OMM Redaksiyası
AnewZ-in məlumatına görə, “Nvidia”nın baş icraçı direktoru Censen Huangın istefası cümə günü qlobal texnologiya bazarlarında dalğalanmaya səbəb olub. Çin süni intellekt şirkətlərinin səhmləri kəskin ucuzlaşıb, ABŞ və Avropadakı çip istehsalçıları da təzyiqlə üzləşib. İnvestorlar süni intellekt sənayesinin nüfuzlu simalarından birinin gedişinin sektora təsirini qiymətləndirirlər.
Huang cümə axşamı nikahdankənar münasibətləri, o cümlədən ABŞ rəsmilərinin Çin casusu olduğundan şübhələndiyi qadınla münasibəti barədə xəbərlərdən sonra istefa verib. Onun gedişi “Nvidia”nın süni intellekt sənayesinin maliyyələşdirilməsindəki rolu, ABŞ-ın çip ixracı siyasətinin istiqaməti və Vaşinqtonla Pekin arasındakı münasibətlərin gələcəyi barədə suallar yaradıb.
“Nvidia” səhmləri həftəlik enişdən sonra yüksəlib
“Nvidia”nın səhmləri cümə günü bazaröncəsi ticarətdə 1,8 faiz bahalaşıb. Bununla belə, onlar cümə axşamınadək dörd sessiya ərzində təxminən 11 faiz ucuzlaşıb və səhm oktyabr 2012-dən bəri ən uzun həftəlik eniş seriyasını qeydə almağa yaxın olub.
İnvestorlar Huangın gedişinin şirkətin digər süni intellekt firmaları ilə maliyyələşdirmə sövdələşmələrinin daha ciddi araşdırılmasına səbəb ola biləcəyini bildiriblər. UBS analitiki Timoti Arçuri deyib ki, Huang bir çox baxımdan xüsusi rol oynayıb və onun gedişinin təsiri geniş hiss oluna bilər.
Arçurinin sözlərinə görə, “Nvidia” yeni bulud xidmətləri təchizatçıları, süni intellekt modeli hazırlayanlar, tərəfdaşlar və tədarükçülər üçün mühüm maliyyə mənbəyinə çevrilib. O, Huangı əvəz edəcək şəxsin oxşar strategiya yürüdə biləcəyini, lakin şirkətin yaxın müddətdə bu cür sövdələşmələri davam etdirmək istəyində və imkanında “fasilə” yarana biləcəyini qeyd edib.
Ranmore Fund Management-in təsisçisi Şon Peçe süni intellektlə əlaqəli səhmlərə mənfi yanaşdığını bildirib: “Bu dalğalar çırpılmadan əvvəl çıxmaq lazımdır. Süni intellektdə böyük bir dalğa var”.
Çin şirkətlərinin səhmləri kəskin ucuzlaşıb
İnvestorlar Huangın istefasının Pekinlə Vaşinqton arasındakı texnoloji fərqi daha da artıra biləcəyindən ehtiyatlanıblar. Honkonqda Çinin aparıcı süni intellekt modeli istehsalçılarından “Z.AI” səhmləri 10 faizdən çox ucuzlaşıb, rəqib “MiniMax” isə rekord minimuma düşüb.
ABŞ bazarından ciddi asılılığı olan məlumat mərkəzi avadanlıqları istehsalçıları “Zhongji Innolight” və “Eoptolink Technology”nin səhmləri də materik Çində kəskin enib. “Shenzhen Deyuan Investment” şirkətinin fond meneceri Vu Çjou bazarın Huangın istefasından sonra ABŞ-ın Çin tədarükçülərindən alışını azalda biləcəyindən narahat olduğunu deyib.
Vaşinqton milli təhlükəsizlik səbəbi ilə Çindən yeni optik ötürücülərin idxalını bloklamaq imkanını nəzərdən keçirir. Bu addım hər iki şirkətə əlavə zərbə vura bilər.
“Hang Seng Tech” indeksi 3 faiz düşüb, həftəlik eniş isə təxminən 6,5 faizə çatıb. Süni intellekt sahəsində böyük paya malik “Alibaba” və “Tencent” şirkətlərinin səhmləri də təxminən 3 faiz ucuzlaşıb.
