OMM Redaksiyası
ABŞ prezidenti Donald Tramp, Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen və Qrenlandiyanın baş naziri Jens-Frederik Nielsen Qrenlandiyada ABŞ hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsinə imkan verən razılaşma imzalayıblar.
Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının iclası çərçivəsində imzalanan sənəd strateji əhəmiyyətli Arktika adası ilə bağlı aylarla davam edən mübahisəni yumşaldır. Razılaşma Trampın daha əvvəl Qrenlandiyanın ABŞ tərəfindən nəzarətə götürülməsi ilə bağlı irəli sürdüyü tələbdən fərqli olaraq, adanın Danimarka Krallığının yarımuxtar ərazisi statusunu saxlayır.
ABŞ hərbi infrastrukturunu genişləndirəcək
Saziş ABŞ-a Qrenlandiyada “Qızıl Günbəz” raketdən müdafiə sisteminin yaradılmasına imkan verir. Sənəd, həmçinin mövcud Pituffik Kosmik Bazasına əlavə olaraq Narsarsuaq və Mestersviqdə yeni hərbi obyektlərin inşasına yol açır.
Tramp bildirib ki, ABŞ adada daha geniş hərbi mövcudluğun yaradılmasına başlayacaq. O, Qrenlandiyanı ABŞ-ın təhlükəsizliyi baxımından mühüm ərazi kimi xarakterizə edib.
Razılaşma ABŞ ordusunun Qrenlandiyadakı mövcudluğunun hüquqi əsasını təşkil edən 1951-ci il müdafiə müqaviləsinə dəyişikliklər edir. Sənəd, həmçinin ABŞ-ın rəqiblərinin adada hərbi baza yaratmaq və müəyyən həssas investisiyalar həyata keçirmək imkanlarını məhdudlaşdırır.
Razılaşma diplomatik böhrandan sonra əldə olunub
Trampın Qrenlandiyanı əldə etmək üçün hərbi və ya iqtisadi gücdən istifadəni istisna etməməsi NATO daxilində diplomatik böhrana səbəb olmuş və Danimarka ilə Qrenlandiya arasında aylarla davam edən danışıqlara gətirib çıxarmışdı.
Yeni razılaşma ABŞ-ın əvvəlki tələblərindən geri çəkilərək adada daha geniş təhlükəsizlik roluna keçidini göstərir. Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen sənədin NATO-nun əhəmiyyətini vurğuladığını və Qrenlandiyanın öz müqəddəratını təyinetmə hüququna hörmət etdiyini bildirib.
Qrenlandiyanın baş naziri Jens-Frederik Nielsen isə Arktikada NATO-nun güclü mövcudluğunun qorunmasının vacibliyini qeyd edib. Danimarka və Qrenlandiya rəsmiləri razılaşmanın Qrenlandiyanın suverenliyinə və öz müqəddəratını təyinetmə hüququna hörmət etdiyini bildiriblər.
Qrenlandiyanın strateji əhəmiyyəti
Qrenlandiya Arktika ilə Şimali Amerika arasında yerləşir və Avropa ilə Şimali Amerika arasındakı marşrutlar baxımından strateji mövqeyə malikdir. Adada əhəmiyyətli mineral və enerji ehtiyatlarının olduğu bildirilir.
ABŞ İkinci Dünya müharibəsindən bəri Qrenlandiyada hərbi mövcudluğunu saxlayır. Hazırda ölkənin şimal-qərbində yerləşən Pituffik Kosmik Bazası ABŞ tərəfindən idarə olunur.
Razılaşma ABŞ-ın Soyuq müharibə dövründən bəri Qrenlandiyada hərbi infrastrukturunun ilk böyük planlaşdırılan genişləndirilməsi hesab olunur.
