OMM Redaksiyası
Mərkəzi Asiyada buzlaqların əriməsi, təkrarlanan quraqlıqlar və toz fırtınaları su ehtiyatlarına, kənd təsərrüfatına və ictimai sağlamlığa təzyiqi artırır. COP31 çərçivəsində Özbəkistan regional tərəfdaşlığın yeni modelini irəli sürüb, qonşu ölkələr isə buzlaqların qorunması, dağlıq ərazilərin dayanıqlığının gücləndirilməsi və iqlim texnologiyalarının inkişafı üzrə planlarını açıqlayıblar.
AnewZ-nin məlumatına görə, Mərkəzi Asiya su qıtlığı, torpaqların deqradasiyası və getdikcə şiddətlənən hava hadisələri ilə üzləşir. Mərkəzi Asiya İqlim Portalının məlumatına əsasən, bölgə ərazisinin 50 faizindən çoxu yüksək quraqlıq riski altındadır, kəskin quraqlıq dövrləri isə hər beş-altı ildən bir təkrarlanır.
Əsrin əvvəlindən bəri Qırğızıstan və geniş Tyan-Şan bölgəsindəki buzlaqlar təxminən 17 faiz kiçilib. Bu, Özbəkistan və Qazaxıstan kimi aşağı axında yerləşən ölkələrin uzunmüddətli su təchizatını təhlükə altına alır. 2025-ci ildə Qırğızıstan və Tacikistanda yağıntı və qar örtüyünün tarixi orta göstəricilərin təxminən 80 faizi səviyyəsində olduğu bildirilib. Bu vəziyyət Toktoqul və Nurek də daxil olmaqla əsas su anbarlarına əlavə təzyiq yaradıb.
Torpaqların deqradasiyası da bölgənin əsas problemlərindəndir. Aral dənizinin quruması nəticəsində təxminən 60 min kvadratkilometr dəniz dibi üzə çıxaraq Aralkum səhrasını yaradıb. Güclü küləklər açıq qalan ərazidən duz və toz hissəciklərini uzaq məsafələrə daşıyır; bu, havanın keyfiyyətini pisləşdirir, ictimai sağlamlığa təhlükə yaradır və əkin sahələrinə zərər vurur.
Özbəkistan iqlim tərəfdaşlığı təklif edib
Antalyada COP31-də çıxış edən Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Mərkəzi Asiyada iqlim əməkdaşlığının yeni modelini təklif edib.
Təşəbbüs üç istiqaməti əhatə edir: məlumat mübadiləsi, texnologiya və maliyyələşmə. Özbəkistan təbii fəlakətlərin iqlim riskləri üzrə məlumatların paylaşılması və erkən xəbərdarlıq sistemlərinin yaradılması üçün regional mexanizm təklif edib. Bu işdə Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının dəstəyinin nəzərdə tutulduğu bildirilib.
Təklif torpaqların bərpası, karbonun udulması, toz və qum fırtınalarına qarşı mübarizə üçün təbiətə əsaslanan həlləri də əhatə edir. Mirziyoyev “Eco Expo” sərgisinin bölgənin ehtiyaclarına uyğun ekoloji texnologiyalara investisiya cəlb edən daimi platformaya çevrilməsini təklif edib.
Maliyyələşməni təmin etmək üçün inkişaf bankları və ixtisaslaşmış fondlarla əməkdaşlıq, o cümlədən su təsərrüfatı və quraq bölgələrə yönələn layihələr üçün güzəştli qrant və maliyyə dəstəyi mexanizmlərinin yaradılması irəli sürülüb.
Mirziyoyevin sözlərinə görə, Özbəkistan ÜDM-in vahidinə düşən istixana qazı emissiyalarını 35 faiz azaltmaqla bağlı əvvəlki hədəfinə vaxtından əvvəl nail olub. Ölkə 2035-ci ilədək emissiya intensivliyini 50 faiz azaltmağı hədəfləyir.
COP31 çərçivəsində keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişikliyi Konfransının açılış mərasimi Ankara ilə əlaqələndirilib.
Bölgə ölkələri buzlaqların qorunması və dayanıqlılıq təşəbbüsləri irəli sürür
Regionun digər ölkələri ortaq iqlim təhdidlərinə qarşı mübarizə üçün beynəlxalq dəstəyi artırmağa çalışır.
Tacikistan buzlaqların qorunması, su ehtiyatlarının idarə olunması və dağlıq icmaların iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşması üçün beynəlxalq maliyyələşmənin artırılmasına çağırıb. Ölkə Qırğızıstan, Pakistan, Nepal və Butanla birlikdə buzlaqların qorunması, dağlıq ərazilərin dayanıqlığı və iqlim maliyyəsi mövzusunda yüksək səviyyəli tədbirə ev sahibliyi edib.
Qırğızıstan Qlobal Dağ Dayanıqlığı Mərkəzinin yaradılmasını təşviq edir. Qazaxıstan bərpaolunan enerji, elektrik şəbəkələri və enerji saxlama sistemləri üçün investisiya platforması təqdim edib. Türkmənistan isə iqlim məlumatları, təcrübə və texnologiyaların paylaşılmasını təşviq edəcək Regional İqlim Texnologiyaları Mərkəzinin yaradılmasını təklif edib.
Bu təşəbbüslər iqlim təhdidləri gücləndikcə regional əməkdaşlığın yaxınlaşdırılmasının vacibliyini göstərir. Buzlaqların qorunması, deqradasiyaya uğramış torpaqların bərpası və fəlakətlərə hazırlığın gücləndirilməsi Mərkəzi Asiyanın su ehtiyatları, əhalinin dolanışığı və uzunmüddətli ekoloji dayanıqlılığı baxımından əhəmiyyət daşıyır.
