OMM Redaksiyası
ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin Sədri Si Cinpinin noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində üçtərəfli görüş keçirməsi planlaşdırılır. AnewZ-in məlumatına görə, Ağ Ev müzakirələrin nüvə silahlarının azaldılmasına yönələcəyini, gündəmdə İran məsələsinin də olacağını açıqlayıb.
Liderlərin görüşü Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammiti çərçivəsində baş tuta bilər. Ağ Ev sözçüsü Olivia Wales cümə günü planları təsdiqləyib və Trampın qlobal nüvə silahlarının azaldılması məsələsini qaldıracağını deyib.
“Prezident açıq şəkildə bildirib ki, digər mövzularla yanaşı, dünyada nüvə silahlarının azaldılmasını müzakirə edəcək. Prezident Tramp onların yayılmasını çox təhlükəli hesab edir”, – Wales jurnalistlərə deyib.
Trampın çərşənbə günü gec saatlarda Şençjenə çatacağı və iki günlük sammitdə iştirak edəcəyi gözlənilir. O, cümə axşamı Si Cinpinlə ayrıca ikitərəfli görüş də keçirəcək. Bu, Trampın 2025-ci ildə vəzifəyə qayıtmasından sonra onların dördüncü görüşü olacaq.
Walesin sözlərinə görə, Tramp Çinə səfərini ABŞ, Çin Xalq Respublikası və Rusiya Federasiyası prezidentlərinin üçtərəfli görüşü ilə yekunlaşdıracaq. Moskva və Pekin görüşü rəsmi şəkildə təsdiqləməyib.
Nüvə silahlarının azaldılması müzakirələrin əsas mövzusu olacaq
Planlaşdırılan danışıqlar Vaşinqtonla Moskva arasında Yeni Strateji Silahların Azaldılması Müqaviləsinin fevralda qüvvədən düşməsindən sonraya təsadüf edir. Bununla dünyanın ən böyük iki nüvə arsenalına malik ölkəsi əsas ikitərəfli silahlara nəzarət sazişi olmadan qalıb.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yeni çərçivənin yaradılmasına çağırıb. Tramp isə Çin də daxil olmaqla daha geniş razılaşma əldə edilməsinə maraq göstərib. Pekin ABŞ-ın nüvə silahlarının azaldılması danışıqlarına qoşulmaq çağırışlarını dəfələrlə rədd edərək, əvvəlcə Vaşinqton və Moskvanın xeyli böyük arsenallarını müzakirə etməli olduğunu bildirib.
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun məlumatına görə, saxlanılan nüvə döyüş başlıqlarının ən böyük ehtiyatı Rusiyadadır; siyahıda ABŞ ikinci, Çin isə üçüncü yerdədir.
Tramp administrasiyasının yüksək vəzifəli rəsmisi qarşıdakı müzakirələrdən dərhal irəliləyiş gözlənilmədiyini bildirib.
“Hər hansı razılaşmaya nail olacağımızı gözləmirik”, – rəsmi deyib.
O, Çin üçün mövzunun çətin olduğunu, lakin Pekinin nüvə silahları barədə ciddi müzakirələrə qoşulmasının vaxtı çatdığını söyləyib və bunu gələcəkdə səmərəli ola biləcək söhbətin başlanğıcı adlandırıb.
ABŞ administrasiyasının digər yüksək vəzifəli rəsmisinin sözlərinə görə, üçtərəfli danışıqlarda ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi də müzakirə oluna bilər. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin isə gündəliyə salınması gözlənilmir.
“Son vaxtlar ruslarla çoxsaylı görüşlərimiz olub, lakin Çin həmin istiqamətin bir hissəsi deyil. Buna görə Ukrayna məsələsini orada müzakirə etmək uyğun görünmür”, – rəsmi izah edib.
Trampın səfər zamanı Putinlə ayrıca təkbətək görüş keçirməsi də gözlənilmir. ABŞ prezidentinin səfəri bazar ertəsi başlayacaq; o, Çinə getməzdən əvvəl Filippində ASEAN sammitində iştirak edəcək.
Vaşinqton, Moskva və Pekin arasında münasibətlər gündəmdə
Görüş planı Vaşinqton, Moskva və Pekin arasındakı münasibətlərin dəyişdiyi vaxt açıqlanıb. Çin Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalına başladığı vaxtdan bəri Moskva ilə sıx ticarət əlaqələrini qoruyub. ABŞ-ın Rusiya enerji idxalı və sanksiyalarla bağlı son qərarları isə Avropa müttəfiqlərində narahatlıq yaradıb.
Tramp və Si Cinpin Pekin və Vaşinqtonda keçirilən görüşlər vasitəsilə diplomatik əlaqələri gücləndirməyə çalışıblar. Bununla belə, ticarət, süni intellekt və Tayvan məsələlərində ciddi fikir ayrılıqları qalır.
İran da fikir ayrılığı mövzularından biridir: Çin Tehranın ən böyük ticarət tərəfdaşı və ən böyük neft alıcısıdır.
Çin dövlət mediası cümə günü Si Cinpinin APEC sammiti çərçivəsində ikitərəfli görüşlərdə iştirak edəcəyini yazıb, lakin üçtərəfli danışıqlar barədə məlumat verməyib. Bu ayın əvvəlində Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov sammitdə danışıqlara hazır olunduğunu təsdiqləyən “siqnalların” olduğunu bildirib.
Görüş elan edildiyi kimi baş tutarsa, Şençjendə dünyanın üç ən böyük nüvə dövlətinin liderləri silahlara nəzarət və digər mühüm beynəlxalq məsələləri müzakirə etmək üçün bir araya gələcək.
