OMM Redaksiyası
Kanada Baş naziri Mark Karni ABŞ-la münasibətlərdə davam edən gərginlik fonunda Avropa İttifaqı ilə iqtisadi və strateji əlaqələri gücləndirmək üçün yeni və potensial olaraq presedentsiz əməkdaşlıq modelini araşdırır.
The Wall Street Journal nəşrinin yazdığına görə, Kanada və Aİ rəsmiləri Ottavanın “assosiativ üzv” statusu əldə etməsi imkanını müzakirə edirlər. Hazırda belə bir status mövcud deyil və onun yaradılması Kanada ilə Avropa arasında transatlantik əməkdaşlığın əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşməsinə səbəb ola bilər.
Müzakirələr Kanada ilə ABŞ arasında ticarət mübahisəsinin kəskinləşdiyi bir vaxtda aparılır. Donald Trampın 2025-ci ildə Ağ Evə qayıtmasından sonra Ottava və Vaşinqton arasında münasibətlər pisləşib, tərəflər milyardlarla dollar dəyərində məhsula gömrük tarifləri tətbiq ediblər.
Avropa ilə strateji yaxınlaşma
Kanada iqtisadiyyatı onilliklər ərzində əsasən ölkənin ən böyük ticarət tərəfdaşı olan ABŞ-la əlaqələrdən asılı olub. Lakin təkrarlanan ticarət mübahisələri kanadalı siyasətçiləri alternativ bazarlar və daha güclü beynəlxalq tərəfdaşlar axtarmağa vadar edib.
Kanada və Aİ artıq “Hərtərəfli İqtisadi və Ticarət Sazişi” (“CETA”) çərçivəsində sıx siyasi və iqtisadi əlaqələrə malikdir. Bu saziş ticarət və investisiya qarşısındakı maneələri əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. İndi isə tərəflər daha geniş inteqrasiya imkanlarını nəzərdən keçirirlər.
Potensial əməkdaşlığın enerji, müdafiə, süni intellekt və kritik faydalı qazıntılar kimi strateji sahələri əhatə edə biləcəyi bildirilir. Danışıqlar yalnız tariflərin azaldılmasına deyil, malların, xidmətlərin, işçi qüvvəsinin və texnologiyaların Atlantik okeanı boyunca hərəkətinin asanlaşdırılmasına yönələ bilər.
İnfrastruktur və enerji əməkdaşlığı
Kanada və Aİ rəqəmsal və enerji infrastrukturuna birgə investisiyaları da müzakirə edirlər. Buraya sualtı kommunikasiya kabelləri, məlumat mərkəzləri, bulud hesablama obyektləri və peyk şəbəkələri daxil ola bilər.
Enerji əməkdaşlığının da danışıqlarda mühüm yer tutacağı gözlənilir. Avropa son illərdə enerji təchizatını şaxələndirməyə və qlobal enerji bazarlarındakı riskləri azaltmağa çalışır. Böyük neft, qaz və kritik mineral ehtiyatlarına malik Kanada bu prosesdə Avropa üçün daha mühüm tərəfdaşa çevrilə bilər.
Süni intellekt və qabaqcıl texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq da Qərb hökumətlərinin iqtisadi dayanıqlılığı və texnoloji rəqabət qabiliyyətini artırmaq səyləri fonunda ön plana çıxır.
İşçi qüvvəsinin hərəkəti müzakirə olunur
Müzakirə edilən daha iddialı ideyalardan biri Kanada ilə Aİ arasında insanların hərəkət imkanlarının genişləndirilməsidir. Məlumata görə, Karni, xüsusilə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronla Avropa liderləri ilə işçi qüvvəsinin daha sərbəst hərəkəti məsələsini müzakirə edib.
Bu ideya gələcəkdə kanadalıların Aİ üzvü ölkələrində daha sərbəst yaşamasına və işləməsinə imkan yarada bilər. Belə bir addım mövcud viza qaydalarından əhəmiyyətli dərəcədə irəli gedərək işçilər, tələbələr və bizneslər arasında əlaqələri gücləndirərdi.
Karni və Makronun bu ayın sonunda keçiriləcək görüşlər zamanı müzakirələri davam etdirəcəkləri gözlənilir.
Əsas maneələr qalır
Yaxın inteqrasiyaya maraq artsa da, proses qarşısında ciddi siyasi və hüquqi maneələr mövcuddur. Avropa İttifaqı ənənəvi olaraq üzvlük qaydalarını sərt saxlayıb və alternativ üzvlük formalarının yaradılmasına az çeviklik göstərib.
Xüsusilə Kanada üçün assosiativ statusun yaradılması Aİ daxilində uzunmüddətli danışıqlar və bütün üzv ölkələrin siyasi dəstəyini tələb edə bilər. “CETA” sazişi də bəzi Aİ üzvü ölkələrində siyasi baxımdan həssas olaraq qalır. Danışıqların başa çatmasından on ildən çox vaxt keçməsinə və sazişin müvəqqəti icrasına bir neçə il əvvəl başlanmasına baxmayaraq, bir sıra Aİ ölkələri sənədi hələ tam ratifikasiya etməyib.
Bu çətinliklər mövcud ticarət razılaşmalarından daha geniş yeni çərçivənin yaradılmasının nə qədər mürəkkəb ola biləcəyini göstərir. Assosiativ üzvlük ideyasının reallaşıb-reallaşmayacağı hələlik məlum deyil. Bununla belə, belə müzakirələrin aparılması qlobal geosiyasi və iqtisadi reallıqların sürətlə dəyişdiyini nümayiş etdirir.
