OMM Redaksiyası
Əfqanıstan üzrə Moskvada keçirilən regional konfrans bazar ertəsi tərəflərin birgə bəyanat qəbul etməməsi ilə başa çatıb. Pakistan və Əfqanıstan Talibanının nümayəndə heyətləri terrorizmlə bağlı sənədin mətnində razılığa gələ bilməyib. Bu, görüşlərin ilk raundundan bəri iştirakçıların birgə bəyanat yayımlamadığı ilk haldır.
Moskvanın Əfqanıstan üzrə prezidentin xüsusi nümayəndəsi Zamir Kabulov fikir ayrılığının Kabil və İslamabad arasında olduğunu bildirib. O, tərəflərin ortaq mövqeyə gələ bilməməsindən təəssüfləndiyini deyib və Əfqanıstan nümayəndələrinin layihədə ölkələrinin terrorizm kontekstində həddən artıq çox xatırlanmasına etiraz etdiyini qeyd edib.
Razılığın əldə olunmaması 2017-ci ildə Əfqanıstanla bağlı regional mövqeləri uzlaşdırmaq məqsədilə yaradılmış, Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Moskva formatı üçün ciddi geriləmə kimi qiymətləndirilir.
Pakistan terror qruplarını Taliban hakimiyyəti ilə əlaqələndirir
Görüşdə Pakistanı Əfqanıstan üzrə xüsusi nümayəndə, səfir Məhəmməd Sadiq təmsil edib. O, terrorizmin Əfqanıstan problemlərinin əsasını təşkil etdiyini və bunun Taliban hakimiyyəti ilə terror qrupları arasındakı əlaqələrdən qaynaqlandığını bildirib.
Sadiqin sözlərinə görə, son üç ildə Əfqanıstandan qaynaqlandığını iddia etdiyi terror aktları nəticəsində 4 700-dən çox pakistanlı həlak olub. O, qadağan olunmuş “Təhrik-e-Taliban Pakistan” təşkilatının adını çəkərək, Pakistanın beynəlxalq hüquqa uyğun bütün zəruri tədbirləri görməyə davam edəcəyini, bunun isə son vasitə olacağını söyləyib.
Pakistanlı nümayəndə Taliban hakimiyyətini problemdə iştirak etməkdə ittiham edib və ölkəsinin Əfqanıstan ərazisində keçirdiyi hərbi əməliyyatları özünümüdafiə tədbirləri kimi əsaslandırıb. Sadiq əks-zərbələri “dəqiq, kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanan və müdafiə xarakterli” adlandırıb.
O, Pakistanın xoşməramlı addımlarının yanlış başa düşüldüyünü, bunun isə yeni hücumlara yol açdığını deyib. Sadiq Əfqanıstan hakimiyyətini terror qruplarının ölkə ərazisindən fəaliyyət göstərməsinə imkan verən cəzasızlığa son qoymağa çağırıb.
Pakistanın mövqeyi Kabilin son gərginliyin əsasən Əfqanıstana qarşı Pakistanın hərəkətlərindən qaynaqlandığı barədə regional ölkələrə təqdim etdiyi yanaşma ilə ziddiyyət təşkil edib.
Taliban mübahisələrin diplomatik yolla həllini istəyir
Talibanın xarici işlər naziri Əmir Xan Müttəqi çıxışında Pakistanı diplomatiya əvəzinə hərbi təzyiqə üstünlük verməkdə günahlandırıb. O, Kabilin İslamabadla fikir ayrılıqlarını dialoq və diplomatiya yolu ilə həll etmək istədiyini, ittiham, təbliğat və hərbi əməliyyatlar siyasətini qəbul etmədiyini bildirib.
İslamabad Kabili Pakistan ərazisində hücumların artmasına səbəb olan silahlı qruplara sığınacaq verməkdə ittiham edir. Kabil bunu rədd edərək, silahlı fəaliyyətin Pakistanın daxili problemi olduğunu deyir. Son həftələrdə gərginlik artıb və Pakistanın Əfqanıstan ərazisinə zərbələr endirdiyi bildirilib.
Kabulov Rusiyanın hər iki tərəfin müraciəti olacağı təqdirdə münaqişənin sona çatmasına “mümkün olan istənilən qanuni yolla” kömək etməyə hazır olduğunu söyləyib. O, ikitərəfli mübahisələrin həllinin Moskva formatının məqsədi olmadığını vurğulayıb.
Rusiya 2025-ci ildə Taliban administrasiyasını tanıyan ilk ölkə olub. Xarici işlər naziri Sergey Lavrov açılış nitqində Talibanı “milli hökumət” adlandırıb və qrupun ölkəni uğurla idarə etdiyini deyib. Lavrov həmçinin Əfqanıstanda və qonşu dövlətlərdə NATO-nun hərbi infrastrukturunun yaradılmasına qarşı xəbərdarlıq edib, ölkənin terrorla mübarizə imkanlarının gücləndirilməsinin regional maraqlara xidmət etdiyini bildirib.
Moskva formatı üzrə məsləhətləşmələrin səkkizinci raundunda Əfqanıstan, Çin, Hindistan, İran, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Pakistan, Rusiya, Tacikistan və Özbəkistanın nümayəndələri iştirak ediblər. Belarus və Misir görüşə qonaq qismində qatılıb.
Görüşün nəticəsi regional ölkələrin Talibanla münasibət və Əfqanıstan ərazisindən qaynaqlanan təhlükəsizlik riskləri barədə mövqelərinin getdikcə fərqləndiyini göstərib. Pakistan Talibanın silahlı qruplarla əlaqələrini önə çəkdiyi halda, Moskva qrupa dəstək nümayiş etdirib.
