olub.
İranın hücumları Fars körfəzindəki qaz infrastrukturuna zərər vurub. Martda Qətərin Ras Laffan kompleksinə endirilən zərbə iki istehsal xəttinə ciddi ziyan vurub və ölkənin mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixrac gücünün təxminən 17 faizini sıradan çıxarıb. Məlumatlara görə, Hörmüz boğazından ixrac edə bilmədiyi üçün Qətərin tədarükü kəskin azalıb.
Dünya LNG ixracının təxminən beşdə biri, adətən, bu boğazdan keçir. Aprelin 8-də atəşkəs razılaşdırıldıqdan sonra Avropada qaz qiymətləri 18 faiz azalıb. Bununla belə, dəniz keçidi ilə tranzit hələ də pozulmuş vəziyyətdədir. Qətər və İran GECF-in üzvü olduqları üçün mübahisənin hər iki tərəfi eyni forumda təmsil olunur.
Azərbaycanın forumdakı mövqeyi
Müşahidəçi ölkə kimi Azərbaycanın GECF-də səsvermə hüququ yoxdur. Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazov bazar ertəsi keçirilən nazirlər toplantısında qazın rolundan danışıb. O, qlobal qaz bazarındakı çətinliklərə, enerji təhlükəsizliyində qazın əhəmiyyətinə, investisiya ehtiyaclarına və Azərbaycanın qaz siyasətinə toxunub.
“Sabah etibarlı qaz təchizatını təmin etmək üçün investisiya qərarları bu gün verilməlidir”, – Şahbazov deyib.
Şahbazov əlavə edib ki, geosiyasi gərginliklər, təchizat marşrutları boyunca təhlükəsizlik riskləri və dəyişən enerji siyasəti qeyri-müəyyənliyi artırır. O, Azərbaycan qazını birbaşa Avropa bazarlarına çatdıran layihə olan Cənub Qaz Dəhlizini uğurlu əməkdaşlıq modeli adlandırıb.
