OMM Redaksiyası
Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Cənubi Koreya 2030-cu ilədək illik ticarət dövriyyəsini 20 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyir. Bu göstərici ötən il qeydə alınan 10 milyard dollardan çox ticarət həcmindən təxminən iki dəfə yüksəkdir.
Hədəf Seulda keçirilən ilk liderlər sammitində irəli sürülüb. Üç gün davam edən görüşlər zamanı enerji, mədənçilik, infrastruktur, texnologiya və investisiya sahələrini əhatə edən 70-dən çox saziş və anlaşma memorandumu imzalanıb.
Kritik minerallar əməkdaşlığın mərkəzində
Cənubi Koreya enerji və kritik mineral tədarükünü şaxələndirməyə, Mərkəzi Asiya ölkələri isə daha çox investisiya cəlb etməyə, yeni texnologiyalara çıxış əldə etməyə və qlobal bazarlarla əlaqələri gücləndirməyə çalışır.
Əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri elektrik avtomobilləri, batareyalar və elektronika istehsalında istifadə olunan litium və uran da daxil olmaqla kritik minerallardır. Tərəflər əməkdaşlığı xammal ixracı ilə məhdudlaşdırmaq, kəşfiyyat və hasilatdan emal və istehsala qədər bütün dəyər zəncirini əhatə etmək niyyətindədirlər.
Özbəkistan birgə sənaye və texnologiya parkının yaradılmasını, həmçinin kritik minerallar üzrə Regional İnvestisiya Alyansının formalaşdırılmasını təklif edib.
Qazaxıstan əsas tərəfdaş kimi çıxış edir
Qazaxıstan bu modelin necə inkişaf edə biləcəyinə nümunə göstərir. Prezident Kasım-Jomart Tokayevin sözlərinə görə, ölkədə Cənubi Koreya tərəfindən strateji hesab edilən 10 mineralın hamısının yataqları mövcuddur.
Tərəflər Almatıda nadir və nadir torpaq metallarının tədqiqi üzrə birgə mərkəz yaratmaq barədə razılığa gəliblər. Mərkəzin fəaliyyətində Koreya Texnologiyanın İnkişafı İnstitutunun iştirakı nəzərdə tutulur.
İldə təxminən 100 milyon ton neft hasil edən Qazaxıstan Cənubi Koreyaya enerji tədarükünü bərpa etməyə hazır olduğunu da açıqlayıb. Ölkə artıq Cənubi Koreyanın Mərkəzi Asiya ilə ticarətinin təxminən yarısını təşkil edir. Qazaxıstanda Cənubi Koreya investisiyalarının həcmi 12 milyard dolları ötür və Koreya kapitalı ilə fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayı 1 000-dən çoxdur.
Tokayevin dövlət səfəri zamanı təxminən 19 milyard dollar dəyərində kommersiya sazişləri də imzalanıb.
Nəqliyyat əlaqələri ticarət hədəfinə təsir göstərəcək
20 milyard dollarlıq ticarət hədəfinə çatmaq üçün nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi də vacib hesab olunur. Qazaxıstan Cənubi Koreyanı Mərkəzi Asiya üzərindən Avropa ilə birləşdirəcək inteqrasiya olunmuş logistika zəncirinin yaradılmasını təklif edib.
Ölkə ərazisindən keçən ümumi tranzit yükünün həcmini 100 milyon tona çatdırmağı planlaşdırır. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, yəni Orta Dəhliz, bu planın əsas hissəsidir. Son altı ildə marşrut üzrə yük həcmi beş dəfə artıb, gələcəkdə daşıma qabiliyyətinin 20 milyon tona çatdırılması gözlənilir.
Tokayev Orta Dəhlizin TRIPP nəqliyyat təşəbbüsü ilə əlaqələndirilməsini təklif edib. Cənubi Koreya hazırda Qazaxıstan-Çin logistika terminalı vasitəsilə Mərkəzi Asiyaya multimodal marşrutlardan istifadə edir. Bu marşrutların birləşdirilməsi Cənubi Koreyadan Mərkəzi Asiya üzərindən Avropaya qədər uzanan nəqliyyat zəncirinin yaradılmasına imkan verə bilər.
Sammitdə texnologiya, investisiya və iqlimə davamlılıq məsələləri də müzakirə olunub. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev rəqəmsal təhlükəsizlik, iqlim layihələri və gənclərin texnologiyaya əsaslanan iqtisadiyyata hazırlanmasını prioritetlər kimi qeyd edib.
Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov Birgə İnvestisiya Şurasının, ortaq investisiya fondunun və süni intellekt üzrə texnologiya platformalarının yaradılmasını təklif edib. Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon isə su qıtlığı, buzlaqların əriməsi, iqlim dəyişikliyi və təchizat zəncirlərinin dayanıqlığı məsələlərində əməkdaşlığa çağırıb.
Sammit “Seul Bəyannaməsi”nin qəbul edilməsi ilə başa çatıb. Sənəd orta və uzunmüddətli əməkdaşlıq çərçivəsini müəyyənləşdirir. 2007-ci ildə yaradılan və 2020-ci ildə xarici işlər nazirləri səviyyəsinə yüksəldilən regional dialoq ilk dəfə dövlət başçıları səviyyəsində keçirilib.
Liderlər sammitin iki ildən bir keçirilməsi barədə razılığa gəliblər. Növbəti görüşün 2028-ci ildə Astanada təşkili planlaşdırılır.