Çinin yerli çip istehsalçıları isə ümumi enişdən kənarda qalıb. Vu Çjou bildirib ki, ABŞ-ın, o cümlədən xarici hesablama gücünə çıxışa dair məhdudiyyətləri yerli rəqibləri gücləndirə bilər. “Shenzhen Intellifusion Technologies” 6 faiz, “Cambricon Technologies” isə 0,6 faiz bahalaşıb; sonuncunun həftəlik artımı 22 faizə çatıb. Bu yüksəlişlər “Shanghai Composite” indeksinin enişini qismən məhdudlaşdırıb: indeks günü 0,6 faiz itki ilə başa vurub.
ABŞ-da çip ixracına nəzarətin sərtləşdirilməsi müzakirə olunur
Skandal ABŞ və Çin prezidentlərinin Şençjendə keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı (APEC) liderlərinin sammitində görüşünə bir neçə gün qalmış ortaya çıxıb. ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri Mayk Conson cümə axşamı Konqresdə Çinə çip ixracı məhdudiyyətlərinin sərtləşdirilməsinə dəstəyin artdığını deyib.
Senatın Bank işi komitəsinin sədri Tim Skott Ticarət naziri Hovard Latnikə və Huanga məktub göndərərək “Nvidia”da baş verənlərlə bağlı ifadə vermələrini istəyib. “Gavekal Dragonomics” araşdırma şirkəti qalmaqalın və “süni intellektə daha skeptik yanaşan ABŞ Konqresinin” Çin şirkətlərinin ehtiyac duyduqları qabaqcıl hesablama gücünə çıxışını getdikcə çətinləşdirəcəyini bildirib. Şirkət Vaşinqtonun ilin sonunadək ixrac nəzarətini sərtləşdirəcəyini gözləyir.
“Morningstar”ın baş səhm analitiki Çelsi Tam bildirib ki, ABŞ hökuməti Çinin ABŞ çiplərinə çıxışını məhdudlaşdırarsa, böyük dil modelləri sahəsində çalışan bütün şirkətlərə mənfi təsir göstərəcəyini gözləyirlər.
Çində 3 milyard dollardan artıq dəyərdə layihələr “Nvidia” çiplərinə əsaslanır
“Reuters”in araşdırmasına görə, Çində “Nvidia”nın məhdudiyyət tətbiq olunan prosessorları əsasında qurulan hesablama layihələrinin dəyəri 3 milyard dolları ötür. Araşdırma 150-dən çox satınalma elanını, investisiya planını, tikinti müqaviləsini və şirkət açıqlamasını əhatə edib.
Araşdırmada sahilyanı texnologiya mərkəzlərindən ölkənin qərbindəki ucqar əyalətlərədək 23 milyard yuan (3,2 milyard dollar) dəyərində layihə və avadanlıq müqavilələri müəyyən edilib. Layihələrə yerli idarəetmə orqanları, universitetlər və regional hesablama mərkəzləri cəlb olunub. Ümumi investisiyaya çiplərlə yanaşı binalar, enerji sistemləri və digər infrastruktur da daxildir.
Layihələr “Nvidia”nın ixracı məhdudlaşdırılan H100, H200 və H800 prosessorlarından istifadə üçün nəzərdə tutulub. Qansu əyalətindəki obyektlərdən birində ilin sonunadək minlərlə “Nvidia” çipinin quraşdırılması gözlənilirdi, lakin onların çatdırılıb-çatdırılmadığı məlum deyil.
Huang ötən il şirkətin Çindəki bazar payının 95 faizdən sıfıra düşdüyünü demişdi. “Nvidia” ABŞ-ın ixrac nəzarətinin şirkəti Çinin məlumat mərkəzləri bazarından faktiki olaraq kənarlaşdırdığını bildirib. Bununla yanaşı, “Reuters”in oktyabrda istinad etdiyi “IDC” hesabatında “Nvidia”nın 2026-cı ilin ilk yarısında Çinə tədarük olunan süni intellekt sürətləndiricilərinin 34 faizinə sahib olduğu hesablanıb.
Bu göstəricilər fərqli meyarları əks etdirir və məhdudiyyət tətbiq olunan prosessorların Çin müştərilərinə hansı yolla çatdığını müəyyən etmir. Layihələrin heç biri Huangla bağlı iddiaların mərkəzində olan, Sinqapurda yerləşən “Nvidia” bulud tərəfdaşı “Megaspeed” ilə əlaqələndirilməyib. “Megaspeed” çipləri qanunsuz şəkildə Çinə yönləndirdiyini təkzib edib; Huangın ixrac nəzarəti qanunlarını pozduğunu təsdiqləyən ictimai qərar yoxdur.
