OMM Redaksiyası
ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya arasında yeni müdafiə sazişi Vaşinqtona Arktikadakı adada hərbi mövcudluğunu genişləndirmək imkanı verir. Qrenlandiya hökuməti və sakinləri razılaşmanı ümumilikdə müsbət qarşılasa da, ABŞ-ın niyyətləri ilə bağlı ehtiyatlar qalır.
ABŞ üçün yeni hərbi məntəqələr
1951-ci ildə imzalanmış ABŞ-Danimarka müdafiə sazişinə əsaslanan yeni sənəd mövcud Pituffik Kosmik Bazasındakı fəaliyyətlərin modernləşdirilməsinə və genişləndirilməsinə şərait yaradır. Bundan əlavə, ABŞ-ın Qrenlandiyanın cənubundakı Narsarsuaqda və şərq sahilində yerləşən Mestersviqdə yeni hərbi obyektlər yaratması planlaşdırılır.
Sazişdə qoşun sayına və genişlənmənin vaxt cədvəlinə dair konkret məlumat göstərilmir. Yeni obyektlərin detalları Qrenlandiya, Danimarka və ABŞ arasında razılaşdırılmalıdır. Bu isə Vaşinqtonun həmin ərazilər üzərində məhdudiyyətsiz nəzarətə malik olmayacağı deməkdir.
Narsarsuaq İkinci Dünya müharibəsi dövründə ABŞ hərbi bazası kimi istifadə olunub. Ərazidə böyük uçuş-enmə zolağı və dərin sulara çıxış imkanları var. Mestersviq isə hazırda Danimarkanın “Sirius” it xizəyi patrulu tərəfindən istifadə olunan ucqar məntəqədir.
Saziş NATO-ya üzv olmayan ölkələrin Qrenlandiyada insanlı və ya pilotsuz hərbi obyektlər yaratmasını, yaxud adada daimi hərbi mövcudluq saxlamasını da qadağan edir.
Qrenlandiyada ABŞ-ın mövcudluğu ilə bağlı narahatlıq
Qrenlandiyalı deputat Naaja Nathanielsen sazişin əldə olunmasından məmnunluğunu ifadə edib, lakin son illərdəki gərginliyin ABŞ-a qarşı şübhələri artırdığını bildirib.
“Qrenlandiyada əvvəllər də əhəmiyyətli Amerika mövcudluğu olub, buna görə bu, tamamilə yeni deyil. Lakin son bir neçə ildə yaşanan narahatlıqlar fonunda Qrenlandiyada şübhələrin daha da artacağı ehtimal olunur”, – Nathanielsen deyib.
Bəzi sakinlər ABŞ hərbi qüvvələrinin genişlənməsinin təhlükəsizliyi gücləndirə biləcəyini düşünür. Digərləri isə bunun yerli icmalara təsirindən narahatdır. Narsarsuaqın yerləşdiyi Kujalleq bələdiyyəsinin meri Malene Vahl Rasmussen bildirib ki, hərbi genişlənmə Qrenlandiyanın adət-ənənələrinə hörmət etməli, ovçuluq və balıqçılığı qorumalıdır.
“Sadəcə ‘sazişi imzaladıq, indi yenidən sizə güvənirik’ demək olmaz. Bu tərəfdaşlıq çərçivəsində etimadın bərpa olunmasına ehtiyac var”, – o vurğulayıb.
Saziş gərginlikdən sonra imzalanıb
Razılaşma ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiyanı əldə etmək istədiyini dəfələrlə bəyan etməsindən sonra yaranmış aylarla davam edən gərginlik fonunda imzalanıb. Tramp bu istəyini milli təhlükəsizlik məsələləri, adanın strateji Arktika mövqeyi və mineral ehtiyatları ilə əlaqələndirib.
“Birləşmiş Millətlər Təşkilatının” Baş Assambleyası çərçivəsində Nyu-Yorkda keçirilən imzalanma mərasimində Tramp ABŞ-ın uyğun məkanlarda daha geniş hərbi mövcudluq yaratmağa dərhal başlayacağını bildirib.
Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen sazişi ABŞ, Danimarka, Qrenlandiya, Avropa və NATO üçün faydalı adlandırıb. Qrenlandiyanın Baş naziri Jens-Frederik Nielsen isə sənədi “üçtərəfli qələbə” kimi qiymətləndirib.
Saziş Qrenlandiya ərazisinin ABŞ-a verilməsini nəzərdə tutmur. Sənəddə Danimarkanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü, həmçinin Qrenlandiyanın öz müqəddəratını təyinetmə hüququ açıq şəkildə tanınır. Qrenlandiya Danimarkadan müstəqil olsa belə, NATO üzvü olaraq qalacağı təqdirdə razılaşmanın qüvvədə olacağı bildirilir.
Razılaşmanın qüvvəyə minməsi üçün onun Danimarka və Qrenlandiya parlamentləri tərəfindən təsdiqlənməsi tələb olunur. NATO sazişi alqışlayaraq onun Arktika və Şimali Atlantikada təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlığın inkişafına kömək edəcəyini bildirib.
Yeni sənəddə Trampın təklif etdiyi “Qızıl Qübbə” raketdən müdafiə sistemi də xatırlanır, lakin onun Qrenlandiyada yaradılması ilə bağlı konkret təklif yer almır.