“Nvidia” və Çin Ticarət Nazirliyi şərh sorğularına dərhal cavab verməyib. “Jamestown Foundation”ın analitiki Sanni Çunq bildirib ki, Vaşinqton yalnız çipləri zahirən kimin aldığına deyil, hesablama gücündən son nəticədə kimin və hansı məqsədlə istifadə etdiyinə də diqqət yetirməlidir.
Eniş Asiya və Avropa bazarlarına yayılıb
Cənubi Koreyada “Nvidia” müştərisi “Naver”in səhmləri 5 faizdən çox ucuzlaşıb, “Kospi” indeksi isə 0,85 faiz geriləyib. “MSCI”nin Yaponiya xaricində Asiya-Sakit okean səhmlərini izləyən geniş indeksi əvvəlki artımını itirərək 0,42 faiz düşüb. Yaponiyanın “Nikkei” indeksi isə 0,55 faiz yüksəlib.
Avropada “STOXX 600” cümə axşamı qeydə aldığı rekord həddən 0,2 faiz aşağı düşüb. Texnologiya səhmləri 0,9 faiz ucuzlaşıb. Almaniyanın “Infineon” və “Aixtron” şirkətlərinin səhmləri təxminən 2 faiz, süni intellekt avadanlıqları təchizatçıları “Schneider Electric” və “Legrand”ın səhmləri isə bir qədər enib.
Londonda fəaliyyət göstərən müstəqil bazar analitiki Fiyona Sinkotta “Nvidia” ətrafında baş verənlər fonunda texnologiya sektorunun təzyiqə düşməsinin digər şirkətlərə də müəyyən təsir göstərdiyini deyib. Analitiklər Avropanın süni intellektlə əlaqəli səhmlərə nisbətən məhdud məruz qalmasının regionu daha ciddi itkilərdən qoruya biləcəyini bildiriblər.
Bəzi analitiklər “Nvidia”dakı rəhbərlik dəyişikliyinin rəqiblərə fayda verə biləcəyini düşünürlər. “Citi” analitiki Con Zauderer “AMD”, “Arista” və “Broadcom”u mümkün qaliblər sırasında göstərib. Bununla belə, cümə günü bazaröncəsi ticarətdə “AMD” və “Broadcom” səhmləri 2,5 faizdən çox ucuzlaşıb.
Süni intellekt çipləri və bulud xidmətləri şirkəti “Cerebras” 2026-cı il üzrə gəlir proqnozunu artırdıqdan və “Microsoft”u müştərisi elan etdikdən sonra 16 faizdən çox bahalaşıb. Qeyri-müəyyənlik texnologiya sektorundan kənara da yayılıb: “Nasdaq 100” fyuçersləri bir qədər enib, mis qiymətlərinin isə tələbin zəifləyəcəyi narahatlığı fonunda həftəni itki ilə başa vuracağı gözlənilib. Avstraliyada siyahıya alınmış “Capstone Copper”un səhmləri 5 faizdən çox düşüb.
ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi də investor əhvalına təzyiq göstərib. Bazar iştirakçıları Federal Ehtiyat Sisteminin gələn ay gözləniləndən daha böyük faiz artımına gedə biləcəyini qiymətləndiriblər. “CME FedWatch” alətinə əsasən, investorlar faiz dərəcəsinin yarım faiz bəndi artırılması ehtimalını 12–13 faiz səviyyəsində qiymətləndiriblər.
Çinin yerli süni intellekt imkanları uzunmüddətli asılılığı azalda bilər
Bəzi analitiklər hesab edirlər ki, Çinin öz süni intellekt texnologiyalarını inkişaf etdirmək səyləri zamanla “Nvidia”dan asılılığı azalda bilər. “JPMorgan”ın Asiya texnologiya, media və telekommunikasiya bölməsinin həmsədri Aleks Yao bildirib ki, Çinin süni intellekt laboratoriyalarının əksəriyyəti hələ də “Nvidia” həllərindən istifadə edir və yaxın müddətdə vəziyyət daha da çətinləşə bilər.
Yao əlavə edib ki, üç-beş illik perspektivdə bu məsələ əsas maneəyə çevrilməyəcək; onun fikrincə, Çin yerli süni intellekt ekosistemi qurmağa çalışır.
